Phong tỏa eo biển Hormuz và những cuộc bao vây hải quân lớn trong lịch sử hiện đại

Eo biển Hormuz, từng vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu khí thế giới, đã bị đóng cửa trên thực tế sau khi Mỹ và Iran áp đặt các lệnh phong tỏa đối đầu nhau. Vụ việc này làm sống lại lịch sử các cuộc bao vây hải quân, vốn là một trong những vũ khí chiến tranh lâu đời nhất, không cần bộ binh hay xâm lược, chỉ cần cắt đứt đường tiếp tế của đối phương.

Dưới đây là các cuộc phong tỏa hải quân đáng chú ý trong lịch sử hiện đại, từ Gaza đến Đức thời Chiến tranh thế giới thứ nhất.

Bao vây Gaza của Israel (2007-nay): Đây là một trong những cuộc bao vây kéo dài nhất thời hiện đại, bằng đường bộ, biển và không. Israel hạn chế hàng hóa và nhu yếu phẩm vào dải Gaza, nơi có 2,3 triệu dân. Từ năm 2008, nhiều tàu của phong trào Freedom Flotilla tìm cách phá vỡ phong tỏa nhưng bị chặn hoặc tấn công. Tháng 4/2026, Israel đã đột kích 22 trong số 58 tàu của chiến dịch Global Sumud Flotilla ở vùng biển quốc tế, cách Gaza hơn 1.000 km.

Phong tỏa Biafra (1967-1970): Trong Nội chiến Nigeria, chính phủ liên bang áp đặt phong tỏa đường bộ, biển và không đối với Cộng hòa Biafra ly khai. Hàng triệu người chết vì đói và bệnh tật. Cuộc bao vây kết thúc khi Biafra đầu hàng tháng 1/1970.

Tuần tra Beira (1966-1975): Hải quân Anh phong tỏa cảng Beira (Mozambique) để ngăn dầu đến Rhodesia (Zimbabwe ngày nay) theo lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc. Mục tiêu chiến lược thất bại vì Rhodesia vẫn nhận dầu qua Nam Phi. Cuộc phong tỏa kết thúc tháng 7/1975.

“Cách ly” Cuba trong Khủng hoảng Tên lửa (1962): Mỹ gọi là “cách ly” chứ không phải phong tỏa để tránh bị coi là hành động chiến tranh. Các tàu chiến Mỹ chặn tàu Liên Xô cách Cuba 500 hải lý. Sau 13 ngày căng thẳng, Liên Xô đồng ý tháo dỡ tên lửa đổi lấy cam kết không xâm lược của Mỹ. Lệnh cách ly kết thúc ngày 20/11/1962.

Phong tỏa Wonsan (1951-1953): Lực lượng Liên Hợp Quốc do Mỹ dẫn đầu phong tỏa cảng Wonsan của Triều Tiên trong Chiến tranh Triều Tiên, kéo dài 861 ngày. Hoạt động rà phá thủy lôi ban đầu gây tổn thất. Cuộc phong tỏa buộc Triều Tiên và Trung Quốc phải điều động quân đội khỏi chiến tuyến.

Phong tỏa tàu ngầm Nhật Bản (1942-1945): Mỹ dùng tàu ngầm tấn công tàu buôn và thả thủy lôi, cắt đứt nguồn cung dầu, cao su và lương thực cho Nhật. Khoảng 1.300 tàu buôn và 200 tàu chiến Nhật bị đánh chìm. Đến năm 1945, nhập khẩu dầu gần như ngừng hoàn toàn.

Phong tỏa Đông Địa Trung Hải (1915-1918): Đồng minh (Anh, Pháp, Ý) phong tỏa bờ biển phía đông Địa Trung Hải để cắt tiếp tế cho Đế quốc Ottoman. Hạn hán và dịch châu chấu làm khủng hoảng thực phẩm trầm trọng, gây nạn đói khiến khoảng 500.000 người chết. Lệnh phong tỏa dỡ bỏ tháng 10/1918.

Phong tỏa Đức của Đồng minh (1914-1919): Hải quân Anh phong tỏa từ eo biển Manche đến Na Uy, cắt đứt đường ra đại dương của Đức. Hậu quả là nạn đói mùa đông 1916-1917, ước tính 424.000-763.000 dân thường chết vì bệnh tật liên quan đến đói. Lệnh phong tỏa chỉ được dỡ bỏ hoàn toàn vào tháng 7/1919, sau khi Hiệp ước Versailles được ký kết.