Phát hiện xác tàu Altalena làm bùng nổ cuộc đua chính trị trong phe cánh hữu Israel

Một cuộc đua đang diễn ra trong nền chính trị cánh hữu Israel, khi các chính trị gia tìm cách gắn kết mình với tổ chức dân quân Irgun – lực lượng bị cáo buộc đã giết hại và tra tấn hàng chục người Palestine trong cuộc chiến năm 1948 dẫn đến sự kiện Nakba, khi hơn 750.000 người Palestine buộc phải rời bỏ nhà cửa trong quá trình thành lập nhà nước Israel.

Hôm thứ Hai, Bộ trưởng An ninh quốc gia Israel cực hữu Itamar Ben-Gvir tuyên bố đã tìm thấy xác tàu chở hàng Altalena của Irgun. Con tàu đã vận chuyển vũ khí từ Pháp cho nhóm bán quân sự này trước khi bị đánh chìm theo lệnh của Thủ tướng đầu tiên của Israel, David Ben-Gurion, vào tháng 6/1948.

Ngay sau khi biết tin, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu – đảng Likud của ông tự nhận là hậu duệ của nhóm bán quân sự này – đã được cho là vội vã đến Bảo tàng Etzel (viết tắt theo tiếng Hebrew của Irgun) gần Jaffa. Tại đây, Netanyahu đã phát một video đáp trả từ chính tòa nhà nơi Ben-Gvir đã nói, nhằm giành lại ý nghĩa biểu tượng của xác tàu cho phe cánh hữu của mình.

Netanyahu đang gặp khó khăn trong các cuộc thăm dò dư luận trước cuộc bầu cử tháng 10 được coi là mang tính quyết định đối với cả Israel lẫn tương lai của ông. Đối mặt nguy cơ phải ngồi tù vì cáo buộc tham nhũng kể từ năm 2019, cùng với việc bị xem xét trách nhiệm vì những thất bại của chính phủ trước cuộc tấn công ngày 7/10/2023 do Hamas dẫn đầu, rủi ro với vị thủ tướng Israel chưa bao giờ cao đến vậy.

Sự kiện tàu Altalena bị đánh chìm – xuất phát từ tranh chấp về việc ai nên kiểm soát số vũ khí trên tàu giữa Irgun và quân đội Israel – từng gây lo ngại về một cuộc nội chiến giữa người Israel.

Nhắc lại sự kiện này, ông Netanyahu hồi tưởng về việc chỉ huy Irgun, Menachem Begin (sau này là Thủ tướng Israel), đã ra lệnh cho chiến binh của mình không được bắn trả sau khi bị lực lượng Israel nổ súng. Ông Netanyahu dường như muốn vẽ ra sự song song giữa Begin và bản thân bằng cách chỉ trích những gì ông gọi là các cuộc “tấn công phi lý” nhắm vào ông và đảng Likud.

“Trong lễ tưởng niệm hằng năm về vụ đắm tàu Altalena, tôi nghe thấy những lời kích động chống lại chúng tôi từ các đối thủ chính trị đứng bên ngoài và tìm cách xúc phạm buổi lễ”, ông nói. “Họ chưa học được bài học sao? Chúng ta là anh em – đối thủ chính trị, nhưng vẫn là anh em, con cùng một dân tộc với một tương lai và một vận mệnh chung.”

Thảm sát

Trong mắt nhiều nhà sử học, sự chia rẽ giữa Irgun và bộ phận chính của quân đội Israel phản ánh một đường đứt gãy trong chính trị Israel vẫn còn thấy rõ cho đến ngày nay.

Cùng với một nhóm dân quân cánh hữu khác là Lehi, Irgun từng gây ra những vụ bạo lực kinh hoàng nhất thời kỳ Nakba.

Tháng 4/1948, chiến binh Irgun cùng Lehi đã tàn sát hơn 100 dân làng, trong đó có phụ nữ và trẻ em, tại Deir Yassin gần Jerusalem, dù ngôi làng đã đạt thỏa thuận không xung đột với lực lượng Israel non trẻ. Vài tuần sau, Irgun chuyển họng súng sang Jaffa, pháo kích vùng ven thành phố và góp phần vào chiến dịch khiến phần lớn dân số Palestine tại đây phải bỏ chạy, cả bằng đường biển lẫn đường bộ khi giao tranh áp sát.

