Nghị sĩ Australia bị tông xe: Bạo lực nhắm vào giới lập pháp gia tăng

Nghị sĩ độc lập Helen Haines đã phải phẫu thuật cắt bỏ cả hai chân sau khi bị một xe thể thao đa dụng (SUV) tông bên ngoài văn phòng tại Wangaratta, bang Victoria, hôm thứ Hai. Thủ tướng Anthony Albanese gọi đây là "một vụ tấn công có chủ đích".

Chân trái của bà được cắt bỏ hôm thứ Hai tại bệnh viện ở Melbourne, nơi nữ nghị sĩ 65 tuổi được trực thăng đưa tới điều trị; đến thứ Tư, chân phải cũng phải cắt bỏ.

"Tin tốt trong tất cả chuyện này là Helen còn sống và tình trạng đã ổn định. Đó là điều quan trọng nhất với gia đình chúng tôi", ông Phil Haines, chồng của bà, nói với phóng viên bên ngoài bệnh viện Melbourne. Ông cho biết ở thời điểm hiện tại, cả tim và tinh thần của bà đều trong trạng thái tốt.

Cảnh sát gọi là 'tấn công nhắm mục tiêu'

Theo cơ quan điều tra, bà Haines đang lấy đồ từ cốp xe thì một chiếc Toyota Land Cruiser chạy qua. Nghi phạm 43 tuổi được cho là đã quay xe lại, đánh lái về phía bà và ép bà vào xe của mình. Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke cho biết tài xế sau đó lùi xe rồi tông thêm lần nữa.

Cảnh sát xác định nghi phạm là Brendan Nugent, cư dân thị trấn nông thôn Tarrawingee thuộc địa hạt của bà Haines. Người này ra tòa hôm thứ Tư nhưng không xin bảo lãnh tại ngoại và chưa đưa ra lời khai nhận tội hay phủ nhận.

Nugent bị buộc ba tội danh: lái xe nguy hiểm gây thương tích nghiêm trọng, cố ý gây thương tích nghiêm trọng và gây hại cho một công chức. Anh ta còn bị buộc thêm các tội liên quan đến trồng và tàng trữ cần sa. Các tội danh này có mức án tối đa 10 năm tù. Nghi phạm sẽ bị tạm giam cho đến lần ra tòa tiếp theo vào tháng Hai.

Ủy viên Cảnh sát Liên bang Australia Krissy Barrett cho biết lực lượng này không nhận được bất kỳ cảnh báo nào về nguy cơ sắp xảy ra từ phía nghi phạm. "Điều tôi có thể nói là chúng tôi không có thông tin tình báo cụ thể nào báo trước một việc tàn bạo như những gì xảy ra chiều thứ Hai", bà nói.

Cảnh sát trưởng bang Victoria Mike Bush cho biết cảnh sát bang không tìm thấy liên hệ trực tiếp nào trong quá khứ giữa bà Haines và bị cáo. "Động cơ là một trong những điều chúng tôi nhất thiết phải làm rõ. Động cơ của anh ta cho hành vi mà chúng tôi cáo buộc là cố ý tấn công là trọng tâm của cuộc điều tra", ông Bush nói.

Helen Haines là ai?

Bà Haines bước vào quốc hội năm 2019 sau khi từng làm y tá và nữ hộ sinh, được biết đến với các quan điểm như ủng hộ hành động mạnh mẽ hơn về khí hậu. Bà giữ ghế đại diện vùng nông thôn Indi trong các năm 2022 và 2025.

Bà được ghi nhận rộng rãi nhờ nỗ lực tăng cường minh bạch trong chính trị và chống tham nhũng. Trên trang cá nhân, bà tự mô tả: "Nền tảng y tá định hướng công việc của tôi... điều đó dạy tôi rằng cuộc sống là quý giá, rằng mỗi người đều xứng đáng được tôn trọng và có phẩm giá, rằng chính sách tốt bắt đầu từ việc lắng nghe, và — với tư cách một nhà nghiên cứu y tế — rằng sự thật quan trọng".

