Bầu cử Israel: Các đảng Arab và Do Thái cực đoan có thể nắm quyền quyết định

Trong giai đoạn nước rút trước cuộc bầu cử Israel ngày 27/10, các đảng đại diện cho công dân Palestine tại Israel và các đảng Do Thái cực đoan đang trở thành tâm điểm tranh luận chính trị. Dù thường xuyên bị công kích, các đảng này được dự báo có thể nắm giữ vị trí “người tạo vua” – tức quyết định ai sẽ thành lập chính phủ tiếp theo.

Theo các cuộc thăm dò, hai đảng đại diện cho khoảng 20% dân số là công dân Palestine tại Israel – Ra’am và Liên danh chung (Joint List) – dự kiến giành tổng cộng 13 ghế. Nếu kết quả này được xác nhận, các đảng do người Arab lãnh đạo có thể đóng vai trò quyết định trong bất kỳ liên minh nào sau bầu cử, bất kể khuynh hướng chính trị của liên minh đó.

Tiền lệ đã có. Năm 2021, Ra’am trở thành đảng Arab đầu tiên tham gia chính phủ Israel sau khi gia nhập liên minh rộng lớn từng lật đổ Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Trước đó, ông Netanyahu từng tỏ ý sẵn sàng đàm phán với lãnh đạo Ra’am là Mansour Abbas, nhưng cuối cùng Abbas lại hợp tác với liên minh của Naftali Bennett và Yair Lapid.

Lần này, cả phe của ông Netanyahu và hầu hết lãnh đạo khối đối lập tự nhận là “Zionist” đều loại trừ khả năng thành lập chính phủ với các đảng đại diện cho công dân Palestine. Tuy nhiên, ông Netanyahu và đồng minh vẫn cáo buộc đối thủ phụ thuộc vào các đảng Arab, trong khi phe đối lập chỉ trích họ dựa vào các đảng Do Thái cực đoan để duy trì quyền lực.

Các cuộc thăm dò liên tục cho thấy đảng Likud của ông Netanyahu và liên minh cực hữu do ông lãnh đạo đang bám đuổi sát khối đối lập Zionist, và không bên nào có khả năng giành đa số tuyệt đối trong Quốc hội 120 ghế.

“Ông Netanyahu sẽ hợp tác với Ra’am ngay lập tức nếu điều đó giúp ông ấy tại vị,” Yossi Mekelberg, chuyên gia Trung Đông tại Viện Chatham House, nhận định. Ông cũng cho rằng phe đối lập “dường như không hiểu hậu quả từ hành động của họ” khi liên tục tìm cách làm suy yếu uy tín của một đảng có thể là trụ cột của chính phủ tương lai.

Trong chiến dịch tranh cử, Likud đã nhiều lần sử dụng quảng cáo tấn công, cảnh báo rằng nếu ông Netanyahu bị loại khỏi ghế thủ tướng, các đảng Arab sẽ trở thành “người tạo vua” trong một chính phủ có thể do cựu Tổng tham mưu trưởng Gadi Eisenkot, lãnh đạo đảng Yashar, đứng đầu. Một khẩu hiệu tranh cử của Likud viết: “Không có Gadi nếu không có [Ahmad] Tibi,” ám chỉ lãnh đạo đảng Ta’al, một trong ba đảng thuộc Liên danh chung.

Liên danh chung, bao gồm các đảng Hadash và Balad, tuyên bố có thể cung cấp “lưới an toàn” cho liên minh chống Netanyahu bằng cách không bỏ phiếu bất tín nhiệm, ngay cả khi không tham gia chính phủ. Đổi lại, họ đưa ra các điều kiện như tiến trình hướng tới nhà nước Palestine và đấu tranh chống tội phạm có tổ chức.

Ra’am cũng tập trung vào việc chống làn sóng tội phạm bạo lực đang nhấn chìm các cộng đồng Palestine, cũng như các chính sách phân biệt đối xử của chính phủ, bao gồm cả lĩnh vực nhà ở. Thành lập năm 1996, đảng này đã dần tách khỏi nền tảng bảo thủ tôn giáo. Tháng 12/2025, ông Abbas tuyên bố cơ quan hoạch định chính trị của đảng sẽ tách khỏi hội đồng tôn giáo. Tám tháng sau, đảng lần đầu tiên tự lựa chọn danh sách bầu cử và đưa ứng viên Do Thái theo chủ nghĩa Zionist Yoav Segalovitz, cựu chỉ huy cảnh sát cấp cao, vào vị trí thứ hai.

