Mỹ thúc ép lãnh đạo Lebanon và Israel gặp mặt, nguy cơ leo thang căng thẳng nội bộ

Beirut, Lebanon – Khi giao tranh vẫn tiếp diễn ở miền nam Lebanon, áp lực ngày càng gia tăng buộc Tổng thống Joseph Aoun phải gặp trực tiếp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, một sự kiện có thể làm gia tăng căng thẳng nội bộ nước này.

Dù chưa ấn định ngày, Tổng thống Aoun dự kiến sẽ thăm Nhà Trắng vào cuối tháng 5, một tháng sau cuộc đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa Israel và Lebanon trong nhiều thập kỷ, vốn đã gây chia rẽ trong dư luận Lebanon.

Quyết định tham gia đàm phán trực tiếp với Israel đặc biệt làm phẫn nộ Hezbollah, nhóm vũ trang và chính trị được Iran hậu thuẫn. Hezbollah muốn chấm dứt chiến tranh nhưng ủng hộ đàm phán gián tiếp để đạt mục tiêu này cũng như yêu cầu Israel rút quân khỏi lãnh thổ Lebanon.

Các nhà phân tích cho biết căng thẳng nội bộ tại Lebanon khiến khả năng Tổng thống Aoun gặp ông Netanyahu ở Washington là rất thấp, vì cuộc gặp này sẽ không nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ các cộng đồng khác nhau ở Lebanon.

“Việc thúc ép một hội nghị thượng đỉnh Aoun – Netanyahu đến từ lịch trình và mong muốn của Washington về một kết quả có thể thấy rõ,” bà Dania Arayssi, nhà phân tích cao cấp tại Viện Chính sách và Chiến lược New Lines, nói với Al Jazeera. “Thỏa thuận ngừng bắn ngày 26/4 hết hạn vào ngày 17/5, Đại sứ quán Mỹ tại Beirut đã công khai điều kiện hỗ trợ của Mỹ cho cuộc gặp này, và chính quyền Trump muốn có một bức ảnh mang phong cách Hiệp định Abraham, coi Lebanon là quân domino tiếp theo sau lệnh ngừng bắn với Iran.”

Khiêu khích của Israel

Israel bắt đầu cuộc chiến ở Lebanon vào tháng 10/2023, một ngày sau cuộc chiến ở Gaza. Một lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hezbollah đã đạt được vào tháng 11/2024, nhưng Israel tiếp tục tấn công Lebanon định kỳ, vi phạm lệnh ngừng bắn hơn 10.000 lần trong 15 tháng.

Hezbollah cuối cùng đã đáp trả vào ngày 2/3, sau vụ ám sát Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei hai ngày trước đó.

Israel xâm chiếm Lebanon, phá hủy có hệ thống các thị trấn và làng mạc phía nam. Kể từ ngày 2/3, các cuộc tấn công của Israel đã giết chết gần 2.700 người, trong đó có hơn 100 nhân viên y tế. Hơn 1,2 triệu người đã phải di dời do các cuộc tấn công của Israel, với lệnh sơ tán vẫn còn hiệu lực.

Bất chấp lệnh ngừng bắn do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố vào ngày 16/4, Israel và Hezbollah vẫn tiếp tục giao tranh, chủ yếu trên lãnh thổ Lebanon bị Israel chiếm đóng.

Để ngăn chặn chiến tranh và chấm dứt sự chiếm đóng của Israel ở miền nam Lebanon, chính phủ Lebanon đã đồng ý đàm phán trực tiếp với chính phủ Israel, với Mỹ làm trung gian. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán này diễn ra giữa đại sứ Lebanon và Israel tại Mỹ, chứ không phải các quan chức cấp cao hơn.

Về phía mình, Israel yêu cầu chính phủ Lebanon giải giáp Hezbollah để bảo vệ các thị trấn phía bắc Israel khỏi các cuộc tấn công.

Một số quan chức chính phủ Lebanon cho rằng nỗ lực giải giáp Hezbollah bị cản trở bởi các hành vi vi phạm ngừng bắn và tấn công của Israel. Chính phủ Lebanon đã tuyên bố các hoạt động quân sự của Hezbollah là bất hợp pháp vào ngày 2/3.

Israel đã cố gắng khơi dậy những chia rẽ giáo phái hiện có ở Lebanon trong các cuộc tấn công năm nay, một phần bằng cách gây căng thẳng giữa cộng đồng Shia Lebanon – nơi Hezbollah nhận được phần lớn sự ủng hộ – và các nhóm tôn giáo khác.

Những căng thẳng giáo phái này gần đây đã âm ỉ. Trong một vụ việc, một đài truyền hình Lebanon đã chiếu một phim hoạt hình miêu tả một cách chế giễu các chiến binh Hezbollah và thủ lĩnh Naim Qassem như các nhân vật trong trò chơi điện tử “Angry Birds”. Một số người ủng hộ Hezbollah đã đáp trả bằng cách chia sẻ hình ảnh xúc phạm giáo chủ Maronite.

Các nhà phân tích cho rằng, việc Tổng thống Aoun – một tín đồ Maronite – bắt tay với ông Netanyahu, người gần đây đã đăng video cảnh phá hủy do lực lượng Israel thực hiện ở miền nam Lebanon, sẽ bị coi là sự khiêu khích hơn nữa đối với nhiều người Lebanon.

“Hình ảnh Tổng thống Aoun bắt tay Netanyahu sẽ gây ra những hậu quả rất tiêu cực ở Lebanon,” ông Nicholas Blanford, thành viên không thường trực tại Hội đồng Đại Tây Dương và là tác giả cuốn sách về Hezbollah, nói với Al Jazeera.

