Mỹ và Iran bất đồng về kho dự trữ uranium làm giàu

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 22/5/2026 tái khẳng định Mỹ sẽ không cho phép Iran giữ lại kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao của mình. Phát biểu tại Nhà Trắng, ông Trump nói: “Chúng tôi sẽ lấy nó. Chúng tôi không cần nó, không muốn nó. Có thể chúng tôi sẽ phá hủy nó sau khi lấy, nhưng chúng tôi sẽ không để họ giữ nó.”

Tuy nhiên, cùng ngày, hãng tin Reuters dẫn hai nguồn tin giấu tên từ Iran cho biết lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Mojtaba Khamenei, đã ban hành chỉ thị cấm chuyển số uranium làm giàu ra khỏi nước này. Một trong hai nguồn tin nói: “Chỉ thị của Lãnh tụ tối cao, và sự đồng thuận trong bộ máy chính quyền, là kho dự trữ uranium làm giàu không được rời khỏi đất nước.”

Số phận của khoảng 440 kg uranium làm giàu ở mức 60% mà Iran được cho là đang nắm giữ vẫn là điểm mấu chốt trong các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran. Theo các chuyên gia hạt nhân, mặc dù uranium làm giàu ở mức 60% vẫn còn xa ngưỡng 90% cần thiết để sản xuất vũ khí hạt nhân, nhưng đây là mức mà việc nâng lên 90% trở nên nhanh chóng hơn nhiều.

Phản ứng từ các bên

Reuters cũng đưa tin, dẫn các quan chức Israel giấu tên, rằng Tổng thống Trump đã cam kết với Israel rằng kho dự trữ uranium làm giàu của Iran sẽ được đưa ra khỏi nước này và bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng sẽ bao gồm điều khoản này. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hồi đầu tháng 5 từng cho biết Iran và Mỹ đã rơi vào “bế tắc” về vấn đề “vật liệu làm giàu” của Iran, và chủ đề này đang bị “hoãn lại” cho các giai đoạn đàm phán sau.

Bối cảnh chương trình hạt nhân Iran

Tehran nhiều năm qua khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ vì mục đích dân sự và không có ý định chế tạo vũ khí hạt nhân. Iran từng ký thỏa thuận với Mỹ năm 2015 – Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA) – nhằm hạn chế chương trình hạt nhân đổi lấy dỡ bỏ trừng phạt. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận vào năm 2018 và tái áp đặt trừng phạt, bất chấp các thanh sát viên quốc tế xác nhận Iran tuân thủ thỏa thuận.

Sau vụ Mỹ rút khỏi JCPOA và vụ đánh bom cơ sở hạt nhân Natanz năm 2021 mà Iran đổ lỗi cho Israel, Iran quyết định làm giàu uranium từ mức 3,67% cho phép lên gần 60%. Iran hiện được cho là nắm giữ khoảng 440 kg uranium làm giàu ở mức 60%, đủ để sản xuất hơn 10 đầu đạn hạt nhân nếu được làm giàu lên 90%, theo lời Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi.

Các phương án xử lý và tính an toàn khi vận chuyển

Mỹ muốn Iran giao nộp số uranium này, nhưng Iran trước đây từng sẵn sàng cân nhắc chuyển cho bên thứ ba. Nay, chỉ thị của Đại giáo chủ Khamenei đã cấm hoàn toàn việc đưa uranium ra nước ngoài. Một số báo cáo cho thấy hồi tháng 2/2026, trong các cuộc đàm phán không chính thức tại Geneva, Iran từng đề nghị “pha loãng” kho dự trữ từ 60% xuống 3,67% trong một quy trình không thể đảo ngược.

Về mặt kỹ thuật, uranium hexafluoride dạng khí cực kỳ nguy hiểm, có thể tạo ra các hợp chất florua độc hại nếu rò rỉ. IAEA có các quy trình cụ thể để vận chuyển an toàn uranium làm giàu, sử dụng các bình chứa thép tiêu chuẩn loại 30B được gia cố chắc chắn, chịu được áp suất và nhiệt độ cao, đồng thời được thiết kế kích thước nhỏ để tránh nguy cơ phản ứng dây chuyền hạt nhân mất kiểm soát.

Trong quá khứ, Mỹ từng vận chuyển uranium làm giàu cấp độ cao tới Canada để sản xuất đồng vị y tế, và tiến hành chiến dịch bí mật mang tên Project Sapphire năm 1994, đưa khoảng 600 kg uranium cấp vũ khí từ Kazakhstan về Mỹ.