Tờ The New York Times ngày 20/5/2026 đưa tin, Mỹ và Israel từng có kế hoạch táo bạo nhằm thay thế bộ máy lãnh đạo Iran bằng cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad ngay sau khi phát động chiến tranh chống Tehran.
Theo các quan chức Mỹ được giấu tên, kế hoạch này nhanh chóng “đi chệch hướng”, và hiện “không rõ tung tích cũng như tình trạng” của ông Ahmadinejad.
Sau vụ ám sát lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng bày tỏ quan điểm rằng tốt nhất nên để “người từ bên trong” Iran nắm quyền điều hành đất nước.
Kế hoạch được mô tả là “hết sức bất thường”, bởi ông Ahmadinejad vốn là người có quan điểm cứng rắn: trong nhiệm kỳ tổng thống 2005–2013, ông từng kêu gọi “xóa sổ Israel khỏi bản đồ”, ủng hộ mạnh mẽ chương trình hạt nhân Iran, chỉ trích gay gắt Mỹ và đàn áp dữ dội phe đối lập trong nước.
Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn năm 2019, ông Ahmadinejad lại ca ngợi Tổng thống Trump, cho rằng ông Trump là “người hành động” và có khả năng “tính toán chi phí-lợi ích” để đưa ra quyết định, đồng thời kêu gọi hòa giải giữa Iran và Mỹ.
Tờ Times dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump rất phấn khích sau thành công của chiến dịch đặc nhiệm bắt cóc lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro và việc người thay thế tạm quyền Delcy Rodriguez hợp tác với Nhà Trắng. Ông tin rằng mô hình tương tự có thể áp dụng cho Iran.
Ngay trong ngày đầu chiến tranh, ông Ahmadinejad bị thương do một cuộc không kích của Israel nhằm vào nhà riêng tại Tehran. Theo các quan chức Mỹ, cuộc tấn công thực chất là nhằm giải thoát ông khỏi lệnh quản thúc tại gia. Dù sống sót, ông Ahmadinejad đã thay đổi ý định về kế hoạch thay đổi chế độ và từ đó không liên lạc được nữa.
Báo The Atlantic từng gọi vụ tấn công là “hoạt động vượt ngục”, dẫn nguồn từ các cộng sự giấu tên của ông Ahmadinejad. Tờ Times xác nhận thông tin từ một cộng sự của ông rằng chính ông Ahmadinejad nhận ra cuộc không kích là nỗ lực giải thoát mình. Cộng sự này cho biết phía Mỹ tin ông có thể lãnh đạo đất nước và kiểm soát được tình hình chính trị, xã hội, quân sự Iran.
Tuy nhiên, sau khi thoát khỏi quản thúc dù bị thương, ông Ahmadinejad dần mất niềm tin vào kế hoạch và ngừng hợp tác.
Trước đó, ông Ahmadinejad đã nhiều lần xung đột với lãnh tụ tối cao Khamenei, bị loại khỏi nhiều cuộc bầu cử tổng thống, các trợ lý bị bắt, và bản thân bị quản thúc tại gia. Một số người thân cận của ông từng bị cáo buộc có quan hệ quá gần gũi với phương Tây, thậm chí làm gián điệp cho Israel.
