Nhóm hoạt động kiện lãnh đạo Na Uy vì đồng lõa diệt chủng Gaza

Một nhóm nhà hoạt động Na Uy đã đệ đơn kiện hình sự chống lại Thủ tướng Jonas Gahr Store và một số quan chức cấp cao, cáo buộc họ đồng lõa trong cuộc diệt chủng của Israel tại Gaza. Đơn kiện cho rằng các quan chức chịu trách nhiệm về Quỹ hưu trí chính phủ Na Uy (GPFG) đã vi phạm luật Na Uy, vốn bao gồm các điều khoản của Quy chế Rome về tội diệt chủng, khi duy trì đầu tư vào các công ty có nguy cơ cao góp phần vào tội ác chiến tranh, bao gồm cổ phần trong các tập đoàn vũ khí xuất khẩu sang Israel.

Các cá nhân bị nêu tên trong đơn kiện bao gồm Thủ tướng Jonas Gahr Store, Bộ trưởng Tài chính kiêm cựu Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg, Ngoại trưởng Espen Barth Eide và cựu Bộ trưởng Tài chính Trygve Slagsvold Vedum.

Theo các tài liệu mà Middle East Eye độc quyền có được, Cơ quan Công tố Na Uy đã chính thức đề nghị Kripos - cơ quan điều tra hình sự quốc gia - mở cuộc điều tra đơn kiện này, đảo ngược quyết định bác bỏ trước đó. Đơn kiện được gửi bởi nhóm 'Grandmothers Against Genocide' (Bà chống diệt chủng) cùng với đơn bổ sung của 'The Palestine Committee of Norway' (Ủy ban Palestine Na Uy), trong đó còn nêu tên Giám đốc điều hành quỹ Nicolai Tangen và Thống đốc Ngân hàng Trung ương Na Uy Ida Wolden Bache.

Quỹ đầu tư quốc gia Na Uy, với giá trị 2.200 tỷ USD, là quỹ đầu tư lớn nhất thế giới. Năm 2025, quỹ này đã thoái vốn khỏi 23 công ty Israel với lý do vi phạm chính sách đầu tư có đạo đức. Tuy nhiên, quỹ vẫn nắm giữ cổ phần tại 29 công ty Israel khác, bất chấp những chỉ trích từ Mỹ khi các quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ từng bày tỏ quan ngại về quyết định thoái vốn của Na Uy. Quỹ cũng duy trì đầu tư vào các tập đoàn vũ khí đa quốc gia như Leonardo và ThyssenKrupp, những công ty trực tiếp cung cấp cho quân đội Israel - lực lượng đã giết hại hơn 72.000 người Palestine tại Gaza kể từ tháng 10/2023.

Vào tháng 6, một đề xuất thoái vốn toàn diện khỏi các công ty liên quan đến tội ác chiến tranh của Israel đã bị Quốc hội Na Uy bác bỏ do không nhận được sự ủng hộ từ đảng Lao động cầm quyền. Trước đó, vào tháng 5, bà Francesca Albanese, Báo cáo viên đặc biệt của Liên hợp quốc về các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, đã viết thư cho ông Stoltenberg cảnh báo rằng các khoản đầu tư đang diễn ra của quỹ vào các công ty liên quan đến tội ác chiến tranh có thể khiến Na Uy vi phạm luật pháp quốc tế.

Bà Kirsti Maehle, đồng sáng lập nhóm 'Grandmothers Against Genocide', cho rằng việc truy tố các quan chức chịu trách nhiệm về quỹ sẽ tạo ra một “nguyên tắc chỉ đạo cần thiết cho các đại diện dân cử của chúng tôi, những người hoàn toàn nhắm mắt trước nỗi đau của các nạn nhân”. Bà nói: “Họ ngồi trong quốc hội, Storting, và bỏ phiếu ủng hộ các khoản đầu tư. Điều đó đồng nghĩa với việc bỏ phiếu góp phần vào tội ác chống lại loài người, điều thực sự không thể chấp nhận được”.

Ông Terje Einarsen, giáo sư luật tại Đại học Bergen, người cung cấp tư vấn pháp lý cho đơn kiện với tư cách cá nhân, cho biết “các nhà lãnh đạo chính phủ Na Uy có lẽ đã hoàn toàn biết rõ về các tội ác chính và sự đóng góp thực tế của một số công ty do quỹ sở hữu một phần”. Ông nói thêm rằng “không phải là yêu cầu pháp lý cần thiết rằng các chính trị gia Na Uy đã có chủ đích hoặc mong muốn góp phần vào các tội ác tàn bạo. Họ có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý về việc tiếp tay hoặc hỗ trợ cho một hoặc nhiều tội ác”.

Một báo cáo dài 118 trang do nhóm 'Historians for Palestine' (Sử gia vì Palestine) thực hiện, ghi lại các khoản đầu tư của quỹ vào các công ty liên quan đến tội ác chiến tranh, đã được công bố vào tháng 6 và gửi kèm như một phần bằng chứng cho đơn kiện. Giáo sư Pal Nygaard tại Trường Kinh doanh Na Uy, đồng tác giả của báo cáo, nói: “Việc tiếp tục đầu tư vào các công ty tích cực vi phạm luật pháp quốc tế của Israel đồng nghĩa với việc chấp nhận những vụ thảm sát hàng loạt này”.

Một lá thư cho thấy các công tố viên đã chính thức yêu cầu Kripos thông báo cho các cá nhân bị nêu tên về cuộc điều tra đang chờ xử lý. Nhóm 'Grandmothers Against Genocide' cũng đã trình bày bằng chứng trước Ủy ban Thường vụ về Tài chính và Kinh tế của Na Uy vào thứ Ba liên quan đến các khoản đầu tư của quỹ.