Nhà Trắng trước 'biến động' nhân sự: góc nhìn từ lịch sử các nhiệm kỳ tổng thống Mỹ

Trong những tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy bất lợi năm 2006, Tổng thống George W. Bush đã cho thôi việc thư ký báo chí Scott McClellan và rút lại đề cử Harriet Miers – người thân cận của ông – vào Tòa án Tối cao. Ông chờ đến sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Quốc hội, mới cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Donald Rumsfeld, người dẫn dắt cuộc chiến Iraq ngày càng mất ủng hộ.

Lịch sử lặp lại, dù không hoàn toàn giống nhau.

Tuần trước, Tổng thống Donald Trump bất ngờ chấm dứt nhiệm kỳ của Katie Zacharia chỉ sau 5 ngày bà đảm nhận vai trò người phát ngôn Nhà Trắng. Ngoài việc bà bị bãi nhiệm, thông tin đáng chú ý nhất mà Zacharia công bố là việc Kimberly Guilfoyle bị miễn nhiệm khỏi vị trí đại sứ tại Hy Lạp.

Có tin đồn rằng Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth đang đứng trước nguy cơ bị thay thế, đặc biệt sau khi tổng thống bác bỏ kế hoạch phát trực tiếp vụ hành quyết Nidal Hasan – kẻ khủng bố đã bắn 13 người tại căn cứ quân sự Fort Hood năm 2009.

Rõ ràng, giữa hai nhiệm kỳ tổng thống có những khác biệt.

McClellan từng giữ chức thư ký báo chí ba năm, không phải năm ngày. Miers không vướng bê bối khi đề cử bị rút; giới truyền thông và Thượng viện chỉ đặt câu hỏi về năng lực của bà. Và cuộc chiến với Iran không đẫm máu hay tốn kém như cuộc xâm lược Iraq của Mỹ.

Tuy nhiên, nửa sau nhiệm kỳ thứ hai của bất kỳ tổng thống Mỹ nào cũng có thể đầy chông gai.

Trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Ronald Reagan, đội ngũ báo chí của ông phải xử lý hậu quả vụ Iran-Contra. Ở nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Bill Clinton, vụ bê bối Monica Lewinsky thống trị tin tức. Tổng thống Richard Nixon đối mặt với nguy cơ luận tội trong nhiệm kỳ thứ hai. Tổng thống Barack Obama phải xử lý bê bối xung quanh vụ tấn công lãnh sự quán Benghazi tại Libya suốt nhiệm kỳ thứ hai, kéo theo Ngoại trưởng Hillary Clinton.

Xáo trộn nhân sự cũng không phải điều bất thường ở Nhà Trắng dưới bất kỳ tổng thống nào, đặc biệt trong nhiệm kỳ thứ hai, nhất là khi cử tri đang tức giận và các cuộc thăm dò cho thấy triển vọng ảm đạm.

Mỗi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ là một cuộc trưng cầu ý dân về tổng thống, và việc đảng cầm quyền bị trừng phạt tại thùng phiếu không phải điều hiếm. Thực tế, trong 18/20 cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra trong 80 năm qua, đảng cầm quyền đã mất ghế trong Quốc hội.

Chính quyền Trump đúng là đang đối mặt với khó khăn từ cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran và giá năng lượng cao. Nhưng việc bãi nhiệm một thư ký báo chí khó có thể coi là dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng trong bộ máy.

Không rõ Zacharia đã có được công việc này như thế nào. Bà không làm việc trong chiến dịch tái tranh cử của Trump, và dù từng xuất hiện trên truyền thông, bà không phải là nhà báo chuyên nghiệp. Bà từng có thời gian ngắn làm việc tại bộ phận báo chí của Bộ An ninh Nội địa khi Kristi Noem giữ chức bộ trưởng. Nhưng với nhiệm kỳ ngắn ngủi của Noem, vốn chịu nhiều bê bối và bị bãi nhiệm hồi tháng 3, đó khó có thể coi là trải nghiệm tích cực.

Các bản tin báo chí gợi ý rằng chính tổng thống đã đưa ra quyết định tuyển dụng Zacharia, và Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles không phải là phần thiết yếu của quá trình này.

Trump nhận thấy có vấn đề với Zacharia và đã hành động nhanh chóng để cắt lỗ. Ông đã cho thấy rõ mình nắm quyền kiểm soát và bộ máy của ông không hề “sụp đổ” hay “hỗn loạn” như các tiêu đề báo chí tuyên bố.

Không phải tổng thống nào cũng hành động dứt khoát như vậy.

Chẳng hạn, Tổng thống Joe Biden lẽ ra nên làm điều tương tự với người phát ngôn cuối cùng của ông, Karine Jean-Pierre. Bà này kém năng lực không kém gì Zacharia, nhưng Biden để bà tại vị ba năm, tương đương nhiệm kỳ của McClellan.

Hy vọng Trump và đội ngũ của ông sẽ rút ra bài học quý giá từ sự việc đáng tiếc này. Tuyển dụng người kém năng lực rồi để họ đối mặt với báo chí và bị hủy hoại không tốt cho Nhà Trắng, cũng không tốt cho những người được tuyển rồi buộc phải bị sa thải.

Trump xứng đáng được ghi nhận vì đã hành động nhanh chóng để loại bỏ Zacharia trước khi bà trở nên đáng xấu hổ hơn. Ông cũng xứng đáng được ghi nhận vì đã sa thải Kimberly Guilfoyle, một người bạn cá nhân, vì cáo buộc tham nhũng tại châu Âu.

Nhưng điều tổng thống thực sự cần là một quy trình tốt hơn để tuyển dụng người có năng lực ngay từ đầu. Có lẽ lần tới, ông nên tham khảo ý kiến chánh văn phòng trước.

Quan điểm trong bài viết là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.