Pakistan mở 6 hành lang vận tải đường bộ sang Iran giữa lúc phong tỏa Hormuz

Islamabad, Pakistan – Ngày 25/4, Bộ Thương mại Pakistan ban hành Quy định về Quá cảnh Hàng hóa qua Lãnh thổ Pakistan năm 2026, có hiệu lực ngay lập tức, cho phép hàng hóa từ các nước thứ ba được vận chuyển qua Pakistan và giao đến Iran bằng đường bộ.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh hơn 3.000 container hàng hóa dành cho Iran bị mắc kẹt tại cảng Karachi suốt nhiều ngày, khi các tàu biển không thể rời cảng do lực lượng Hải quân Mỹ phong tỏa cảng biển Iran và eo biển Hormuz. Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã tăng vọt từ khoảng 0,12% giá trị tàu trước xung đột lên khoảng 5%, khiến nhiều nhà khai thác không thể chi trả.

Lệnh công bố trùng với chuyến thăm Islamabad của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 24/4, người đã có các cuộc hội đàm với Thủ tướng Shehbaz Sharif và Tư lệnh quân đội Asim Munir, như một phần trong nỗ lực hòa giải của Pakistan nhằm tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột kéo dài hai tháng giữa Washington và Tehran.

Bộ trưởng Thương mại Liên bang Pakistan Jam Kamal Khan mô tả sáng kiến này là “một bước tiến quan trọng hướng tới thúc đẩy thương mại khu vực và tăng cường vai trò của Pakistan như một hành lang thương mại then chốt”. Iran chưa đưa ra bình luận chính thức.

Sáu tuyến đường được chỉ định kết nối các cảng chính của Pakistan – Karachi, Port Qasim và Gwadar – với hai cửa khẩu biên giới Iran là Gabd và Taftan, đi qua tỉnh Balochistan qua Turbat, Panjgur, Khuzdar, Quetta và Dalbandin. Tuyến ngắn nhất, hành lang Gwadar-Gabd, rút ngắn thời gian di chuyển đến biên giới Iran xuống còn 2-3 giờ, so với 16-18 giờ từ cảng Karachi. Theo các quan chức, tuyến này có thể giảm 45-55% chi phí vận chuyển.

Xung đột Mỹ-Iran bắt đầu từ ngày 28/2 khi lực lượng Mỹ và Israel tấn công Iran. Trong những tuần sau đó, Iran hạn chế giao thương qua eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt thế giới trong thời bình. Pakistan đã làm trung gian cho lệnh ngừng bắn ngày 8/4 và tổ chức vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa Mỹ và Iran tại Islamabad vào ngày 11/4 nhưng không đạt được thỏa thuận. Hai ngày sau, Mỹ áp đặt phong tỏa hải quân lên các cảng Iran, siết chặt khả năng tiếp cận hàng hải của Tehran. Vòng đàm phán thứ hai bị đình trệ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hủy chuyến thăm Islamabad của các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner cuối tuần qua. Iran tuyên bố không đàm phán trực tiếp với Washington khi lệnh phong tỏa còn hiệu lực, dù Ngoại trưởng Araghchi nói với các quan chức Pakistan rằng Tehran sẽ tiếp tục tham gia nỗ lực hòa giải của Islamabad “cho đến khi đạt được kết quả”.

Hành lang mới cũng phản ánh sự thay đổi chiến lược khi quan hệ Pakistan-Afghanistan xấu đi nghiêm trọng. Các cuộc đụng độ tháng 10/2025 và tháng 2-3/2026 khiến các cửa khẩu Torkham và Chaman không còn là tuyến thương mại đáng tin cậy. Iftikhar Firdous, đồng sáng lập The Khorasan Diary, nhận định: “Đây là một sự thay đổi mang tính mô hình. Pakistan có thể bỏ qua Afghanistan hoàn toàn cho thương mại hướng tây. Tác động đến vai trò trung chuyển và doanh thu của Kabul là chiến lược, không tức thời – nhưng rất thực tế”. Minhas Majeed Marwat, nhà phân tích địa chính trị tại Peshawar, cảnh báo: “Một Afghanistan bị dồn vào chân tường là một Afghanistan mất ổn định, và Pakistan biết rõ điều đó hơn ai hết. Cơ hội là có thật. Rủi ro cũng vậy”.

Lệnh quá cảnh không áp dụng cho hàng hóa có nguồn gốc Ấn Độ. Một lệnh riêng của Bộ Thương mại ban hành tháng 5/2025, sau cuộc chiến trên không Ấn Độ-Pakistan, cấm quá cảnh hàng hóa từ Ấn Độ qua Pakistan bằng mọi phương thức và vẫn còn hiệu lực.