Ngoại trưởng Mỹ Rubio thăm Ấn Độ nhưng bỏ qua New Delhi, dấy lên tranh cãi chính trị

Theo thông báo từ Bộ Ngoại giao Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio sẽ đến Ấn Độ vào Chủ nhật, sau khi rời Samarkand (Uzbekistan) nơi ông tham dự hội nghị thượng đỉnh C5+1 với năm quốc gia Trung Á. Trong chuyến thăm, ông sẽ hội đàm với Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar tại Mumbai – trung tâm tài chính của Ấn Độ – vào thứ Hai, sau đó tới thăm nhà máy lọc dầu tại Jamnagar, bang Gujarat.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, các cuộc thảo luận tại Mumbai sẽ tập trung vào quan hệ đối tác chiến lược Mỹ - Ấn Độ, hợp tác năng lượng, thương mại, đầu tư, quốc phòng và các công nghệ mới nổi. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ Randhir Jaiswal xác nhận chương trình nghị sự này. Tại Jamnagar, Rubio dự kiến thăm nhà máy lọc dầu lớn nhất thế giới do tập đoàn Reliance Industries của tỷ phú Mukesh Ambani vận hành và tham gia tiệc chiêu đãi do gia đình Ambani tổ chức.

Lý do Rubio không tới New Delhi

Chưa có lý do chính thức nào được đưa ra cho việc Rubio bỏ qua thủ đô New Delhi. Hồi tháng 5, ông từng đến thủ đô Ấn Độ để dự hội nghị ngoại trưởng nhóm Quad (gồm Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản và Australia).

Bộ Ngoại giao Mỹ định hình chuyến thăm lần này xoay quanh năng lượng và đầu tư, trong đó Jamnagar là một trong những trung tâm năng lượng quan trọng nhất thế giới. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh giá nhiên liệu đang gây sức ép tại Mỹ trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng tới.

Reliance – tập đoàn đa ngành về năng lượng, bán lẻ và viễn thông – cũng nằm ở trung tâm chính sách ngoại giao dầu mỏ của Washington. Theo tờ Business Standard, điểm dừng chân tại Jamnagar có ý nghĩa quan trọng bởi Reliance là khách hàng mua dầu thô Venezuela lớn nhất bên cạnh Mỹ, trong bối cảnh Washington đang thúc giục Ấn Độ mua thêm dầu từ quốc gia Nam Mỹ này. Kể từ khi lực lượng Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro hồi tháng 1 và nắm quyền kiểm soát ngành dầu mỏ nước này, chính phủ Mỹ đã tích cực chào bán dầu Venezuela cho các khách hàng nước ngoài.

Reliance cũng đang đầu tư vào một nhà máy lọc dầu mới tại Texas – nhà máy đầu tiên được xây dựng tại Mỹ trong 50 năm qua – mà Tổng thống Trump từng ca ngợi là thương vụ trị giá 300 tỷ USD khi công bố hồi tháng 3.

Phát ngôn của đại sứ Mỹ gây tranh cãi

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Mới Bloomberg ở New Delhi hôm thứ Năm, Đại sứ Mỹ tại Ấn Độ Sergio Gor cho biết Rubio sẽ gặp các quan chức chính phủ Ấn Độ tại Mumbai, và Washington "kỳ vọng" Ngoại trưởng Jaishankar cùng các quan chức từ New Delhi sẽ tới đó để gặp ông.

Trước đó trong tuần, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ Jaiswal chưa xác nhận chuyến đi cũng như không giải thích lý do Rubio bỏ qua New Delhi, chỉ nói rằng chính phủ sẽ công bố "vào thời điểm thích hợp".

Phát ngôn của đại sứ Mỹ đã làm dấy lên làn sóng phản đối từ giới lãnh đạo đối lập. Ông Jairam Ramesh, tổng thư ký đảng Quốc đại đối lập, viết trên mạng xã hội X rằng tuyên bố của đại sứ là "hết sức bất thường". Lãnh đạo đối lập tại Hạ viện Rahul Gandhi thì bình luận rằng Rubio đã "triệu tập nhân viên của mình tới Mumbai".

Nghị sĩ Pawan Khera của đảng Quốc đại đi xa hơn: "Một chính phủ nước ngoài triệu tập Ngoại trưởng Ấn Độ ngay trên đất Ấn Độ là mức thấp mới, ngay cả theo tiêu chuẩn của chính quyền Modi", ông viết trên X, ám chỉ Thủ tướng Narendra Modi.

Quan hệ Mỹ - Ấn Độ căng thẳng vì thuế quan và dầu Nga

Quan hệ song phương đang chịu sức ép chủ yếu từ các biện pháp thuế quan của Tổng thống Trump và vấn đề dầu mỏ Nga. Hồi tháng 8 năm ngoái, sau khi một vòng đàm phán thương mại đổ vỡ, Mỹ đã áp thuế 50% lên hầu hết hàng hóa Ấn Độ. Theo khuôn khổ hai bên thống nhất hồi tháng 2, mức thuế này đã giảm xuống 18%. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán sau đó đã bị đình trệ.

Trong tháng này, Bộ trưởng Tài chính Ấn Độ Nirmala Sitharaman cho biết các cuộc đàm phán đã "chững lại". Hôm thứ Năm, Bộ trưởng Thương mại Piyush Goyal nói "phần đầu tiên" của thỏa thuận đang ở giai đoạn cuối nhưng Ấn Độ sẽ không ký cho đến khi các nhà xuất khẩu nước này có lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ như Bangladesh, Việt Nam và Indonesia.

Những điểm căng thẳng khác cũng đã xuất hiện. Tuần trước, Bộ trưởng Lao động Mỹ Keith Sonderling thông báo bộ này đình chỉ tám công ty – trong đó có các tập đoàn công nghệ thông tin hàng đầu Ấn Độ như Infosys, Tata Consultancy Services, Wipro và HCL – khỏi một chương trình chứng nhận lao động vốn là bước quan trọng để người sử dụng lao động xin thẻ xanh cho nhân viên nước ngoài.

Theo chuyên gia Sameer Lalwani thuộc Chương trình Nam Á tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, dư luận Ấn Độ về Mỹ đã xuống mức thấp kỷ lục, do các động thái của Mỹ với Pakistan và cuộc chiến của Mỹ - Israel với Iran, mà ông cho rằng đã đẩy Ấn Độ quay lại với dầu Nga. Tuy nhiên, ông lập luận rằng hợp tác quốc phòng và công nghệ vẫn âm thầm sâu sắc hơn, và thương mại song phương đã tăng gần 12% trong năm 2025, đạt gần 240 tỷ USD. Theo ông, "nhận thức về quan hệ chính trị đã xấu đi nhanh hơn so với nền tảng chiến lược của nó".

Một đạo luật trừng phạt từng đe dọa làm tình hình thêm tồi tệ. Tháng trước, Tổng thống Trump đã ký Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran Lindsey O. Graham, theo đó có thể áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa từ năm quốc gia nhập khẩu dầu hoặc khí đốt Nga lớn nhất. Ấn Độ – một trong những nước mua dầu Nga lớn nhất thế giới – đã cảnh báo Washington rằng các mức thuế mới có thể gây tổn hại đến quan hệ song phương. Hôm thứ Sáu, Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh hành pháp nhằm miễn trừ các biện pháp trừng phạt, trong nỗ lực hạ nhiệt giá dầu trước thềm cuộc bầu cử ngày 3/11 tại Mỹ.