Người định cư Israel thu hoạch ô liu trên đất Palestine, nông dân đối mặt bạo lực và mất mùa truyền thống

Ramallah, Bờ Tây bị chiếm đóng – Đoạn video được chia sẻ trong các nhóm người định cư Israel cho thấy hai người đàn ông dùng gậy gỗ dài đập mạnh vào một cây ô liu. Họ cười và chúc mừng nhau khi cố gắng làm rụng ô liu xuống đất. Họ gọi thành quả là “dầu ô liu nguyên chất”.

Nhưng theo nhà hoạt động Palestine Bashar Qaryouti, hai người đàn ông này không sở hữu mảnh đất, cây cối hay số ô liu đó.

Họ là những người định cư Israel đã lập một tiền đồn định cư bất hợp pháp trên đất tư nhân ở làng Qaryut, phía bắc Bờ Tây bị chiếm đóng, và tiến vào vườn ô liu này, cách nhà ở của người Palestine khoảng 200 mét.

“Không ai đến gần đây khoảng ba năm rồi, tạ ơn Chúa,” một trong hai người trong video nói bằng tiếng Hebrew.

Người Palestine địa phương biết tên người này, và anh ta cũng không cố che giấu. Đó là Avichai Suissa, một người định cư Israel từng bị Liên minh châu Âu, Anh – và trước đó là Mỹ – trừng phạt, người điều hành một trang trại tại tiền đồn. Tiền đồn này được thành lập hơn một năm rưỡi trước, và những video như vậy giúp Suissa gây quỹ cho nó.

Trên trang chiến dịch của mình, anh ta nói mục tiêu là xây dựng lại và mở rộng trang trại, nơi từng bị quân đội Israel tháo dỡ, để ngăn nó rơi “vào tay kẻ thù”.

“Chúng tôi đang dần dần tiến vào khu vực này,” Suissa nói trong video.

Nhưng mảnh đất thuộc về người Palestine – cư dân làng Qaryut – những người không thể tiếp cận nó kể từ khi cuộc chiến ở Gaza bắt đầu vào tháng 10/2023. “Vài tháng trước, nông dân cố cày đất của họ, nhưng quân đội đã ngăn lại,” Qaryouti cho biết.

Năm tồi tệ nhất

“Sau khi chúng tôi khiếu nại, quân đội tuyên bố khu vực này là vùng quân sự đóng cửa vài ngày trước, nên người định cư đang chuyển sang đất khác, sang những vườn ô liu khác để cướp,” Qaryouti giải thích.

Suissa và những người khác là một phần của phong trào người định cư đang gia tăng, những người đã tăng cường chiến dịch chống lại mùa thu hoạch ô liu. Chiến dịch này, một phần trong các cuộc tấn công của người định cư nhằm vào người Palestine ở Bờ Tây, đã biến mùa thu hoạch ô liu tháng 10 thành nỗi sợ hãi và nguy hiểm.

Nhiều người Palestine ở Bờ Tây bị chiếm đóng mô tả năm nay là năm tồi tệ nhất về các cuộc tấn công của người định cư, và mùa thu hoạch mới chỉ bắt đầu.

Hôm thứ Tư, những người định cư Israel có vũ trang đi trên máy kéo đã tấn công vùng đất giữa các làng Ramin và Burqa, phía bắc Bờ Tây bị chiếm đóng. Họ nổ súng vào nông dân đang trên đường đến vườn cây của mình.

Ali Bazzari, một nông dân 44 tuổi, đã thiệt mạng. Gia đình nói rằng “tội” duy nhất của anh là cố gắng hái ô liu.

Nhân chứng cho biết quân đội Israel đã ngăn xe cứu thương tiếp cận người bị thương. Người Palestine phải cõng người bị thương qua núi để đến bệnh viện.

Tổ chức nhân quyền Israel Yesh Din cho biết đã ghi nhận 109 vụ bạo lực liên quan trực tiếp đến mùa thu hoạch tại 75 cộng đồng Palestine từ ngày 27/9 đến ngày 6/10, trung bình 11 vụ mỗi ngày.

Truyền thống lâu đời

Người định cư Israel ngày càng cố gắng tiếp nhận các nghi lễ của mùa thu hoạch ô liu, đồng thời đẩy người Palestine – những người đã gìn giữ những truyền thống đó qua nhiều thế hệ – ra ngoài.

Một số trang trại mới đã được lập ở Bờ Tây bị chiếm đóng. Một trang trại chia sẻ video về việc ép ô liu. Những trang trại khác mời người Israel “tham gia” trải nghiệm này.

