Ông Putin thăm Trung Quốc sau ông Trump: Bắc Kinh khẳng định vị thế trung tâm

Tổng thống Nga Vladimir Putin đã hạ cánh xuống Bắc Kinh vào tối thứ Ba, với chương trình nghị sự chính thức là cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kỷ niệm 25 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác tốt đẹp giữa hai nước. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng hội nghị thượng đỉnh Xi-Putin, dự kiến diễn ra sáng thứ Tư, có ý nghĩa sâu sắc hơn nhiều, đặc biệt là về thời điểm.

Chuyến thăm của ông Putin được công bố chỉ một ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rời Trung Quốc sau hội nghị thượng đỉnh với ông Tập. Dù ông Trump ca ngợi các thỏa thuận thương mại, có rất ít bằng chứng cho thấy Mỹ và Trung Quốc đạt được tiến triển đáng kể về các vấn đề gây tranh cãi nhất, bao gồm Đài Loan và chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran.

Theo các nhà phân tích, điều này có lợi cho ông Putin, cho phép ông đến Bắc Kinh với sự tự tin rằng Trung Quốc không có kế hoạch xem nhẹ mối quan hệ với Nga. Với Bắc Kinh, việc đón tiếp liên tiếp hai nhà lãnh đạo là một minh chứng cho đòn bẩy ngoại giao ngày càng lớn, định vị Trung Quốc như một nhân tố trung tâm có khả năng tương tác với các cường quốc đối thủ theo các điều khoản của riêng mình.

Chiều sâu chiến lược

Bị ràng buộc bởi các lệnh trừng phạt của phương Tây và quan điểm cho rằng chính sách đối ngoại của ông Trump là liều lĩnh, ông Putin và ông Tập đã thiết lập mối quan hệ đối tác chặt chẽ trong những năm gần đây. Các nhà phân tích dự đoán sẽ không có thay đổi lớn nào trong chuyến thăm của tổng thống Nga.

“Tôi không nghĩ sẽ có sự thay đổi lớn,” Marina Miron, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ về nghiên cứu quốc phòng tại Đại học King’s College London, nói với Al Jazeera. “Đó sẽ là sự thắt chặt quan hệ song phương về hợp tác kinh tế, thương mại, trao đổi công nghệ quân sự và những lĩnh vực khác.”

Oleg Ignatov, nhà phân tích cao cấp về Nga tại Crisis Group, đồng tình với nhận định đó. “Mối quan hệ giữa hai nước mang tính chiến lược – họ là đối tác, đối tác chiến lược, nhưng không phải đồng minh quân sự và tôi không nghĩ họ sẽ đi xa hơn thế,” ông nói. “Mối quan hệ Nga-Trung rất ổn định, rất quan trọng cho cả hai nước và không có chương trình nghị sự tiêu cực nào trong mối quan hệ này.”

Cả hai bên dự kiến sẽ thúc đẩy các dự án chung, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng. Trung Quốc muốn tiếp cận tài nguyên năng lượng của Nga “với giá chiết khấu”, trong khi Nga phụ thuộc vào công nghệ lưỡng dụng của Trung Quốc, đặc biệt cho sản xuất máy bay không người lái.

Tuy nhiên, cuộc gặp này quan trọng hơn với ông Putin. “Putin cần điều này hơn ông Tập. Nga hiện là đối tác phụ thuộc, cấp dưới sau cuộc chiến tranh thảm khốc ở Ukraine. Putin có thể đang tìm kiếm sự hỗ trợ quân sự gia tăng từ Trung Quốc,” Timothy Ash, thành viên liên kết của Chương trình Nga và Á-Âu tại Chatham House, nhận xét. “Giống như ông Trump đến Bắc Kinh với tư thế cầu cạnh, ông Putin cũng vậy. Trung Quốc nắm mọi quân bài.”

Vai trò ‘siêu cường trung lập’

Các cuộc họp thượng đỉnh liên tiếp cho thấy điều gì đó về tư thế ngoại giao rộng lớn hơn của Bắc Kinh. Trung Quốc đang cố gắng định vị mình là người hòa giải, một người chơi trung lập trong trật tự quốc tế ngày càng phân mảnh. Miron cho biết: “Trung Quốc đang cố gắng không liên kết công khai với bất kỳ siêu cường nào, mặc dù thực tế Trung Quốc gần gũi hơn nhiều với Nga. Trong lĩnh vực ngoại giao, họ đang cố gắng thể hiện sự trung lập như một siêu cường trung lập.”

Bối cảnh của chuyến thăm là cuộc chiến Mỹ-Israel chống Iran đang diễn ra – cuộc xung đột đã làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu khi đóng cửa eo biển Hormuz. Miron cho rằng Nga được hưởng lợi từ sự gián đoạn trong ngắn hạn khi các đối thủ năng lượng vùng Vịnh bị loại khỏi cuộc chơi. Tuy nhiên, các nhà phân tích đồng ý rằng sự ổn định lâu dài cũng quan trọng với Nga, với cả hai nước muốn thấy cuộc xung đột kết thúc, ngay cả khi họ đã chia sẻ thông tin tình báo và công nghệ với Iran.

Ash lưu ý rằng Moscow sẽ hài lòng với những gì hội nghị thượng đỉnh Trump-Xi không đạt được. “Trung Quốc đã không cho ông Trump thứ ông muốn – chấm dứt chiến tranh Iran. Moscow sẽ hài lòng rằng Bắc Kinh không từ bỏ Tehran hay Moscow.”

Cuộc chiến của Nga ở Ukraine chắc chắn sẽ được đề cập, nhưng các nhà phân tích không dự đoán Trung Quốc sẽ gây áp lực buộc Moscow phải có kết quả cụ thể nào. “Ukraine chắc chắn sẽ được thảo luận và Trung Quốc chắc chắn sẽ nói rằng họ ủng hộ hòa giải và đàm phán hòa bình,” Miron nói. “Nhưng Trung Quốc cũng không muốn thấy Nga bị làm nhục dưới bất kỳ hình thức nào. Tôi không nghĩ đó sẽ là tối hậu thư.”

Chuyến thăm có thể không mang lại kết quả ngoại giao sâu sắc, nhưng nó đã làm rõ một điều: Bắc Kinh, bằng cách đón tiếp tổng thống Mỹ một ngày và lãnh đạo Nga ngày hôm sau, đã khiến mình trở thành nhân tố không thể bỏ qua.