Pháp: Cảnh sát bị cáo buộc bạo hành trẻ vị thành niên trong biểu tình

Paris, Pháp – Enzo, 17 tuổi, kể lại rằng một cảnh sát đã giữ tay cậu trong khi một người khác dùng dùi cui đánh từ phía sau. Đầu cậu bé đầy máu, phải nhập viện và khâu nhiều mũi.

Eden, 14 tuổi, hiện không thể nói chuyện. Xương hàm của cậu bé bị vỡ sau khi một cảnh sát bắn lựu đạn hơi cay vào mặt cậu tại Saint-Ouen-l’Aumone.

Mael, 16 tuổi, không thể nhìn bằng mắt phải sau khi bị trúng đạn cao su do cảnh sát bắn ra.

Từ giữa tháng 9, khi học sinh trung học Pháp bắt đầu phản đối hệ thống giáo dục mà họ cho là đã thất bại, các chiến thuật của cảnh sát đã bị giám sát chặt chẽ. Các luật sư và người biểu tình nói với Al Jazeera cáo buộc cảnh sát kích động bạo lực và oán giận thay vì tìm cách giảm căng thẳng.

Trong khi chính quyền Pháp bảo vệ hành động của cảnh sát là cần thiết, bạo lực nhằm vào trẻ vị thành niên sẽ làm sâu sắc thêm khoảng cách giữa nhà nước và công dân, theo các chuyên gia và luật sư.

“Họ đang đánh mất một thế hệ,” Ainoha Pascual, luật sư tại Đoàn Luật sư Paris, nói. “Chính phủ đang thực hiện chiến lược khủng bố. Bởi vì khi bạn làm ai đó tàn phế, khi bạn gây thương tích nghiêm trọng cho ai đó, điều đó có nghĩa là người đó, và thực sự là tất cả những người xung quanh họ, sẽ không quay lại biểu tình nữa.”

Các cuộc biểu tình về giáo dục đã phát triển thành một phong trào phản đối toàn quốc, với các cuộc đụng độ bạo lực vào cuối tuần qua.

‘Tôi vẫn còn bị sang chấn’

Trong trường hợp của Enzo, các video được Al Jazeera xác minh cho thấy một đám đông giáo viên ôn hòa xếp thành hàng rào trước mặt học sinh. Các sĩ quan cảnh sát phá vỡ hàng rào và, trong khi tiến lên, sử dụng dùi cui và bình xịt hơi cay ở cự ly gần. Tiếng la hét hoảng loạn vang lên khắp nơi.

“Tôi vẫn còn bị sang chấn. Thay vì bảo vệ chúng tôi, họ lại tấn công chúng tôi,” Enzo nói.

Theo luật sư của cậu, Elsa Marcel, Eden đang ngồi một mình trên một bức tường thấp nhìn điện thoại, cách cuộc biểu tình ở trường vài mét, thì ba cảnh sát tiến đến. Video về vụ việc dường như cho thấy một sĩ quan dùng dùi cui đánh thiếu niên trước khi một sĩ quan khác bắn lựu đạn hơi cay vào mặt cậu. Marcel cho biết phát bắn được thực hiện từ khoảng 1,5 mét, và cáo buộc các sĩ quan đã để cậu bé nằm trên mặt đất mà không gọi cấp cứu. Gia đình cậu đã đệ đơn khiếu nại về tội cố ý giết người.

“Trong phong trào xã hội này, đây là điều chưa từng có, đặc biệt khi tất cả những người này đều là trẻ vị thành niên,” Mathilde Lante, luật sư của Enzo và thành viên Nhóm Hành động Pháp lý (CAJ), nói.

Chính quyền Pháp phủ nhận việc cảnh sát thực hiện đàn áp trong các cuộc biểu tình của học sinh trung học, đồng thời chỉ ra hàng trăm nhân viên thực thi pháp luật đã bị thương.

Đầu tháng 10, Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nunez nói rằng không có “chỉ thị kiềm chế” nào được đưa ra cho cảnh sát, nhấn mạnh việc sử dụng vũ lực phải tương xứng. Đầu tháng 10, Bộ Tư pháp chỉ thị cho các công tố viên theo đuổi phản ứng nhanh chóng và cứng rắn đối với bạo lực trong biểu tình, bao gồm xem xét trách nhiệm dân sự của cha mẹ đối với hành động của trẻ vị thành niên.

Trong khi đó, cơ quan giám sát cảnh sát Pháp IGPN đã mở 36 cuộc điều tra về cáo buộc hành vi sai trái. Gần 6.900 người đã bị tạm giữ cảnh sát kể từ khi biểu tình bắt đầu, 86% trong số đó là trẻ vị thành niên, theo số liệu của Bộ Nội vụ.

Lập trường cứng rắn như vậy dường như chỉ càng thúc đẩy người biểu tình.

Hơn nửa triệu người đã xuống đường vào cuối tuần qua, khoảng 100.000 người chỉ riêng tại thủ đô Paris.

“Chúng tôi còn quá trẻ để được coi trọng; chúng tôi đủ lớn để bị đánh đập,” là một trong những khẩu hiệu được lặp đi lặp lại.

Hôm thứ Bảy, cảnh sát đã bắn hơi cay và lựu đạn choáng từ rất lâu trước khi các cuộc tuần hành bắt đầu, động thái mà những người chỉ trích cho là đã tạo ra bầu không khí căng thẳng cho ngày hôm đó.

