Ông Trump tuyên bố có thể nói chuyện với lãnh đạo Đài Loan: Tín hiệu gì?

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hai lần gợi ý, sau hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tuần trước, rằng ông có thể nói chuyện với Tổng thống Đài Loan Lai Thanh Đức. Nếu điều này xảy ra, đây sẽ là lần tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa lãnh đạo hai chính phủ kể từ khi Mỹ chuyển công nhận ngoại giao từ Đài Bắc sang Bắc Kinh vào năm 1979.

Tuy nhiên, theo Đạo luật Quan hệ Đài Loan năm 1979, Mỹ vẫn cam kết hỗ trợ phòng thủ cho nền dân chủ tự trị này. Trong một tuyên bố hôm thứ Tư, Tổng thống Đài Loan cho biết ông sẽ "sẵn sàng" nói chuyện với ông Trump, đồng thời nhấn mạnh Đài Loan cam kết duy trì trạng thái ổn định ở eo biển Đài Loan, nhưng "Trung Quốc là kẻ phá vỡ hòa bình và ổn định".

Tuyên bố được đưa ra khi Nhà Trắng đang xem xét một thương vụ vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan. Bộ Ngoại giao Trung Quốc phản ứng rằng nước này "kiên quyết phản đối trao đổi chính thức" giữa Mỹ và Đài Loan, cũng như việc Mỹ bán vũ khí cho hòn đảo này.

Các nhà phân tích cho rằng những phát ngôn của ông Trump cho thấy ông có thể sẵn sàng phá vỡ các quy tắc ngoại giao kéo dài hàng thập kỷ, điều này sẽ gây khó chịu cho Bắc Kinh. Tuy nhiên, họ cũng nhận định đây là dấu hiệu của sự khó đoán hơn là một dấu hiệu cho thấy quan hệ Mỹ-Đài Loan ấm lên.

Phản ứng của Trung Quốc có thể ra sao?

Dựa trên các sự kiện trong quá khứ, Bắc Kinh sẽ không hài lòng nếu ông Trump gặp hoặc nói chuyện với Tổng thống Đài Loan. Năm 2022, chuyến thăm Đài Loan của cựu Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi đã làm gia tăng căng thẳng giữa hai nước. Trung Quốc ngay sau đó đã đẩy mạnh các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn xung quanh Đài Loan và quan hệ Mỹ-Trung "chạm đáy", cho thấy "Trung Quốc nghiêm túc về việc không muốn thấy bất kỳ sự liên lạc nào giữa Washington và Đài Bắc".

Năm 2016, sau chiến thắng bầu cử đầu tiên, Tổng thống đắc cử khi đó là Trump đã nhận một cuộc điện thoại từ Tổng thống Đài Loan lúc bấy giờ là Thái Anh Văn. Bắc Kinh đã gửi một công hàm phản đối ngoại giao, cáo buộc ông Trump phá hoại chính sách "Một Trung Quốc". Các phương tiện truyền thông nhà nước Trung Quốc cảnh báo cuộc gọi có thể làm hỏng quan hệ song phương.

Steve Tsang, giám đốc Viện Trung Quốc SOAS tại London, cho biết vụ việc đã gây ra "một tiếng ồn lớn" ở Bắc Kinh. Ông nói thêm rằng Trump có thể đã quên cuộc gọi và phản ứng "rất thù địch" từ Bắc Kinh, và có thể sẽ được nhân viên nhắc nhở nên có lẽ sẽ không nói chuyện với Tổng thống Lai.

Nếu Trump nói chuyện với Lai, phản ứng của Bắc Kinh "sẽ phụ thuộc một phần vào cách Donald Trump trình bày vấn đề". Nếu Trump chỉ đơn giản nói rằng ông đã nói chuyện với Lai, Bắc Kinh "sẽ phản ứng rất mạnh mẽ"; nhưng nếu ông nói rằng ông nói chuyện với Lai theo yêu cầu của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, phản ứng của Bắc Kinh có thể dịu đi.

