Ngày Lương thực Thế giới: Hơn một tỷ tấn thực phẩm bị lãng phí mỗi năm, 645 triệu người vẫn đói

Mỗi năm, thế giới mất và lãng phí hơn một tỷ tấn thực phẩm, tương đương khoảng một phần năm lượng thực phẩm được sản xuất. Trong khi đó, theo Liên Hợp Quốc, khoảng 645 triệu người – tương đương một trong 13 người trên toàn cầu – đã trải qua tình trạng đói trong năm 2025. Sự chênh lệch này là tâm điểm của Ngày Lương thực Thế giới 16/10, ngày kỷ niệm thành lập Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) năm 1945. Chủ đề năm nay, “Đổi mới hôm nay, nuôi dưỡng ngày mai”, kêu gọi xây dựng hệ thống lương thực nuôi được nhiều người hơn và lãng phí ít hơn.

Nạn đói giảm chậm

Theo báo cáo thường niên “Tình trạng An ninh Lương thực và Dinh dưỡng trên Thế giới” của Liên Hợp Quốc, ước tính 645 triệu người, tương đương 7,8% dân số toàn cầu, đối mặt với nạn đói trong năm 2025. Con số này giảm so với mức 8,1% của năm 2024 và mức đỉnh 8,6% năm 2022, nhưng vẫn cao hơn khoảng 61 triệu người so với năm 2019. Đây là năm thứ ba liên tiếp nạn đói toàn cầu giảm, song vẫn ở mức cao hơn trước đại dịch COVID-19.

Khu vực nào chịu ảnh hưởng nặng nhất?

Châu Phi có số người đói cao hơn bất kỳ khu vực nào khác. Năm 2025, ước tính 309 triệu người ở châu Phi bị suy dinh dưỡng, chiếm một phần năm dân số châu lục và gần một nửa số người đói trên toàn cầu. Trong khi đó, châu Á có 292 triệu người (6% dân số) và Mỹ Latinh cùng Caribe có 32 triệu người (4,8%) bị suy dinh dưỡng.

Chỉ số Đói Toàn cầu 2026 cho thấy mô hình tương tự ở cấp quốc gia. Chỉ số này đánh giá các nước trên thang 100 điểm, kết hợp tình trạng suy dinh dưỡng với tỷ lệ trẻ thấp còi, gầy còm và tử vong ở trẻ em. Điểm từ 35 trở lên được coi là “đáng báo động”. Có tám quốc gia thuộc nhóm đáng báo động, trong đó bảy nước ở châu Phi. Somalia có điểm tệ nhất trong số 122 quốc gia được xếp hạng, tiếp theo là Cộng hòa Dân chủ Congo, Chad và Madagascar. Sudan, Nam Sudan, Burundi và Yemen cũng được xếp vào nhóm đáng báo động, nhưng xung đột và thiếu dữ liệu khiến chỉ số không thể tính điểm cho các nước này.

Lãng phí thực phẩm diễn ra ở đâu?

Thực phẩm bị mất và lãng phí ở mọi giai đoạn từ trang trại đến bàn ăn. Theo FAO, khoảng 13% thực phẩm sản xuất toàn cầu bị mất sau thu hoạch và trước khi đến cửa hàng, do hư hỏng trong bảo quản, vận chuyển hoặc chế biến. Rau quả chịu tổn thất cao nhất. Lượng thực phẩm mất trước khi đến cửa hàng có giá trị hơn 400 tỷ USD mỗi năm.

Các cửa hàng, nhà hàng và hộ gia đình sau đó vứt bỏ gần một phần năm lượng thực phẩm sẵn có cho người tiêu dùng, tương đương khoảng 1,05 tỷ tấn vào năm 2022, theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP). Con số này tương đương 52,5 triệu xe tải, mỗi xe chở 20 tấn. Trong đó, hộ gia đình chiếm phần lớn nhất với 60%, tiếp theo là nhà hàng và dịch vụ ăn uống 28%, cửa hàng 12%.

Quốc gia nào lãng phí nhiều nhất?

Trung bình mỗi người trên thế giới lãng phí khoảng 132kg thực phẩm mỗi năm, tương đương trọng lượng của hai người lớn, trong đó 79kg bị vứt bỏ tại nhà. Tuy nhiên, mức này rất khác nhau giữa các nước. UNEP cho biết các quốc gia nóng hơn có xu hướng lãng phí nhiều hơn tại hộ gia đình, có thể do tiêu thụ nhiều thực phẩm tươi sống và ít sử dụng tủ lạnh.

Maldives lãng phí thực phẩm nhiều nhất, với mỗi người vứt bỏ khoảng 260kg mỗi năm, gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Tiếp theo là Syria, Cộng hòa Dominica, Seychelles, Mexico và Tunisia, mỗi nước lãng phí hơn 210kg mỗi người. Tây Ban Nha ghi nhận mức thấp nhất, khoảng 39kg hoặc ít hơn mỗi người.

Chi phí của lãng phí thực phẩm

Theo Liên Hợp Quốc, mất và lãng phí thực phẩm gây thiệt hại hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế toàn cầu. Việc vứt bỏ thực phẩm cũng lãng phí tiền bạc, đất đai và năng lượng dùng để sản xuất. Khoảng 1,4 tỷ ha đất, tương đương 28% diện tích đất nông nghiệp toàn cầu, được sử dụng để trồng thực phẩm không bao giờ được ăn – diện tích lớn hơn cả Canada. Mất và lãng phí thực phẩm cũng tạo ra ước tính 8-10% lượng khí thải nhà kính toàn cầu, bao gồm khí methane thải ra khi thực phẩm phân hủy trong bãi chôn lấp.

Cách giảm lãng phí thực phẩm tại nhà

Phần lớn lãng phí thực phẩm diễn ra tại hộ gia đình, nghĩa là các gia đình có thể tạo ra thay đổi thực sự. Dưới đây là một số bước đơn giản được các tổ chức chiến dịch chống lãng phí thực phẩm và cơ quan Liên Hợp Quốc khuyến nghị:

1. Lên kế hoạch trước khi mua sắm: Kiểm tra những gì bạn đã có, lên kế hoạch bữa ăn cho cả tuần và mua sắm theo danh sách để tránh mua nhiều hơn nhu cầu.
2. Hiểu rõ nhãn ngày tháng: Hạn “sử dụng trước” liên quan đến an toàn, còn hạn “tốt nhất trước” liên quan đến chất lượng. Thực phẩm thường vẫn an toàn sau ngày “tốt nhất trước”.
3. Bảo quản thực phẩm đúng cách: Giữ tủ lạnh ở 5°C hoặc thấp hơn, và bảo quản rau quả ở nơi giữ được lâu nhất. Ví dụ, chuối làm nhanh chín các loại quả khác ở gần.
4. Tận dụng tủ đông: Bánh mì, món nấu chín, thịt và nhiều loại rau quả có thể được đông lạnh trước khi hỏng.
5. Nấu đúng lượng: Đong khẩu phần, đặc biệt với cơm và mì, giúp giảm thức ăn thừa bị vứt bỏ.
6. Ăn thực phẩm cũ nhất trước: Chuyển các món cũ lên trước trong tủ lạnh và tủ đựng để chúng được dùng trước những món mới.
7. Tận dụng thức ăn thừa và phần bỏ đi: Biến thức ăn thừa thành món mới, dùng vỏ và cuống rau trong súp và nước dùng.
8. Ủ phân những gì không ăn được: Ủ phân các phần không ăn được như vỏ và vỏ trứng giúp chúng không vào bãi chôn lấp, nơi thực phẩm phân hủy thải ra khí methane.