Lệnh trừng phạt hàng không Mỹ khiến người Iran đối mặt chuyến bay bị hủy và chi phí tăng vọt
Fatemeh Karimkhan, Al Jazeera English
Các lệnh trừng phạt hàng không mới của Mỹ nhắm vào các hãng bay Iran và đối tác nước ngoài đã khiến nhiều đường bay quốc tế từ Iran bị hủy, hành khách phải di chuyển vòng qua Thổ Nhĩ Kỳ với chi phí và thời gian tăng vọt. Mạng bay nội địa và quốc tế của Iran bị thu hẹp, gây gián đoạn y tế, công việc và đời sống của người dân.
Cuối tháng 9, hành khách vẫn có thể bay thẳng từ Tehran đến Dubai trong chưa đầy ba giờ với vé có giá từ 100 đến 200 USD. Chưa đầy một tháng sau, cùng hành trình đó có thể mất tới 18 giờ và tốn hơn 1.000 USD.
Sự thay đổi này là kết quả của một vòng trừng phạt mới do Mỹ áp đặt nhằm vào các hãng hàng không Iran và các công ty nước ngoài cung cấp dịch vụ cho họ. Các biện pháp hạn chế trở nên gay gắt hơn sau thời hạn ngày 23/9 yêu cầu các công ty ngừng phục vụ các hãng hàng không Iran, dẫn đến việc đình chỉ các chuyến bay thẳng giữa Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), cùng một số quốc gia khác.
Mỹ đã tìm cách chặn các đường bay vào và ra khỏi Iran, và ở phạm vi rộng hơn là hạn chế tiếp cận quốc gia này. Hồi tháng 8, Washington công bố Chiến dịch Economic Outcast như một biện pháp gia tăng sức ép lên Iran, nhắm vào số ít lĩnh vực còn lại của nền kinh tế Iran vẫn còn kết nối với kinh tế toàn cầu.
Trong khuôn khổ chiến dịch này, Mỹ đã trừng phạt 27 hãng hàng không đang hoạt động tại Iran. Các sân bay, nhà cung cấp nhiên liệu, đơn vị cung cấp dịch vụ mặt đất và các công ty nước ngoài khác làm việc với hãng hàng không Iran bị đe dọa áp đặt trừng phạt thứ cấp, có thể khiến họ bị cắt khỏi hệ thống tài chính Mỹ.
Dấu hiệu đầu tiên về tác động của các lệnh trừng phạt mới xuất hiện vào ngày 24/9, khi một chuyến bay của Iran từ Tehran đi Dushanbe buộc phải quay đầu giữa hành trình và trở về Tehran sau khi bị từ chối cho phép vào không phận Turkmenistan.
UAE, Azerbaijan và Georgia cũng đình chỉ dịch vụ đối với các chuyến bay của Iran. Các chuyến bay giữa Iran với Muscat và Baghdad bị tạm dừng, trong khi một số chuyến từ Iran đến nước láng giềng Thổ Nhĩ Kỳ bị hủy. Các chuyến bay từ Iran đến Najaf, điểm hành hương Shia nổi tiếng ở Iraq, cũng bị gián đoạn trong thời gian ngắn vào cuối tháng 9.
Tất cả những diễn biến này xảy ra trong bối cảnh cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran vốn đã gây gián đoạn trên diện rộng đối với các đường bay quốc tế của nước này. Phần lớn các hãng hàng không quốc tế vẫn chưa khôi phục dịch vụ đến Iran.
Các chuyến bay đến những quốc gia như Trung Quốc và Nga vẫn tiếp tục bất chấp các biện pháp mới của Mỹ, nhưng việc khôi phục các đường bay bị đình chỉ sẽ đòi hỏi đàm phán với các chính phủ khác.
Gián đoạn trên diện rộng
Hơn ba tuần sau khi các lệnh trừng phạt hàng không mới có hiệu lực, các đường bay đến những điểm đến như Moscow, Najaf, Istanbul, Yerevan và Quảng Châu của Trung Quốc vẫn tiếp tục hoạt động. Nhưng mạng bay quốc tế của Iran vẫn bị hạn chế nghiêm trọng.
Tình hình đã gây gián đoạn lớn cho cả người nhập cảnh Iran và người rời khỏi nước này.
Amir, 43 tuổi, sống tại bang Illinois của Mỹ, kể lại những khó khăn mà mẹ ông, người đang bị bệnh, gặp phải khi tìm cách đến Iran.
“Mẹ tôi sống ở Mỹ, nhưng hồ sơ y tế của bà ở Iran. Suốt nhiều tháng, các cuộc hẹn khám bệnh của bà bị hoãn vì cuộc chiến và những điều kiện mà nó tạo ra,” ông nói.
“Vài tuần trước, chúng tôi quyết định tận dụng giai đoạn tương đối yên tĩnh để thực hiện một chuyến đi đến Iran cho bà được điều trị. Nhưng rồi các lệnh trừng phạt mới được công bố, thực tế đã làm gián đoạn các chuyến bay đến Iran.
“Giờ đây, để đến Iran, chúng tôi phải bay đến Istanbul và chờ ở đó vài giờ, thậm chí vài ngày, tùy thuộc vào thời điểm có chuyến bay đến Iran,” Amir nói, đồng thời cho biết việc mua vé máy bay của hãng Iran từ nước ngoài cũng gặp khó khăn do các lệnh trừng phạt quốc tế.
“Một hành trình như vậy cực kỳ căng thẳng đối với một người phụ nữ đi một mình và lại đang bệnh. Điều đó hoàn toàn bất công.”
Các lệnh trừng phạt cũng tác động đáng kể đến hoạt động du lịch nội địa của Iran.
Majid Hosseini-Nejad, nhà sáng lập Alibaba Travel Group, một trong những nền tảng trực tuyến lớn nhất của nước này chuyên đặt vé du lịch và chỗ ở, nói với Al Jazeera rằng các lệnh trừng phạt mới đã ảnh hưởng đến doanh số bán vé.
“Do các lệnh trừng phạt gần đây, khoảng 20% chuyến bay từ Iran đến các điểm đến quốc tế đã bị đình chỉ,” Hosseini-Nejad cho biết. “Điều này làm giảm doanh thu của các dịch vụ đặt vé máy bay. Doanh thu của các hãng hàng không cũng giảm đáng kể vì trừng phạt.”
Ngày 11/10, Bộ Ngoại giao Iran thông báo rằng Cục Kinh tế của bộ này đang tiếp tục các nỗ lực nhằm tạo thuận lợi cho các chuyến bay của Iran đến những điểm đến ở các quốc gia khác.
Các chuyến bay đến và đi từ Iran vẫn đối mặt với tình trạng chậm chuyến kéo dài, hủy chuyến vào phút chót và trong một số trường hợp thậm chí phải chuyển hướng quay về điểm khởi hành.
Hiện tại, hành khách Iran vẫn chưa rõ tình hình có thể thay đổi khi nào.
Một hành khách khác cũng tên Amir, quốc tịch Iran, thường xuyên bay giữa Iran và Oman để làm việc, cho biết: “Ngoài những tổn thất tài chính khác do trừng phạt gây ra, việc hủy chuyến còn làm cuộc sống của chúng tôi thêm phần khó khăn. Mỗi chuyến đi giữa Muscat và Tehran giờ mất thời gian gấp nhiều lần và tốn kém gấp nhiều lần so với trước.
“Không rõ khi nào tình hình sẽ thay đổi, hoặc liệu nó có được cải thiện chút nào hay không.”
