Mỹ dùng nhãn 'khủng bố' để can thiệp bầu cử Brazil

Trong động thái gây tranh cãi, chính quyền Mỹ đã chính thức đưa hai tổ chức tội phạm lớn nhất Brazil là Primeiro Comando da Capital (PCC) và Comando Vermelho (CV) vào danh sách “tổ chức khủng bố”. Động thái này không chỉ đơn thuần là vấn đề thực thi pháp luật mà còn phản ánh sự can thiệp sâu hơn của Washington vào chính trường và an ninh Brazil, theo phân tích từ Al Jazeera.

Việc chỉ định này diễn ra trong bối cảnh phe cực hữu Brazil, đặc biệt là gia đình Bolsonaro, đang tìm cách lôi kéo Mỹ vào cuộc đấu tranh chính trị nội bộ chống lại chính phủ của Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva. Giới phân tích cho rằng quyết định này phản ánh sự hội tụ nguy hiểm giữa thói quen can thiệp lâu nay của Washington vào châu Mỹ Latinh và lợi ích của phe cực hữu Brazil, đồng thời gợi nhớ về thời kỳ chế độ độc tài do Mỹ hậu thuẫn từ 1964 đến 1985.

PCC và CV thực sự gây ra bạo lực ở quy mô lớn và là một trong những mạng lưới tội phạm hùng mạnh nhất khu vực, đe dọa an ninh công cộng của Brazil. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng bạo lực dù cực đoan đến đâu cũng không tự nó biến một tổ chức thành “khủng bố”. Khái niệm khủng bố thường được hiểu là bạo lực vì mục đích chính trị hoặc ý thức hệ. Trong khi đó, PCC và CV có thể tham nhũng thể chế, gây ảnh hưởng chính trị hoặc đối đầu nhà nước khi cần, nhưng mục đích chính của chúng là quyền lực tội phạm và lợi nhuận, không phải thay đổi chế độ chính trị.

Câu hỏi được đặt ra là tại sao Washington lại hành động vào thời điểm này, khi cả PCC (thành lập từ đầu những năm 1990) và CV (có lịch sử lâu đời hơn) đều không phải là mối đe dọa mới được phát hiện. Cả hai tổ chức này cùng những tác hại của chúng đã được cả Brasilia và Washington biết đến từ nhiều thập kỷ. Theo giới phân tích, câu trả lời dường như nằm ở chính trường nội bộ Brazil hơn là đánh giá lại mức độ đe dọa.

Thời điểm chỉ định khó có thể tách rời khỏi nỗ lực của gia đình Bolsonaro nhằm lôi kéo Washington vào cuộc chiến chính trị. Cựu Tổng thống Jair Bolsonaro đang phải chịu án tù 27 năm 3 tháng vì âm mưu đảo chính sau thất bại bầu cử năm 2022. Các con trai của ông đã đưa cuộc chiến này sang Mỹ. Flavio Bolsonaro, một trong những người con, đã nhiều tháng vận động hành lang để miêu tả Lula là “mềm yếu” với tội phạm có tổ chức, đồng thời trực tiếp thúc đẩy chính quyền Trump đưa PCC và CV vào danh sách khủng bố. Anh trai Eduardo Bolsonaro, người đang sống tại Mỹ, thậm chí đã vận động trừng phạt các thẩm phán Tòa án Tối cao Brazil và áp thuế lên hàng hóa Brazil. Ngày 16/6, Tòa án Tối cao Brazil đã tuyên phạt Eduardo 4 năm 2 tháng tù vì tội cưỡng ép trong chiến dịch này.

Chiến dịch vận động của Flavio Bolsonaro cũng mang ý nghĩa bầu cử trực tiếp. Ông đang là đối thủ chính của Lula trong cuộc bầu cử tháng 10 tới. Theo thăm dò của CNT/MDA ngày 11/8, Lula dẫn đầu vòng một với 42,4% trong khi Flavio đạt 28,7%. Trong bối cảnh đó, việc dán nhãn khủng bố phục vụ chức năng chính trị quan trọng, củng cố luận điệu của phe cực hữu rằng Lula không sẵn sàng hoặc có liên hệ với tội phạm có tổ chức. Mục tiêu không nhất thiết là chứng minh các cáo buộc, mà là tạo ra bầu không khí nghi ngờ để khai thác trong nước và biện minh cho sự can thiệp sâu hơn của Mỹ.

