Người dân Havana lo nguy cơ Mỹ tấn công quân sự sau cáo buộc nhắm vào Raúl Castro
Ruaridh Nicoll
Người dân Havana lo sợ Mỹ có thể tiến hành tấn công quân sự sau khi Washington đưa ra cáo buộc hình sự đối với cựu Chủ tịch Raúl Castro. Căng thẳng leo thang với các hoạt động do thám, điều động tàu sân bay và lời đe dọa từ giới chức Mỹ khiến nhiều người Cuba, kể cả những người từng mất niềm tin vào chính phủ, phẫn nộ và chuẩn bị xuống đường phản đối.
Một câu hỏi mới đang được đặt ra ở Havana khi người dân đón nhận tin Mỹ đưa ra các cáo buộc hình sự đối với cựu Chủ tịch Cuba, ông Raúl Castro (94 tuổi): ai là hàng xóm của bạn? Nếu ai đó tình cờ sống gần một nhân vật cấp cao trong chính phủ hoặc lực lượng vũ trang Cuba, những người khác thường tặc lưỡi thể hiện sự lo ngại.
Lần đầu tiên, các cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào hòn đảo này được coi là một khả năng nghiêm trọng. Sự phẫn nộ cũng nhắm vào Washington từ một bộ phận người dân vốn trước đó đã mất niềm tin vào chính phủ của mình. “Sao họ dám làm thế?” – một giáo viên ở Havana nói, đang cân nhắc tham gia cuộc tuần hành phản đối bản cáo trạng vào sáng thứ Sáu. “Tôi chưa bao giờ đi dự kiểu đó, nhưng điều này thật đáng khinh. Họ là ai mà dám đe dọa chúng tôi như vậy?”
Cách đây 30 năm, máy bay chiến đấu của Cuba đã bắn hạ hai chiếc Cessna không vũ trang của nhóm lưu vong Brothers to the Rescue trong không phận quốc tế phía bắc Havana, khiến 4 người thiệt mạng. Vào thời điểm đó, đây được coi không chỉ là một hành động tàn bạo mà còn là một sai lầm chiến lược. Ít ai nhớ rằng điều đó không phải là bất ngờ. Cựu lãnh đạo nổi dậy Eloy Gutiérrez Menoyo từng nói: “Mọi người ở đây đều biết điều gì đó sẽ xảy ra với những chiếc máy bay đó”. Brothers to the Rescue được thành lập để tìm kiếm người tị nạn Cuba, nhưng đến giữa thập niên 1990, nhóm này chuyển sang khiêu khích bằng cách bay thấp qua Cuba và thả truyền đơn.
Fidel Castro từng nói rằng Mỹ sẽ không bao giờ dung túng điều đó trên bầu trời thủ đô của họ. Dù Cuba đã kêu gọi, Mỹ vẫn tiếp tục để mặc các chuyến bay diễn ra, cho đến khi lãnh đạo Cuba mất kiên nhẫn. Cựu đại sứ Cuba tại Brussels, Carlos Alzugaray, cho biết: “Fidel đã cố gắng tìm giải pháp ngoại giao, gửi nhiều thông điệp tới Bill Clinton rằng ‘Các ông phải ngăn chặn điều này, chúng tôi không thể chịu đựng được’”. Tuy nhiên, áp lực chính phủ Cuba phải đối mặt khi đó không là gì so với hiện tại.
Bản cáo trạng hôm thứ Tư diễn ra sau nhiều tuần máy bay do thám lượn vòng quanh đảo, các báo cáo tình báo đáng ngờ cho thấy Cuba có máy bay không người lái và do đó đe dọa Mỹ, Giám đốc CIA đáp xuống Havana yêu cầu Cuba ngừng thân thiết với Nga và Trung Quốc, cùng nhóm tác chiến tàu sân bay Nimitz tiến vào vùng biển Caribe.
Trong bài phát biểu hướng tới người dân Cuba, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, người Mỹ gốc Cuba, nói: “Các bạn, những người gọi hòn đảo này là nhà, đang trải qua những khó khăn không thể tưởng tượng nổi. Hôm nay tôi muốn nói với các bạn về những gì Mỹ đề nghị để giúp các bạn không chỉ giải tỏa cuộc khủng hoảng hiện tại mà còn xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn”. Ông đổ lỗi cho chính phủ Cuba về tình trạng mất điện kéo dài 22 giờ, bất chấp lệnh phong tỏa dầu mỏ bốn tháng và lệnh cấm vận gần 70 năm của Mỹ. Bài phát biểu được đánh giá là khéo léo và am hiểu, nhưng cũng cho thấy nỗ lực của Washington nhằm khiến Cuba phụ thuộc.
Các biện pháp trừng phạt của Mỹ đã có hiệu quả trong việc đẩy các doanh nghiệp phi Mỹ ra khỏi Cuba. Hôm thứ Năm, World2Fly, hãng hàng không thuê bao của Tây Ban Nha, đã ngừng bay tới đảo. Tổng thống Donald Trump nhiều lần nói rõ muốn “giải phóng” Cuba cho bạn bè Mỹ gốc Cuba tại Miami. Lo ngại về việc Mỹ biến Cuba thành một lãnh thổ bảo hộ không hề giảm bớt khi báo cáo của Bloomberg tiết lộ Sherritt, công ty khai thác niken Canada, đang đàm phán chuyển nhượng cổ phần kiểm soát cho Ray Washburne, cựu cố vấn của Trump.
“Tôi nghĩ đây là bài học nhập môn khá hay về tham nhũng trắng trợn sẽ đi kèm với bất kỳ sự kiểm soát nào của Mỹ đối với Cuba”, một doanh nhân châu Âu làm việc tại Cuba nhận xét. Chính sự kiểm soát quá mức của Mỹ đã dẫn đến cuộc cách mạng Cuba trước đây.
Phần có lẽ khó tránh nhất của câu chuyện là một trong các phi công MiG của Cuba bị cáo buộc liên quan đến vụ bắn hạ máy bay đã đến Mỹ vào năm 2024, trong làn sóng di cư khiến Cuba mất 20% dân số kể từ năm 2021. Luis González-Pardo Rodríguez, người đã phải đối mặt với cáo buộc gian lận nhập cư, bị truy tố cùng Raúl Castro vào thứ Tư. Manuel Barcia, người Cuba hiện là Phó hiệu trưởng Đại học Bath, nói: “Các bản cáo trạng lẽ ra phải xảy ra – không phải ở Mỹ, mà là ở Cuba hậu Castro. Liệu Mỹ có cố bắt cóc Castro như đã làm với Nicolás Maduro từ Venezuela hay không vẫn còn phải chờ xem”. Cựu đại sứ Carlos Alzugaray đặt câu hỏi: “Họ định đi xa tới đâu? Họ thực sự sẽ đến và bắt cóc một ông già 94 tuổi sao?”