Ngay cả trước khi nhà nước Israel được thành lập, Irgun đã tiến hành một cuộc nổi dậy chống lại lực lượng Anh đóng tại vùng lãnh thổ thuộc ủy trị của Hội Quốc Liên, treo cổ binh sĩ bị bắt và năm 1946 giết hại hơn 90 người trong vụ đánh bom Khách sạn King David ở Jerusalem.

“Irgun là một tổ chức phát xít, bài Ả Rập, đồng thời cũng dùng bạo lực chống lại Đế quốc Anh, gây ra cái chết của nhiều người Ả Rập và người Anh”, nhà xã hội học Israel Yehouda Shenhav-Shahrabani nói với Al Jazeera, liên hệ với vụ thảm sát Deir Yassin năm 1948.

Tuy nhiên, ông cho rằng việc đổ toàn bộ trách nhiệm cho những thảm họa tệ hại nhất của Nakba lên Irgun là bỏ sót vấn đề.

“Lực lượng chủ yếu chịu trách nhiệm thực hiện Nakba là các tổ chức bán quân sự theo chủ nghĩa Phục quốc Do Thái gắn với phong trào Lao động”, ông nói. “Đây là lý do tôi luôn cho rằng không có cánh tả thực sự trong chủ nghĩa Phục quốc Do Thái. Cái gọi là ‘cánh tả’ của chủ nghĩa Zionism liên tục đóng vai trò như một chiếc lá vả cho một phong trào thực dân định cư tổ chức dựa trên quyền tối thượng của người Do Thái.”

Chính trị

Theo các cuộc thăm dò mới nhất, đảng Likud của ông Netanyahu liên tục bị xếp sau đảng Yashar của đối thủ chính, cựu Tham mưu trưởng quân đội Israel Gadi Eisenkot. Các cử tri ở cực hữu – bao gồm cả những người từng ủng hộ Ben-Gvir – có thể trở thành yếu tố quyết định trong cuộc bầu cử.

Nhưng “câu chuyện về việc tìm thấy xác tàu Altalena chỉ có ý nghĩa với cuộc cạnh tranh giữa Netanyahu và Ben-Gvir”, Daniel Bar-Tal thuộc Đại học Tel Aviv nhận định. “Nó không có tầm quan trọng với đa số cử tri.”

Ông Bar-Tal nói thêm, ông Ben-Gvir dường như đã khiến ông Netanyahu bất ngờ bằng cách giành quyền kiểm soát thông báo, sau đó tiếp tục đẩy cao sự ganh đua khi công khai cho biết thủ tướng đã từ chối chụp ảnh chung.

Ben-Gvir – người đóng vai trò trung tâm trong chiến dịch quân sự gây nhiều thương vong cho dân thường ở Gaza – đã tự ví mình với Begin. “Ông ấy [Begin] biết rất rõ cảm giác bị người khác từ chối chụp ảnh chung trên cùng một sân khấu.”

“Ben-Gvir đang làm lu mờ Netanyahu ngay trên chính sân chơi của Netanyahu”, Yossi Mekelberg, nghiên cứu viên cấp cao tại Chatham House, nhận xét. “Giống như nhiều chính trị gia theo chủ nghĩa dân túy ở khắp nơi, cả hai đều cần được nhìn nhận như những người bị hại nhiều nhất để thu hút lực lượng ủng hộ của mình.”

Ông Mekelberg cho rằng những lời nhắc về nguy cơ nội chiến – trong bối cảnh bạo lực chính trị gia tăng ở Israel – phần lớn mang tính hùng biện và được tạo ra để gây chú ý. Nhưng ông cảnh báo, điều đó không khiến lời lẽ như vậy trở nên bớt nguy hiểm hơn.

“Netanyahu từng ở trong tình cảnh này rồi”, ông Mekelberg nói, đề cập đến những cáo buộc kéo dài rằng ông Netanyahu đã góp phần tạo ra bầu không khí kích động trước vụ ám sát Thủ tướng Yitzhak Rabin năm 1995. “Ông ta thích ném những quả lựu đạn như vậy vào xã hội Israel, để duy trì cảm giác khủng hoảng, rồi lại tự nhận là người cứu nguy.”