Ông Trump đối mặt với nhiều 'lựa chọn tồi' về Iran khi ngoại giao bế tắc

Niềm lạc quan xung quanh các đề xuất hòa bình nhằm đạt được thỏa thuận giữa Iran và Mỹ nhanh chóng tan biến trong tuần này khi hai bên dường như ngày càng xa rời nhau, mỗi bên đều cố thủ và khăng khăng yêu cầu bên kia phải nhượng bộ để nối lại đàm phán.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh với Iran, có hiệu lực từ ngày 8/4, hiện đang trong tình trạng “thoi thóp”, và các thành viên trong chính quyền của ông ngày càng ám chỉ rằng Mỹ có thể nối lại chiến sự.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng, bất chấp những lời lẽ hùng hổ của Trump trên Truth Social – kênh truyền thông ưa thích của ông – vị tổng thống Mỹ hiện đang bị mắc kẹt giữa leo thang và nhượng bộ, khi khu vực ngày càng sa lầy vào vùng xám không có chiến tranh cũng chẳng có hòa bình.

Việc nối lại các hành động thù địch vẫn là một khả năng, nhưng cuộc chiến không được lòng dân Mỹ và có thể đè nặng lên đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng. Tuy nhiên, để thoát khỏi cuộc xung đột và đạt được thỏa thuận có thể đòi hỏi Trump phải nhượng bộ Tehran – về chương trình hạt nhân của nước này hoặc về vai trò của Iran tại eo biển Hormuz, điểm trung chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 1/5 lượng năng lượng xuất khẩu toàn cầu đi qua.

“Nhà Trắng đang đối mặt với một tập hợp các lựa chọn tồi”, bà Allison Minor, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ và Hội đồng An ninh Quốc gia, hiện là giám đốc tại Dự án Hội nhập Trung Đông thuộc Hội đồng Atlantic, nhận định.

Tehran muốn chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Liban; muốn giai đoạn đầu của đàm phán tập trung vào việc chấm dứt chiến sự trước khi chuyển sang bước thứ hai để thảo luận về chương trình hạt nhân và hỗ trợ các nhóm ủy nhiệm. Iran bác bỏ việc tháo dỡ chương trình hạt nhân, muốn các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ và công nhận ảnh hưởng của mình đối với tuyến đường thủy then chốt. Trump đã gọi đề xuất mới nhất của Iran – với những yêu cầu này – là “rác rưởi”.

Vậy ông Trump có những lựa chọn nào?

Hôm Chủ nhật, tổng thống Mỹ ám chỉ rằng có thể cần thêm các động thái quân sự, trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gợi ý rằng chiến tranh chưa kết thúc. Uranium đã làm giàu của Iran vẫn còn trong nước – mặc dù có thể bị chôn vùi dưới đống đổ nát sau các vụ ném bom của Mỹ và Israel hồi tháng 6 năm ngoái. Các cơ sở làm giàu của Iran chưa bị tháo dỡ. Và Tehran vẫn giữ mạng lưới ủy nhiệm và kho tên lửa đạn đạo của mình, Netanyahu nói trong cuộc phỏng vấn trên CBS. “Vẫn còn việc phải làm”, Trump nói.

Nhưng trong khi Mỹ và Israel hoàn toàn có thể nối lại các cuộc tấn công vào Iran, viễn cảnh về một cuộc xung đột kéo dài không hồi kết có thể trở thành gánh nặng chính trị lớn đối với Trump, theo ông Ian Lesser, một thành viên cao cấp tại Quỹ Marshall của Đức tại Mỹ. Ông lưu ý rằng giới lãnh đạo Iran đã chứng tỏ khả năng phục hồi và bền bỉ hơn – với ngưỡng chịu đựng tổn thất vật chất và kinh tế cao hơn – so với những gì chính quyền Mỹ từng dự kiến.

Ông Lesser cho biết thêm, giao tranh trở lại sẽ ảnh hưởng đến khả năng ứng phó các mối đe dọa ở nơi khác của Mỹ, bao gồm cả khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, trong bối cảnh lo ngại ngày càng tăng về kho đạn dược của Mỹ bị cạn kiệt sau 5 tuần ném bom Iran. Một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cảnh báo rằng cuộc xung đột đã làm giảm khả năng sẵn sàng của Washington đối với các cuộc đối đầu tiềm tàng khác, đặc biệt là với Trung Quốc.