Mekelberg mô tả Ra’am là “một trong những đảng thú vị nhất” của cuộc bầu cử năm nay: “Thông qua Mansour Abbas, họ không ngừng đổi mới mà không tỏ ra cơ hội.”

Cuộc bầu cử lần này là lần đầu tiên kể từ sau vụ tấn công do Hamas lãnh đạo ngày 7/10/2023 khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng và châm ngòi cuộc chiến tranh của Israel ở Gaza. Cuộc chiến đã đẩy nhanh xu hướng chuyển dịch sang cánh hữu, khi các đảng do người Arab lãnh đạo ngày càng bị nhắm tới bởi các nhân vật cánh hữu muốn quy chụp họ là đồng lõa trong vụ tấn công ngày 7/10.

Tháng 5, ông Bennett xin lỗi vì đã tham gia chính phủ với Ra’am. Tháng 9, Likud của ông Netanyahu và đảng Otzma Yehudit của Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir đệ đơn yêu cầu cấm Ra’am và Liên danh chung tham gia bầu cử. Ngày 23/9, Ủy ban Bầu cử Trung ương, với các thành viên từ các đảng trong Quốc hội, đã bỏ phiếu loại cả hai danh sách cùng hai ứng viên cá nhân.

Tuy nhiên, ngày 2/10, Tòa án Tối cao đã nhất trí lật lại quyết định loại Liên danh chung và Ra’am, đồng thời lật lại việc loại ứng viên Ofer Cassif với tỷ lệ 7-2. Lãnh đạo Balad Sami Abu Shehadeh đã rút lui một ngày trước đó sau khi thấy rõ tòa án có khả năng giữ nguyên quyết định loại ông.

Phát biểu với Al Jazeera, Cassif gọi đây là “một quyết định chính trị hơn là tư pháp”, xuất phát từ “nỗi sợ rằng họ sẽ cần đến chúng tôi”.

Orly Noy, ứng viên của Balad và là chính trị gia Do Thái đầu tiên lọt vào top 5 danh sách đảng, cho rằng “có thể chắc chắn” liên danh sẽ không tham gia chính phủ tiếp theo. “Điều đó phụ thuộc vào việc các đảng khác muốn ưu tiên nguyện vọng cử tri hay chủ nghĩa phân biệt chủng tộc của họ. Tuy nhiên, ngay cả khi bị loại trừ, chúng tôi vẫn có thể giành được nhượng bộ từ bất kỳ liên minh nào để đổi lấy sự ủng hộ,” bà nói.

Bên cạnh các đảng Arab, các đảng Do Thái cực đoan cũng chịu ảnh hưởng từ vụ 7/10. Là đối tác thường xuyên trong các liên minh của Likud, họ bị nhiều đối thủ cáo buộc trốn nghĩa vụ quân sự và hưởng gói phúc lợi nhà nước hào phóng. Cộng đồng Do Thái cực đoan chủ yếu do hai đảng đại diện: Shas (người Do Thái gốc Tây Ban Nha, Bắc Phi và Trung Đông) và United Torah Judaism – UTJ (gốc Trung và Đông Âu). Mỗi đảng đang được thăm dò ở mức 7-8 ghế.

Mục tiêu chính của họ không phải chính sách đối ngoại hay thuế khóa, mà là bảo vệ sinh viên cực đoan khỏi nghĩa vụ quân sự, đảm bảo phúc lợi cho các gia đình đông con, và bảo vệ tài trợ nhà nước cho trường học và cơ sở tôn giáo.

Từng được xem là đồng minh đáng tin cậy nhất của ông Netanyahu, họ đã rạn nứt với Likud năm ngoái vì chính phủ không thông qua được luật miễn nghĩa vụ quân sự. UTJ rời liên minh hoàn toàn, còn Shas rời chính phủ nhưng không rút 11 nghị sĩ khỏi liên minh quốc hội. Shas sau đó từ bỏ các vai trò trong ủy ban liên minh, và cả hai đảng tẩy chay các dự luật của liên minh.

Tuy vậy, sự ủng hộ của các đảng cực đoan đi kèm cái giá chính trị. Tháng 1, lãnh đạo đối lập Yair Lapid cáo buộc chính phủ gửi hàng tỷ USD “cho những kẻ tham nhũng và trốn nghĩa vụ quân sự”, trong khi ứng viên thủ tướng tiềm năng khác là Avigdor Lieberman, lãnh đạo đảng Yisrael Beytenu, ví Shas và UTJ với Taliban vì thiếu đại diện nữ.