Ông Trump đến gặp ông Tập: Chuyên gia cho rằng Mỹ ‘khao khát chiến thắng’

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đến Bắc Kinh vào thứ Tư, chuẩn bị cho cuộc hội đàm kéo dài hai ngày với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông kể từ năm 2017, diễn ra trong bối cảnh quan hệ thương mại song phương đang ở mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ.

Các chuyên gia nhận định đây là thời điểm có lợi cho phía Trung Quốc. Ông Wei Liang, giáo sư tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Middlebury, cho rằng: “Hiện tại là thời điểm tốt nhất để ông Tập Cập Bình đàm phán vì Mỹ đang bận rộn với các cuộc chiến tranh. Trong nước, tỷ lệ ủng hộ ông Trump thấp và ông ấy cần một chiến thắng, đặc biệt là khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp diễn ra vào tháng 11”.

Theo một cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos hồi cuối tháng trước, chỉ 34% người Mỹ hài lòng với cách điều hành của Tổng thống Trump, giảm so với 36% hồi giữa tháng 4 và thấp hơn nhiều so với mức 47% khi ông nhậm chức vào tháng 1/2025.

Cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng các cuộc trả đũa ở eo biển Hormuz – một điểm nghẽn quan trọng đối với vận chuyển dầu và khí đốt – đã đẩy giá năng lượng tăng vọt. Hôm thứ Hai, giá dầu Brent chuẩn quốc tế tăng 3% so với phiên đóng cửa thứ Sáu, lên 104 USD/thùng, sau khi ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn với Iran đang “sống thoi thóp”. Giá xăng trung bình tại Mỹ đã lên 4,48 USD/gallon, riêng California là 6,10 USD, Washington 5,72 USD và Hawaii 5,60 USD.

Dữ liệu từ Bộ Lao động Mỹ hôm thứ Ba cho thấy lạm phát tiêu dùng tăng lên 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái, do chiến tranh với Iran đẩy giá năng lượng lên cao.

Về thương mại, kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng năm ngoái và áp thuế quan cao kỷ lục – có thời điểm lên tới 145% đối với Trung Quốc – kim ngạch thương mại giữa hai nước đã giảm mạnh. Theo Chad Bown, chuyên gia cấp cao tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), nhập khẩu hàng Mỹ từ Trung Quốc giảm hơn 25%, trong khi xuất khẩu sang Trung Quốc cũng giảm tương tự. Ông ước tính nếu không có chiến tranh thương mại, xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc trong năm 2025 đã cao hơn gần 60%, tương đương khoảng 90 tỷ USD mỗi năm.

Để đối phó, Trung Quốc áp thuế trả đũa và ngừng xuất khẩu đất hiếm – nguyên liệu thiết yếu cho nhiều ngành công nghiệp như ô tô và điện thoại thông minh – mà nước này đang nắm độc quyền. Dù căng thẳng đã hạ nhiệt phần nào, quan hệ vẫn chưa trở lại bình thường.

Đáng chú ý, dù xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 4% trong năm 2025, chỉ còn 9% tổng nhập khẩu của Mỹ, nhưng nhập khẩu từ các nước khác tăng 9%. Các doanh nghiệp đã chuyển chuỗi cung ứng sang Mexico, Việt Nam và Đài Loan. Thặng dư thương mại của Trung Quốc vẫn đạt kỷ lục gần 1.200 tỷ USD năm ngoái, khi nước này bù đắp sự sụt giảm với Mỹ bằng cách tăng cường giao thương với các khu vực khác.

“Trung Quốc đã không còn phụ thuộc vào Mỹ”, ông Dexter Tiff Roberts, chuyên gia không thường trú tại Trung tâm Toàn cầu Trung Quốc thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định.

Các cuộc đàm phán hồi tháng 10 năm ngoái tại Hàn Quốc bên lề hội nghị APEC cũng chưa mang lại kết quả cụ thể. “Đây là một chuyến đi quan trọng. Hiện tại rất hỗn loạn, và cả hai bên đã mất hy vọng về những gì họ có thể làm song phương”, giáo sư Wei Liang nói.

Về lợi thế đàm phán, các chuyên gia cho rằng Trung Quốc đang ở thế mạnh. Nước này đã phát triển đường ống dẫn khí qua Trung Á để đảm bảo an ninh năng lượng, không bị vướng vào các cuộc chiến ở Iran hay nơi khác. Trong nước, ông Tập Cận Bình không chịu áp lực chính trị như ông Trump.

“Ông Tập không có áp lực trong nước, nhưng ông Trump sẽ háo hức đạt được một thỏa thuận nào đó để trình bày trước công chúng. Ông ấy có cảm giác cấp bách”, giáo sư Liang nói thêm.

Trung Quốc muốn tiếp cận thường xuyên với chip công nghệ cao, hoặc ít nhất là các công cụ sản xuất chip, để phát triển ngành công nghiệp riêng. Nước này cũng tìm kiếm nhượng bộ về vấn đề Đài Loan. Đổi lại, Mỹ có thể yêu cầu Trung Quốc mua các mặt hàng lớn như đậu nành, máy bay Boeing và năng lượng (than, khí đốt).

Bên cạnh đó, Mỹ muốn Trung Quốc giúp mở lại eo biển Hormuz thông qua đồng minh Iran. “Đây là một bước tiến đáng kinh ngạc. Họ thực chất đang mời Trung Quốc tham gia một chiến dịch hải quân”, ông Roberts từ Hội đồng Đại Tây Dương bình luận.

“Phần lớn những gì Mỹ đang cố gắng đạt được bây giờ là sửa chữa những thiệt hại mà chính họ đã tạo ra”, ông Roberts nói thêm. “Trung Quốc nhận thức được điều này và thậm chí còn ngạc nhiên về vận may của họ. Họ có thể ngồi lại và để Mỹ tự làm tổn hại vị thế toàn cầu của chính mình.”