Vì sao người biểu tình Pháp hô 'Bismillah, c'est les ténèbres'?

Trong bối cảnh các cuộc biểu tình bạo lực đang lan rộng khắp nước Pháp, quy tụ cả sinh viên đòi cải thiện điều kiện giáo dục lẫn các nhóm phản đối chi phí sinh hoạt cao, một khẩu hiệu bất ngờ đã trở thành tiếng nói chung: "Bismillah, c'est les ténèbres".

Theo lý giải, cụm từ này không mang nhiều ý nghĩa nếu hiểu theo nghĩa đen, nhưng sinh viên đã dồn nén vào đó hàng loạt bất mãn nằm ở trung tâm phong trào biểu tình. Khẩu hiệu nhằm chế giễu cách cảnh sát đóng khung, định kiến chủng tộc.

Cuối tuần qua, hàng trăm nghìn người đã xuống đường trên khắp cả nước, mức huy động lớn nhất kể từ khi các cuộc biểu tình về cải cách giáo dục và giá cả leo thang bắt đầu hồi tháng trước. Phong trào khởi phát từ nhiều bức xúc khác nhau, từ lớp học quá tải, thiếu giáo viên đến bất bình đẳng mang tính hệ thống và thiếu cơ hội phát triển.

Hành xử của lực lượng cảnh sát cũng nằm trong tầm giám sát. Cơ quan thanh tra cảnh sát Pháp IGPN đã mở hàng chục cuộc điều tra về các cáo buộc bạo lực cảnh sát kể từ khi biểu tình bắt đầu.

Khẩu hiệu có nghĩa gì?

"Bismillah" là tiếng Arab nghĩa là "nhân danh Chúa", cách nói người Hồi giáo thường dùng trước khi bắt đầu một việc gì đó. Trong tiếng lóng Pháp, cụm từ này đã phần nào mất nghĩa gốc, trở nên gần với kiểu "nào, làm thôi".

"C'est les ténèbres" dịch sát nghĩa là "đó là bóng tối", ám chỉ một tình cảnh ảm đạm, không lối thoát.

Ghép lại, khẩu hiệu có nghĩa "Nhân danh Chúa, đây là bóng tối", và tự thân không truyền tải một thông điệp rõ ràng.

Khẩu hiệu bắt nguồn từ đâu?

Sinh viên cho rằng cụm từ này là cách chế giễu lực lượng cảnh sát sau khi cơ quan này tìm cách xâm nhập các nhóm trò chuyện trên mạng xã hội mà người biểu tình dùng để phối hợp.

Ảnh chụp màn hình một cuộc trò chuyện trên Snapchat chứa cụm từ trên bắt đầu lan truyền vào đầu tháng 10. Trong đó, một người dùng tên Mamadou xin được thêm vào nhóm với lời nhắn: "Chào, nhân danh Chúa, đây là bóng tối. Khi nào phong tỏa vậy, wallah, bro?". Tin nhắn còn kèm các biểu tượng cảm xúc cờ Algeria.

Sinh viên nói rằng tin nhắn do các sĩ quan cảnh sát chìm gửi nhằm xâm nhập nhóm trò chuyện của họ bằng cách pha trộn tiếng Arab và tiếng lóng một cách thiếu thuyết phục. Cáo buộc này chưa được kiểm chứng và giới chức Pháp chưa đưa ra tuyên bố nào.

Ông Youssef El Chazli, phó giáo sư xã hội học Arab và Địa Trung Hải tại Đại học Paris 8 Vincennes – Saint-Denis, nhận định cụm từ này "củng cố hình ảnh những cảnh sát xa rời thực tế và đầy định kiến".

"Những định kiến như vậy dường như nhắm quá mức vào thanh niên gốc Arab và gốc Phi", ông El Chazli nói với Al Jazeera. "Đây là thêm một ví dụ cho thấy các cơ quan nhà nước dường như xa rời phong trào hiện nay đến mức nào."

Khẩu hiệu nói gì về phong trào biểu tình?

Khẩu hiệu đã xuất hiện trên các tấm bìa carton như một cách chế giễu định kiến chủng tộc và như biểu tượng cho việc giới chức xa rời thực tế của người trẻ.

Cụm từ này đã lan sang tận Italy và Bỉ, nơi cuối tuần qua cũng diễn ra các cuộc biểu tình tương tự về chi phí sinh hoạt cao và giáo dục yếu kém.

Ông El Chazli cho rằng các meme châm biếm và xu hướng mạng đã trở thành công cụ bày tỏ bức xúc chính trị trong biểu tình, vốn "giàu sáng tạo". "Với các phong trào thanh niên, sự sáng tạo trong biểu tình sẽ dựa nhiều vào văn hóa nhóm của giới trẻ", ông nói.

Các thảo luận về Hồi giáo kỳ thị cũng chiếm vị trí nổi bật trong tranh luận công chúng. Giới chức Pháp tỏ ra ngần ngại khi phát biểu công khai về mức tăng đáng kể các hành vi kỳ thị Hồi giáo tại nước này. Một báo cáo được hãng tin Reuters dẫn hồi năm ngoái cho thấy các vụ việc như vậy tăng 72% trong quý I/2025 so với cùng kỳ năm 2024.

Cánh hữu Pháp nhanh chóng dùng ngôn từ phân biệt chủng tộc để quy trách nhiệm vụ bạo lực cho thanh niên Hồi giáo, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng lên tiếng cho rằng đây là vấn đề "Hồi giáo muốn thâu tóm".

"Điều từng không được nhắc đến cách đây 20 năm nay đã trở thành điểm tranh luận", ông El Chazli nói. "Với các thế hệ trẻ, ảnh hưởng Arab và châu Phi đang dần trở nên phổ biến trong văn hóa nhóm của giới trẻ, nhờ các nhân vật thể thao, nghệ thuật cũng như các chương trình phát thanh hay nội dung mạng xã hội mới."