Cảnh sát đã chặn các con đường ra khỏi quảng trường ở Paris. Chỉ còn vài lối thoát hẹp cho người dân rời khỏi địa điểm. Điều đó có nghĩa là hàng ngàn người bị mắc kẹt và chen chúc, dẫn đến ngất xỉu và các cơn hoảng loạn.

Đây là điều mà các chuyên gia gọi là “la nasse”, hay kettling, một chiến thuật gây tranh cãi trong đó cảnh sát bao vây và giữ người biểu tình. Từ lâu nó đã bị các nhóm nhân quyền chỉ trích vì ảnh hưởng đến quyền tự do đi lại và quyền biểu tình.

Các cáo buộc bạo lực cảnh sát qua nhiều năm

Các cuộc biểu tình do học sinh lãnh đạo cuối cùng đã thúc đẩy những bất mãn rộng lớn hơn ở một quốc gia đang đối mặt với khủng hoảng tài chính, chính trị và giờ là xã hội. Đôi khi, đường phố Paris đã trở thành nơi bạo lực và phá hoại.

Vào thứ Bảy và Chủ nhật, khi màn đêm buông xuống, các nhóm thanh niên đã cướp phá, đốt phá và hôi của các cửa hàng trong các cuộc bạo loạn.

“Trong ba tuần qua, chúng ta đã nghe rằng ‘cảnh sát giết người’ hoặc ‘cảnh sát làm người bị thương’. Và rồi, trong hai ngày qua, chúng ta được hỏi, ‘Cảnh sát đang làm gì?’ Một kiểu tâm lý phân liệt rất Pháp,” Thủ tướng Sebastien Lecornu nói hôm thứ Hai.

Đây không phải lần đầu tiên cảnh sát bị chỉ trích.

Trong các cuộc biểu tình “áo vàng” – giai đoạn bất ổn bắt đầu từ năm 2018 do tăng giá dầu diesel và phát triển thành phong trào xã hội trong đó người biểu tình mặc áo vàng – các sĩ quan đã bị chỉ trích vì sử dụng vũ lực, với người biểu tình bị thương nặng do đạn cao su và lựu đạn choáng.

Vào tháng 6 năm 2023, vụ cảnh sát bắn chết thanh niên 17 tuổi Nahel Merzouk trong một cuộc dừng xe ở Nanterre đã châm ngòi nhiều ngày bạo loạn, làm dấy lên tranh luận về phân biệt chủng tộc và bạo lực cảnh sát.

Các nhà hoạt động môi trường cũng cáo buộc chính quyền sử dụng vũ lực quá mức, đặc biệt trong cuộc biểu tình năm 2023 phản đối một hồ chứa nước ở Sainte-Soline, nơi đụng độ khiến hàng chục người biểu tình và cảnh sát bị thương.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền và Ân xá Quốc tế đã nhiều lần nêu lo ngại về việc sử dụng vũ lực quá mức và hạn chế quyền biểu tình.

Paolo Stuppia, giảng viên xã hội học tại Sciences Po Paris và đồng tác giả cuốn sách Geopolitique de la jeunesse, tin rằng căng thẳng giữa người biểu tình và cảnh sát đã trở nên tồi tệ hơn dưới thời Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.

“Điều từng chỉ dành cho vùng ngoại ô hoặc các nhóm hoạt động tự trị giờ đây đang được áp dụng cho tất cả mọi người,” ông nói. “Có một bầu không khí ngờ vực giữa người biểu tình và cảnh sát, và nó đang lớn dần vì đàn áp của cảnh sát giờ ảnh hưởng đến nhiều người hơn.”

Kiểm soát đám đông ‘kiểu Pháp’

Luật sư Pascual lập luận rằng mức độ nghiêm trọng của bạo lực cảnh sát có liên quan chặt chẽ đến việc sử dụng vũ khí kiểm soát đám đông có thể gây thương tích vĩnh viễn, thay đổi cuộc sống. Súng bắn đạn cao su và lựu đạn nổ đã là tâm điểm tranh cãi về chiến thuật của cảnh sát ở nước này.

“Đây thực sự là điều chúng ta gọi là kiểm soát đám đông ‘kiểu Pháp’ – rất đặc thù và liên quan đến việc sử dụng vũ khí, bao gồm cả vũ khí được mô tả là không gây chết người, nhưng trên thực tế, có khả năng gây sát thương chết người,” bà nói.

Bộ trưởng Nội vụ Nunez đã đình chỉ việc sử dụng lựu đạn choáng sau khi một thiếu niên bị mất một bàn tay. Nhưng trước các cuộc tuần hành hôm thứ Bảy, ông nói chúng có thể được sử dụng trong các trường hợp “bạo lực đô thị”, thêm rằng chúng “không bao giờ được sử dụng khi mọi thứ đang diễn ra tốt đẹp”.

Hôm thứ Bảy, chúng đã được sử dụng rộng rãi.

Các nhà báo của Al Jazeera có mặt tại hiện trường đã thấy cảnh sát bắn hơi cay và lựu đạn choáng liên tục, từ rất lâu trước khi cuộc tuần hành bắt đầu.

Pascual đặt câu hỏi liệu việc sử dụng vũ lực có hiệu quả trong việc khôi phục trật tự hay không, lập luận rằng việc giảm leo thang có thể giúp xây dựng lại niềm tin giữa cảnh sát và người biểu tình.

“Khi bạn xem video cảnh sát quyết định đặt khiên xuống và tháo mũ bảo hiểm, bạn thấy gì?” bà hỏi. “Những người biểu tình đối diện với họ dừng lại và vỗ tay. Ở Pháp, chúng tôi không làm điều đó.”