Người Palestine nói rằng các video lan truyền cho thấy sự coi thường những chủ sở hữu thực sự của mảnh đất bị người định cư chiếm đoạt, và là nỗ lực rõ ràng nhằm chiếm đoạt mùa thu hoạch, bắt chước các nghi lễ và tuyên bố chúng là của mình.

Những nghi lễ đó – như hái tập thể, hát và ăn chung tại trang trại – bắt nguồn từ mối liên hệ sâu sắc với đất đai.

Mùa thu hoạch ô liu có thể là thời điểm mệt nhọc trong năm đối với người Palestine, với công việc nặng nhọc và nhiều giờ dưới nắng, nhưng cũng là mùa đáng giá. Nông dân trồng ô liu theo truyền thống tụ họp gia đình, với hàng xóm và bạn bè tình nguyện giúp nhau thu hoạch ô liu, trong một truyền thống văn hóa gọi là “ouneh”.

Mùa này cũng có yếu tố vui vẻ, với những tranh luận về mảnh đất nào sản xuất dầu ngon nhất, ai nên thu giá cao nhất, và ai biết hái nhiều ô liu nhất mà không làm rụng quả nào xuống đất.

Các thế hệ lớn tuổi truyền lại những bài học lịch sử, như thời điểm tốt nhất để thu hoạch và cách chăm sóc cây – kiến thức được kế thừa về khí hậu, nông nghiệp và chính mảnh đất.

“Họ trồng để chúng ta có thể ăn. Chúng ta trồng để họ [sẽ] ăn,” một câu ngạn ngữ Ả Rập nổi tiếng nói. Câu này nhấn mạnh sự tiếp nối của di sản này, và trách nhiệm đối với các thế hệ tương lai.

Mùa thu hoạch cuối cùng?

Những cây này, vốn được cho là phải được bảo vệ, chăm sóc và truyền lại, đang bị lấy đi – không chỉ bởi người định cư mà còn bởi binh lính.

Hazem Sanaf, 61 tuổi, đứng trên một ngọn đồi gần đó ở làng Beit Rima và nhìn máy ủi Israel cày xới đất của ông vào cuối tháng 9, sau khi ông nhận được lệnh quân sự Israel. Máy ủi đã phá hủy và bật gốc hơn 400 cây của Hazem và hàng xóm của ông, một số cây đã hàng chục năm tuổi, và là nguồn thu nhập duy nhất của ông.

“Họ chỉ muốn lấy cây ô liu của chúng tôi,” ông nói, đôi mắt thể hiện nỗi đau.

Hazem không đơn độc. Nhiều lệnh quân sự Israel yêu cầu bật gốc cây ô liu đã được đưa ra khắp Bờ Tây bị chiếm đóng. Một số đã được thực thi, số khác đang chờ đến lượt.

Trước đây, quân đội Israel từng viện dẫn nhu cầu dọn sạch cây cối để ngăn chặn mối đe dọa an ninh hoặc các cuộc phục kích lính. Nhưng người Palestine nói rằng điều này phản ánh một mô thức chiếm đoạt và bần cùng hóa.

Theo Ủy ban Chống thực dân hóa và Bức tường Palestine (CRRC), người định cư và binh lính Israel đã phá hủy khoảng 50.000 cây chỉ trong năm nay.

Fuad Daraghmeh, từ làng al-Lubban Asharqiya gần Ramallah, mang theo thân cây gãy dày.

“Tôi đã chăm sóc nó 30 năm,” ông nói và đi về nhà. Ông không nói mình định làm gì với thân cây, nhưng những người khác nói rằng cây của họ từng bị bật gốc trước đây, và họ đã chăm sóc để chúng sống lại.

Những người khác thì cam chịu nói lời tạm biệt với cây. Họ ngồi bên những cây bị máy ủi xới với dụng cụ cầm tay nhỏ, hái những quả cuối cùng của vụ mùa mà họ tin là vụ cuối.

Người Palestine đã xem các video người định cư thu hoạch cây ô liu của họ, gồm cả video do Suissa chia sẻ.

Ngoài nỗi đau, một nhận xét cứ lặp lại: cách Suissa đập mạnh vào cây không phải là cách đối xử với cây, và không phải là cách thu hoạch ô liu.

“Những người đã chăm sóc đất đai của họ hàng chục năm biết điều đó,” một nhà hoạt động Palestine, người không muốn nêu tên vì lý do an ninh, nói.