Tại quốc hội, bà vận động thành lập một cơ quan chống tham nhũng quốc gia. Năm 2021, bà trình một dự luật về ủy ban liêm chính liên bang nhưng dự luật không được thông qua. Một năm sau, Quốc hội Australia thông qua Luật Ủy ban Chống tham nhũng Quốc gia 2022, dẫn tới việc thành lập Ủy ban Chống tham nhũng Quốc gia (NACC). Bà Haines, người đóng vai trò quan trọng trong việc thông qua luật này, giữ chức phó chủ tịch ủy ban nghị viện về NACC.

Vì sao các mối đe dọa nhắm vào nghị sĩ gia tăng?

Ủy ban Nhân quyền Australia nhận định vụ tấn công xảy ra "trong bối cảnh sự phân cực và các mối đe dọa nhắm vào chính trị gia ngày càng gia tăng", có thể làm suy yếu nền dân chủ.

Số vụ đe dọa nhắm vào nghị sĩ Australia và các văn phòng địa hạt đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2021–2025, với 1.067 vụ được báo cho cảnh sát trong năm ngoái. Cảnh sát cũng đã buộc tội 41 người liên quan đến các mối đe dọa nhắm vào nghị sĩ trong năm ngoái, sau khi Cảnh sát Liên bang thành lập một nhóm điều tra an ninh quốc gia mà Ủy viên Barrett gọi là "đội đặc nhiệm chống hận thù cơ động".

Trong cuộc bầu cử năm 2025, các mối đe dọa nhắm vào ứng viên tăng 17% so với chiến dịch trước đó. Đầu tháng này, cảnh sát đã buộc tội ba người đàn ông về các vụ đe dọa riêng rẽ nhắm vào chính trị gia và quan chức chính phủ, trong khi tòa án tuyên án ba người khác.

Chính trị gia đối lập cấp cao James Paterson hôm thứ Tư kêu gọi rà soát lại công tác bảo vệ cá nhân trước vụ việc. "Thực tế là các nghị sĩ Australia, theo chuẩn mực toàn cầu, đặc biệt dễ tiếp cận công chúng, và đó là điều tốt", ông nói với ABC. "Nhưng chúng ta không thể để xảy ra tình trạng những vụ tấn công gây sốc như thế này, bởi nếu trở thành nghị sĩ mà đối mặt với nguy cơ tính mạng nghiêm trọng thì điều đó sẽ thay đổi nền dân chủ của chúng ta mãi mãi."

Tổng giám đốc Tổ chức Tình báo An ninh Australia Mike Burgess năm ngoái cảnh báo bạo lực vì động cơ chính trị là một trong những mối lo an ninh tăng nhanh nhất của cơ quan này, do "các câu chuyện bất mãn, thuyết âm mưu và buồng vang trực tuyến" thúc đẩy.

Cảnh sát chống khủng bố nằm trong số các cơ quan điều tra vụ tấn công bà Haines, song cảnh sát khẳng định họ cho rằng đây là vụ việc đơn lẻ và "không có thông tin tình báo nào cho thấy bất kỳ mối đe dọa nào với bà Haines".

Thông tin về nghi phạm

Nugent sống tại thị trấn nông thôn Tarrawingee, thuộc địa hạt của bà Haines. Động cơ vẫn chưa được làm rõ và giới chức từ chối suy đoán trong quá trình điều tra. Tuy nhiên, cảnh sát cho biết họ đang xem xét mọi hướng, trong đó có khả năng Nugent từng có quan điểm cực đoan chống chính phủ.

"Như mọi người, chúng tôi đang xem xét các mối liên hệ trên mạng xã hội, trao đổi với nhân chứng, bạn bè và đồng nghiệp", ông Bush nói với phóng viên.

Tại phiên tòa ngắn hôm thứ Tư, luật sư của Nugent cho biết thân chủ mắc một bệnh thần kinh hiếm gọi là viêm tủy ngang tự phát và đây là lần đầu tiên anh ta bị tạm giam.

Thị trưởng Wangaratta, bà Irene Grant, cho biết không khí nặng nề đang bao trùm thị trấn khoảng 30.000 dân, một trung tâm vùng cách thủ phủ bang Melbourne khoảng 250km về phía đông bắc. "Những gì xảy ra với Helen khiến cộng đồng sững sờ. Chúng tôi không thể tin nổi; mọi người đều kinh hoàng trước những gì đã xảy ra", bà nói với hãng tin AFP.