Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã đưa ra lời cảnh báo đáng chú ý tới Israel trong tuần qua, nhấn mạnh rằng Israel đang phụ thuộc nhiều vào Mỹ về an ninh và không nên chỉ trích đồng minh duy nhất còn lại của mình trên thế giới. Tuyên bố này được đưa ra khi ông bảo vệ thỏa thuận mới của Tổng thống Donald Trump với Iran.
Trong phát biểu của mình, ông Vance nói: “Nếu tôi ở trong nội các của chính phủ Israel, tôi sẽ không tấn công đồng minh hùng mạnh duy nhất mà tôi còn lại trên toàn thế giới.” Câu nói này được cho là thách thức một giả định cốt lõi đã tồn tại hàng thập kỷ: rằng Israel có thể công khai phản đối một sáng kiến ngoại giao lớn của Mỹ và vẫn mong Washington điều chỉnh chính sách.
Điểm bất đồng trực tiếp xoay quanh thỏa thuận giữa ông Trump và Iran, khởi động tiến trình đàm phán 60 ngày nhằm biến lệnh ngừng bắn mỏng manh thành một khuôn khổ hòa bình khu vực rộng lớn hơn. Thỏa thuận này bao gồm nới lỏng trừng phạt, phục hồi kinh tế, tự do hàng hải tại eo biển Hormuz và hạn chế tham vọng hạt nhân của Iran.
Đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, thỏa thuận này làm suy yếu chiến lược mà ông theo đuổi trong nhiều năm, vốn tập trung vào việc cô lập và gây sức ép liên tục lên Iran. Các quan chức Israel đã bày tỏ lo ngại sâu sắc, và truyền thông thân ông Netanyahu đã chỉ trích các cố vấn của ông Trump.
Tuy nhiên, phản ứng từ Washington lần này khác biệt. Thay vì làm mềm lập trường, chính quyền Trump đã đáp trả công khai. Ông Vance chỉ ra rằng khoảng 2/3 vũ khí phòng thủ của Israel do Mỹ chế tạo và tài trợ, nhấn mạnh sự phụ thuộc chiến lược của Israel vào Mỹ.
Đáng chú ý, ông Vance cũng chỉ trích các cuộc tấn công của Israel vào Beirut khi các cuộc đàm phán tiến gần đến đột phá. Ông cho rằng nhiều người thiệt mạng là dân thường và cảnh báo những hành động này có nguy cơ phá hoại các nỗ lực ngoại giao rộng lớn hơn. Điều này phản ánh sự thất vọng ngày càng tăng trong chính quyền Mỹ.
Sự khác biệt này phản ánh một sự phân kỳ trong tầm nhìn chiến lược. Chính quyền Trump dường như tin rằng ổn định khu vực đòi hỏi một khuôn khổ ngoại giao quản lý quan hệ với Iran, trong khi ông Netanyahu vẫn cam kết với mô hình dựa trên áp lực và đối đầu. Đây là những tầm nhìn cạnh tranh về trật tự Trung Đông.
Trong nhiều thập kỷ, các nhà lãnh đạo Israel cho rằng chính quyền Mỹ cuối cùng sẽ điều chỉnh theo đánh giá của Israel về các mối đe dọa khu vực. Tuy nhiên, những phát biểu của ông Vance cho thấy giả định đó có thể không còn đúng. Israel ngày nay phải đối mặt với chỉ trích gia tăng từ cộng đồng quốc tế do các cuộc chiến ở Gaza và Lebanon, làm thu hẹp không gian chiến lược và gia tăng sự phụ thuộc vào Washington.
Mặc dù không có nghĩa là rạn nứt sắp xảy ra, nhưng các chuyên gia nhận định kết quả có thể là một sự tái cân bằng. Washington có thể tiếp tục bảo đảm an ninh cho Israel nhưng ít sẵn sàng hơn trong việc phục tùng các mục tiêu khu vực rộng lớn hơn theo sở thích của Israel. Nếu các cuộc đàm phán của ông Trump với Iran mang lại kết quả hữu hình, xu hướng này sẽ tăng tốc.
Lời cảnh báo của ông Vance vì vậy có thể được ghi nhớ như khoảnh khắc một quan chức cấp cao Mỹ công khai báo hiệu rằng kỷ nguyên ưu tiên tự động cho Israel đang kết thúc, và liên minh bước vào giai đoạn mới được định nghĩa bởi lợi ích Mỹ và thực tế khu vực.
