Nghi vấn Nga 'giả vờ ngoại giao' vì tổn thất chiến trường Ukraine

Trong khi Kyiv hứng chịu các đợt pháo kích dồn dập gần đây, người dân Moscow phần lớn vẫn cảm thấy an toàn. Nhưng điều đó có thể đang thay đổi.

Ít nhất ba người, trong đó có một công dân Ấn Độ, thiệt mạng trong vụ tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào thủ đô Nga hôm Chủ nhật. Cùng ngày, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã bắn hạ hơn 1.000 máy bay không người lái trong 24 giờ.

Các cuộc tấn công diễn ra chưa đầy hai tuần sau khi Tổng thống Nga Vladimir Putin nói rằng cuộc chiến ở Ukraine, kéo dài hơn bốn năm và cướp đi sinh mạng của hàng trăm nghìn người, có thể sắp “kết thúc”. Chúng cũng diễn ra sau cuộc tấn công của Nga vào Kyiv khiến 24 người thiệt mạng.

Ông Putin đưa ra nhận xét ám chỉ việc kết thúc cuộc chiến với các phóng viên trong lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng ngày 9/5. Ông thậm chí bày tỏ sẵn sàng gặp người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky tại một nước trung lập để ký thỏa thuận hòa bình, nhưng nói thêm: “Chiến thắng luôn là của chúng ta và sẽ là của chúng ta”.

Đây không phải lần đầu tiên khả năng hòa bình được đề cập. Trước khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai tại Nhà Trắng vào tháng 1 năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần hứa kết thúc cuộc chiến “trong vòng 24 giờ”, nhưng điều này rõ ràng đã không xảy ra, mặc dù một lệnh ngừng bắn kéo dài ba ngày do ông Trump làm trung gian đã đạt được vào tháng này.

Simon Schlegel, giám đốc Ukraine tại Trung tâm Chủ nghĩa Tự do Hiện đại ở Berlin, nói với Al Jazeera: “Ngay cả việc trao đổi tù nhân đã được công bố cho lệnh ngừng bắn này cũng không thực sự diễn ra, điều ít nhất tôi mong đợi cũng không xảy ra”. Sau các cuộc tấn công cuối tuần, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với các phóng viên: “Tiến trình hòa bình đang tạm dừng”.

Quan điểm của Nga và Ukraine dường như không thể hòa giải. Trước đây, ông Putin từng khẳng định không thể có hòa bình cho đến khi Ukraine từ bỏ tất cả lãnh thổ mà Nga tuyên bố chủ quyền, bao gồm cả vùng đất chưa nằm dưới sự kiểm soát của Nga. Ngược lại, ông Zelensky nói rằng ông bị hiến pháp cấm chính thức nhượng bất kỳ lãnh thổ nào của Ukraine và Nga không nên được phép coi cuộc xâm lược là thành công.

Mặc dù quân đội Nga đang tiến chậm, họ vẫn chưa chinh phục hoàn toàn vùng Donbas ở miền đông Ukraine. Năm ngoái, các nguồn tin gần với chính phủ Nga nói với Moscow Times rằng Điện Kremlin đang cố tình kéo dài các cuộc đàm phán để củng cố lợi thế trên chiến trường. “Đó là một cuộc chiến tiêu hao. Và hiện tại, Nga không thắng cuộc chiến này”, Schlegel nói.

Người Nga có thể thích nghi và vượt qua bằng cách sử dụng nhân lực vượt trội. “Và đó là lý do tại sao họ muốn kéo dài thời gian. Giả vờ ngoại giao là một cách tốt để làm điều đó”, Schlegel giải thích. Một yếu tố mới được đưa ra trong kỳ nghỉ tháng 5 là Nga muốn liên quan đến châu Âu trong các cuộc đàm phán.

Đầu tháng 5, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa nói rằng Liên minh châu Âu sẵn sàng đàm phán với Điện Kremlin. Ông Putin đã đề xuất cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder làm đại diện cho EU, nhưng Ngoại trưởng EU Kaja Kallas bác bỏ ý tưởng này.

Alexey Nechaev của Câu lạc bộ chuyên gia Digoria có trụ sở tại Moscow nói với Al Jazeera: “Moscow nhìn chung cởi mở với các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, vấn đề là các tuyên bố của các chính trị gia châu Âu về đối thoại đi kèm với các hành động trái ngược: mở rộng hỗ trợ quân sự cho Ukraine, phát triển sản xuất quốc phòng chung, tăng cường cơ sở hạ tầng NATO trên biên giới Nga”.

Trong khi lập trường của EU vẫn ủng hộ Ukraine mạnh mẽ, Schlegel lưu ý rằng điều này có thể thay đổi sau các cuộc bầu cử sắp tới, mang lại lý do khác để Moscow kéo dài đàm phán. “Nếu năm tới Đảng Mặt trận Quốc gia thắng cử ở Pháp, điều này chắc chắn sẽ không tốt hơn cho sự hỗ trợ của châu Âu đối với Ukraine”, ông nói.

Tuy nhiên, thời gian cũng có thể có lợi cho Ukraine khi Kyiv tăng cường các cuộc tấn công vào thiết bị, cơ sở hạ tầng và tuyến tiếp tế của Nga. Schlegel nói: “Chúng ta đang tiến gần hơn đến tình huống Ukraine có thể nói chuyện với Nga theo các điều khoản của mình, nhưng vẫn chưa đến lúc bất kỳ bên nào sụp đổ, và đó sẽ là thời điểm các cuộc đàm phán thực sự bắt đầu”.

Ilya Budraitskis, nhà khoa học xã hội Nga tại Đại học California ở Berkeley, tin rằng lãnh đạo Nga không muốn nhượng bộ nghiêm trọng ở giai đoạn này. “Nếu không có mục tiêu nào đạt được, ông ấy sẽ trông yếu ớt và thất bại. Ông ấy sẵn sàng hy sinh thêm hàng chục nghìn binh sĩ Nga”, Budraitskis nói. Nhưng ông cho rằng có thể đạt được thỏa hiệp nếu lợi ích của người dân Nga và an ninh quốc tế tách khỏi lợi ích của Putin.

Anatoly, một người Muscovite ở độ tuổi 40, bày tỏ sự bất lực: “Tôi mong mọi chuyện kết thúc và mọi người ngừng chết. Tất cả những gì tôi hy vọng là họ sẽ đạt được thỏa thuận vào cuối năm nay”.