Các cuộc biểu tình cực hữu ở Brazil thường thấy những người ủng hộ Bolsonaro mang cờ Mỹ và kêu gọi can thiệp quân sự, cho thấy xu hướng chính trị ngày càng xem Washington như một đồng minh trong cuộc đấu tranh nội bộ. Chiến lược này không mới khi các phong trào cực hữu trên thế giới đang xóa nhòa ranh giới giữa tội phạm, di cư, phe đối lập chính trị và khủng bố, biến ngôn ngữ an ninh thành công cụ để hợp pháp hóa các biện pháp đặc biệt.

Việc chỉ định PCC và CV là khủng bố cũng mang lại cho Mỹ quyền lực lớn hơn để đóng băng tài sản, áp đặt trừng phạt và truy tố các cá nhân bị cáo buộc hỗ trợ các nhóm này. Điều này tạo ra nghĩa vụ tuân thủ mới cho các công ty hoạt động tại Brazil và khiến các mạng lưới tài chính bị giám sát chặt chẽ hơn. Các ngân hàng có thể không có liên hệ trực tiếp với PCC hoặc CV nhưng vẫn phải chứng minh hệ thống của họ không bị sử dụng để chuyển tiền liên quan đến các nhóm này. Việc truy vết qua khách hàng, bên thứ ba, công ty bình phong và chuỗi thanh toán phức tạp là vô cùng khó khăn.

Vấn đề tài chính còn giao thoa với tranh chấp riêng giữa Mỹ và Brazil về PIX, hệ thống thanh toán tức thời do ngân hàng trung ương Brazil vận hành, vốn đang trở thành đối thủ lớn của Visa và Mastercard. Washington đã xem xét PIX trong bối cảnh tranh chấp thương mại rộng hơn, trong khi Flavio Bolsonaro đề xuất hạn chế kết nối tương lai của PIX với các hệ thống thanh toán phi phương Tây. Việc chỉ định PCC và CV có thể tạo thêm lớp giám sát nếu phát hiện quỹ liên quan đến các nhóm này được chuyển qua PIX.

Các quan chức an ninh Brazil cảnh báo việc chỉ định này có thể làm phức tạp các kênh hợp tác cảnh sát lâu nay với Mỹ. Các cuộc điều tra chung về PCC và CV phụ thuộc nhiều vào chia sẻ thông tin tình báo định kỳ, nhưng việc coi các nhóm này là “khủng bố” có thể chuyển một số cuộc điều tra sang các kênh an ninh quốc gia hạn chế hơn, khiến hợp tác khó khăn hơn là tăng cường.

Nhìn rộng hơn, việc chỉ định này tạo tiền lệ cho sự can thiệp sâu hơn của Mỹ vào chính sách an ninh Brazil. Lịch sử cho thấy trong Chiến tranh Lạnh, Washington thường biện minh cho các cuộc can thiệp bằng cách đóng khung các xung đột chính trị nội bộ như là một phần của cuộc đấu tranh ý thức hệ chống cộng sản. Ngày nay, chống khủng bố đang thay thế chống cộng làm lý do can thiệp, mặc dù Trump và phe cực hữu cũng đã hồi sinh nỗi sợ cộng sản, áp dụng cho hầu hết những gì nằm bên trái họ. Từ vựng đã thay đổi, nhưng logic vẫn tương tự một cách đáng kinh ngạc: Washington định nghĩa mối đe dọa một cách đơn phương và xuất khẩu định nghĩa đó ra nước ngoài, tạo ra những con đường ảnh hưởng chính trị mới trong các quốc gia có chủ quyền.

Brazil có vấn đề tội phạm có tổ chức nghiêm trọng đòi hỏi thực thi pháp luật mạnh mẽ, hợp tác quốc tế và cải cách thể chế. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng chống tội phạm hiệu quả đòi hỏi hiểu đúng bản chất của chúng, không phải biến chúng thành thứ mà các chính trị gia mong muốn. PCC và CV nguy hiểm chính vì chúng là doanh nghiệp tội phạm tinh vi. Việc gán nhãn “khủng bố” có thể mang lại lợi thế chính trị, nhưng có nguy cơ che giấu bản chất của mối đe dọa. Washington đang biến một vấn đề an ninh nội địa phức tạp thành một chiến trường địa chính trị và ý thức hệ. Và ở châu Mỹ Latinh, lịch sử cho thấy khi Washington bắt đầu định nghĩa lại các vấn đề nội bộ qua lăng kính lợi ích chính trị của mình, chủ quyền thường là nạn nhân đầu tiên.