Iran đã cho thấy điều gì sẽ xảy ra nếu Mỹ và Israel nối lại ném bom nước này, với các đồng minh vùng Vịnh phải gánh chịu hậu quả nặng nề. Sau khi Trump công bố “Dự án Tự do” – một sáng kiến nhằm buộc mở tuyến đường thủy hẹp này để giải thoát các tàu bị mắc kẹt – Iran đã đáp trả bằng một loạt tên lửa và máy bay không người lái nhắm vào Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Các quan chức Mỹ cho rằng các cuộc tấn công đó chưa đủ để bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn mong manh đã đạt được hồi đầu tháng 4 – một tín hiệu cho thấy chính quyền Trump thiếu hứng thú với việc nối lại giao tranh, các nhà quan sát nhận định. Thay vào đó, tổng thống Mỹ đã đình chỉ sáng kiến Hormuz trong vòng 24 giờ, mặc dù lệnh phong tỏa hải quân của các tàu có liên quan đến Iran tìm cách đi qua eo biển vẫn được duy trì.

Áp lực trong nước cũng gia tăng. Cuộc khảo sát mới nhất của Reuters/Ipsos công bố hôm thứ Ba cho thấy 2/3 người Mỹ được khảo sát cho rằng Trump chưa đưa ra lời giải thích rõ ràng về lý do Mỹ tiến hành cuộc chiến này. Và cùng một tỷ lệ đó đang cảm thấy căng thẳng tài chính từ cuộc chiến khi giá xăng, dầu và phân bón tăng cao. Tỷ lệ tín nhiệm của Trump ở mức 36%, thấp hơn nhiều so với mức 47% của năm ngoái, trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, có thể quyết định liệu đảng Cộng hòa có duy trì được quyền kiểm soát Quốc hội hay không.

Bà Minor của Hội đồng Atlantic cho biết, mặc dù tổng thống Mỹ thường tỏ ra tương đối vô cảm với dư luận Washington, nhưng ông quan tâm đến biến động thị trường, giá năng lượng và lạm phát, đồng thời “hiểu rằng hiện trạng không thể được bảo vệ vô thời hạn”. Bà nói thêm: “Ông ấy sẽ tìm ra một khuôn khổ sáng tạo để trình bày một thỏa thuận nào đó như một chiến thắng, ngay cả khi ông ấy sẽ phải nhượng bộ” Iran.

Bà Minor cho rằng Trump khó có thể thuyết phục Iran vừa đạt được thỏa thuận hạn chế chương trình hạt nhân vừa từ bỏ quyền kiểm soát eo biển Hormuz. “Ông ấy sẽ buộc phải ưu tiên cái này hơn cái kia và ông ấy sẽ ưu tiên thỏa thuận hạt nhân”, Minor nói.

Trong khi đó, lập trường của Iran về các cuộc đàm phán đã cứng rắn hơn. Theo ông Dennis Citrinowicz, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, các đề xuất ngừng bắn và thái độ thách thức của Iran phản ánh một giới lãnh đạo đã nổi lên sau cuộc xung đột với sự tự tin rằng họ đang nắm thế thượng phong và khó có thể khuất phục trước áp lực của Mỹ.

Từ góc nhìn của Tehran, cuộc chiến và chiến dịch gây áp lực kinh tế đã thất bại trong việc buộc họ phải nhượng bộ chiến lược. Ngược lại, ông Citrinowicz cho rằng, Iran dường như coi cuộc khủng hoảng là cơ hội để mở rộng ảnh hưởng và tái định nghĩa khả năng răn đe đối với Washington. Tuy nhiên, sự tự tin của Iran che giấu những điểm yếu đáng kể, bao gồm căng thẳng kinh tế gia tăng và thiệt hại đối với các bộ phận của cơ sở hạ tầng quân sự.

“Phản ứng của Iran khiến Trump có rất ít lựa chọn khả thi, và tất cả đều từ tồi tệ đến tồi tệ hơn: hoặc chấp nhận các điều khoản bất khả thi về mặt chính trị ở Washington, hoặc leo thang hơn nữa theo những cách có thể gây ra một cuộc đối đầu khu vực rộng lớn hơn mà không thực sự thay đổi được lập trường cốt lõi của Tehran”, ông viết trên X.