Wen-ti Sung, thành viên không thường trực tại Trung tâm Trung Quốc Toàn cầu của Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định: "Dấu ấn của Trump là biến những điều trước đây không có vấn đề thành vấn đề; phá vỡ các nguyên tắc hoặc vượt qua các đường ranh đỏ là điều bình thường".

Liệu điều này có phá hỏng bầu không khí thân thiện từ chuyến thăm Bắc Kinh?

Tuần trước, ông Trump đã đến Bắc Kinh gặp ông Tập cùng với một phái đoàn các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ. Ông đã dành nhiều lời khen ngợi cho ông Tập, nói rằng: "Thật vinh dự được làm bạn của ông, và mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ tốt đẹp hơn bao giờ hết". Trump rời hội nghị thượng đỉnh với nhiều tuyên bố về các thỏa thuận thương mại, nhưng các tuyên bố của Trung Quốc không đề cập đến bất kỳ thỏa thuận nào như vậy. Trump cũng cẩn thận tránh xa vấn đề Đài Loan, thậm chí còn phớt lờ câu hỏi của phóng viên về vấn đề này.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng liệu bầu không khí này có bị phá hỏng hay không phụ thuộc vào hành động tiếp theo của ông Trump, điều rất khó dự đoán. Tsang nói: "Nếu Trump gọi cho Lai và tuyên bố rằng Mỹ sẽ 'tiếp tục ủng hộ Đài Loan và cung cấp một gói vũ khí lớn, mọi chuyện sẽ trở nên tồi tệ'." Nhưng ông cũng cho rằng việc Trump thậm chí còn nghĩ đến việc nói chuyện với Tập về việc Mỹ có bán vũ khí cho một số quốc gia nhất định hay không là một chiến thắng cho Bắc Kinh.

Cam kết của Mỹ đối với Đài Loan là gì?

Mỹ là nhà cung cấp vũ khí quan trọng nhất cho Đài Loan. Tháng 12 năm ngoái, Trump đã công bố một gói vũ khí trị giá hơn 11 tỷ USD, lớn nhất trong lịch sử. Tuy nhiên, sau chuyến thăm Bắc Kinh, ông đã nhiều lần tỏ ra không ủng hộ độc lập của Đài Loan. Trả lời Fox News, ông nói: "Tôi không muốn ai đó độc lập. Và, bạn biết đấy, chúng tôi phải đi 9.500 dặm để chiến đấu. Tôi không muốn điều đó. Tôi muốn họ hạ nhiệt. Tôi muốn Trung Quốc hạ nhiệt".

Sung cho rằng Đài Bắc sẽ không coi gợi ý của Trump rằng ông có thể nói chuyện với lãnh đạo của họ là một nỗ lực làm ấm quan hệ. "Ngoại giao kiểu Trump có thể rất ngẫu hứng; hãy nghĩ rằng ông ta hành động theo những gì ông ta cho là bản năng chiến thắng của mình, chứ không phải là chơi cờ vua vĩ mô ba chiều". Tsang nói thêm rằng Đài Loan sẽ lo ngại về sự khó đoán của Trump: "Ông ta không chống Đài Loan...nhưng bạn có tin tưởng tương lai của mình vào tay Donald Trump không? Ngay cả khi ông ta yêu bạn, ông ta cũng có thể giết bạn".

Thương vụ vũ khí Mỹ-Đài Loan có được thông qua không?

"Tôi có thể làm điều đó. Tôi có thể không làm điều đó", Trump nói với Fox News hôm thứ Sáu. Kể từ chuyến đi Bắc Kinh, ông cũng gợi ý rằng đây là một con bài mặc cả với Trung Quốc, khi Mỹ đang cân nhắc có phê duyệt gói bán vũ khí mới hay không. Chính phủ của ông Lai khẳng định chính sách của Mỹ đối với Đài Loan "vẫn không thay đổi". Bộ trưởng Quốc phòng Đài Loan Wellington Koo tuyên bố: "Tôi nghĩ chúng tôi vẫn lạc quan một cách thận trọng về việc mua vũ khí".