Không có sự hậu thuẫn trong khu vực

Tuy nhiên, khả năng xảy ra cuộc gặp như vậy dường như đang giảm dần.

Về phần mình, Tổng thống Aoun cho rằng đây chưa phải thời điểm thích hợp để gặp Netanyahu.

“Trước hết chúng tôi phải đạt được một thỏa thuận an ninh và ngăn chặn các cuộc tấn công của Israel vào chúng tôi trước khi đặt vấn đề về cuộc gặp giữa chúng tôi,” Tổng thống Lebanon tuyên bố hôm thứ Hai.

Trong nước, vấn đề này nhận được ít sự ủng hộ. Chủ tịch Quốc hội Nabih Berri, đồng minh thân cận của Hezbollah, nói rằng không thể bắt đầu đàm phán với Israel trước khi chiến tranh kết thúc, trong khi lãnh đạo Druze Walid Jumblatt nói Lebanon không thể đàm phán khi đang bị tấn công.

“Sự do dự của Aoun phản ánh việc ông ấy không có sự đồng thuận trong nước cần thiết để hợp pháp hóa một hội nghị thượng đỉnh tổng thống trong khi Israel vẫn chiếm đóng các vị trí bên trong Lebanon, các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn và một triệu người vẫn phải di dời,” bà Arayssi nói.

Tình hình có thể đã khác “nếu lệnh ngừng bắn được duy trì tốt hơn và những hình ảnh phá hủy không tiếp diễn, bao gồm cả việc phá hủy các nhà thờ và làng mạc của người theo đạo Cơ đốc,” ông Nadim Houry thuộc Sáng kiến Cải cách Ả Rập có trụ sở tại Paris cho biết.

Nhưng nếu không có sự đồng thuận rộng rãi hơn, ông Houry nói ông không tin Aoun sẽ đồng ý gặp Netanyahu.

“Aoun không có sự hậu thuẫn rõ ràng trong khu vực, và không chỉ Hezbollah phản đối,” ông Houry nói với Al Jazeera. “Tôi không thấy [Aoun] tự sát chính trị vào thời điểm này khi không có gì được đền đáp. Các điều kiện không có.”

Sự thúc ép dường như đến từ phía Mỹ, nơi mặc dù phát động cuộc chiến chống Iran đã bao trùm phần lớn khu vực, Tổng thống Trump thường xuyên viện dẫn thành tích hòa giải của mình.

“Chính quyền Trump có nguy cơ hành động quá nhanh để cố gắng có được hình ảnh Tổng thống Aoun gặp và bắt tay Netanyahu tại Nhà Trắng,” ông Blanford nói. “Người Mỹ nên giảm tốc độ một chút. Họ phải hiểu những thực tế phức tạp ở Lebanon. Và hình ảnh rất quan trọng.”

Gần đây, khi Đại sứ Mỹ tại Lebanon Michel Issa được hỏi về cuộc gặp trực tiếp giữa Aoun và Netanyahu, ông đã bác bỏ sự nhạy cảm xung quanh vấn đề này. Issa nói ông cho rằng sẽ có lợi nếu Aoun trình bày các điều khoản của mình và Netanyahu lắng nghe.

Tuy nhiên, các nhà phân tích nói rằng một số người trong chính quyền Mỹ nhận ra sự nhạy cảm của việc ép buộc một cuộc gặp như vậy giữa Israel và Lebanon.

“Một số người trong chính quyền Mỹ nhận ra rằng một cuộc gặp như vậy sẽ làm mất ổn định Lebanon và họ nhận ra rằng đó không phải là một ý tưởng tốt vào lúc này, xét đến tình hình đang diễn ra, các cuộc tấn công và sự tàn phá ở Lebanon,” ông Houry nói.

Không có sự ủng hộ của Saudi Arabia

Sự thiếu ủng hộ cho động thái này không chỉ trong nước mà còn ở cấp khu vực.

Các quan chức Saudi Arabia đã có các cuộc họp trong những tuần gần đây với Tổng thống Aoun và Chủ tịch Quốc hội Berri, nhằm tìm kiếm sự đồng thuận giữa các nhân vật Lebanon và một lập trường thống nhất của Lebanon. Saudi Arabia đã cố gắng đưa Lebanon vào một lập trường Ả Rập rộng lớn hơn là không bình thường hóa quan hệ với Israel cho đến khi có một lộ trình rõ ràng cho việc thành lập nhà nước Palestine.

“Saudi Arabia và các nước khác trong khu vực Ả Rập không mấy hào hứng với [cuộc gặp trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo] vào lúc này,” ông Houry nói. “Họ chắc chắn muốn có một lệnh ngừng bắn ở Lebanon, nhưng họ không muốn Lebanon tiến tới đàm phán trực tiếp với Israel thông qua một cuộc gặp giữa Benjamin Netanyahu và Joseph Aoun trong khi họ phản đối điều đó.”

Cuối cùng, các yếu tố trong nước và khu vực đang ngăn cản một cuộc gặp trực tiếp có thể làm gia tăng căng thẳng nội bộ Lebanon. Bất kỳ cuộc gặp nào như vậy chỉ có thể diễn ra sau khi giải quyết được một số vấn đề.

“Đó là một câu đố nhiều cấp độ,” ông Houry nói. “Tôi không thấy trong bối cảnh hiện tại Aoun sẽ gặp Netanyahu một đối một ở giai đoạn này.”