Lữ đoàn Khổng lồ Yemen mở mặt trận mới chống Houthi ở miền nam

Ngày 5/10, các nhóm liên kết với Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC) trước đây, trong đó có Lữ đoàn Khổng lồ miền Nam, cùng quân đội của chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, đã phát động một cuộc tiến công lớn nhằm vào Houthi gần eo biển chiến lược Bab al-Mandeb.

Đây là một phần của chiến dịch quân sự toàn quốc nhằm đẩy lực lượng Houthi (còn gọi là Ansar Allah) ra khỏi các vùng lãnh thổ họ kiểm soát, bao gồm khu vực bờ biển quan trọng bị nhóm do Iran hậu thuẫn chiếm giữ hồi tháng 9.

Đến chiều thứ Hai, lực lượng ủng hộ chính phủ do Lữ đoàn Khổng lồ dẫn đầu tuyên bố đã cắt đứt tuyến đường chính nối thành phố cảng Mocha trên Biển Đỏ với Bab al-Mandeb, một tuyến hàng hải huyết mạch cho nguồn cung năng lượng.

Thắng lợi này được xem là một trong những thành quả quân sự lớn đầu tiên trong nhiều năm của lực lượng chống Houthi, sau khi Rashid al-Alimi, Chủ tịch Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen (PLC), công bố chiến dịch lớn nhằm vào nhóm do Iran hậu thuẫn. Sự kiện cũng cho thấy hiệu quả của các lực lượng chống Houthi – vốn gồm nhiều đơn vị có mục tiêu chính trị khác nhau – khi phối hợp cùng nhau.

Điều này dẫn đến việc các nhóm liên kết STC, trong đó một số theo đuổi độc lập cho miền nam, liên minh với các lực lượng quốc gia ủng hộ chính phủ để chống Houthi.

Sự hợp tác giữa hai phe này diễn ra sau cuộc xung đột gay gắt ở miền nam Yemen hồi tháng 1, khi quân chính phủ Yemen do Saudi Arabia hậu thuẫn đánh bại STC được Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) hậu thuẫn, dẫn đến việc tập trung hóa tương đối các lực lượng chống Houthi.

Trong số các đơn vị chủ lực trong chiến dịch gần đây của liên minh này có Lữ đoàn Khổng lồ, vốn có nguồn gốc từ phong trào ly khai miền nam.

Lực lượng này do Abd al-Rahman Abu Zaraa al-Muharrami chỉ huy, một người Salafi từng theo học tại trường tôn giáo cực đoan Dammaj ở tỉnh Saada phía bắc.

Được thành lập phần lớn bởi các chiến binh Salafi trong trận chiến chống Houthi tại thành phố Aden miền nam nửa đầu năm 2015, Lữ đoàn Khổng lồ đã trở thành một trong những lực lượng quân sự đáng gờm nhất của Yemen trong cuộc chiến.

Lữ đoàn, được cho là do UAE trang bị, huấn luyện và tài trợ, nổi lên từ năm 2017 khi dẫn đầu cuộc tiến công chiếm nhiều vùng rộng lớn ở bờ biển phía tây Yemen từ tay Houthi. Cuộc tiến quân cuối cùng bị chặn lại ở ngoại vi thành phố cảng Hodeidah trên Biển Đỏ sau Thỏa thuận Stockholm do Liên Hợp Quốc làm trung gian vào cuối năm 2018.

Tháng 1/2022, Lữ đoàn Khổng lồ giành thắng lợi lớn khác trước Houthi, chiếm ba huyện ở tỉnh Shabwa phía nam và tiến sâu vào tỉnh Marib lân cận. Cuộc tiến công của họ dừng lại sau khi Houthi mở cuộc tấn công vào Abu Dhabi ngày 17/1/2022.

Al-Muharrami không có nền tảng quân sự trước chiến tranh, vốn bắt đầu khi Houthi chiếm Sanaa tháng 9/2014, và nhóm này phần lớn đứng ngoài các cuộc xung đột nội bộ giữa các lực lượng chống Houthi.

Ông tham gia PLC tám thành viên của Yemen tháng 4/2022, khoảng thời gian lực lượng của ông lấy tên Lữ đoàn Khổng lồ miền Nam, thể hiện bản sắc chính trị miền nam ngày càng rõ. Đơn vị này sau đó gia nhập STC, càng củng cố quan hệ với phong trào ly khai miền nam.

Khi lực lượng STC sụp đổ sau cuộc tiến công của chính phủ Yemen hồi tháng 1, al-Muharrami bay đến Riyadh và lên tiếng ủng hộ sáng kiến do Saudi Arabia dẫn đầu nhằm thống nhất các lực lượng miền nam.

Việc Lữ đoàn Khổng lồ tham gia cuộc chiến chống Houthi hiện được xem là phép thử lòng trung thành chính trị của nhóm, khi một số nhà quan sát cho rằng đây vẫn cơ bản là lực lượng ly khai.

Một số người tin rằng các cuộc tiến công trước đây của Lữ đoàn Khổng lồ vào Hodeidah cho thấy nhóm không nhất thiết có chương trình nghị sự ly khai.

Họ cũng chỉ ra việc nhóm dẫn đầu chiến dịch quân sự mới nhất chống Houthi vượt ra ngoài miền nam Yemen, nơi nhiều đơn vị STC cũ vẫn bị giới hạn, như một dấu hiệu cam kết mạnh mẽ hơn với thống nhất quốc gia.

Fathi bin Lazraq, biên tập viên báo Aden Al-Ghad và là người chỉ trích thẳng thắn phe ly khai miền nam, cho rằng Lữ đoàn Khổng lồ sẵn sàng chiến đấu với Houthi ở bất cứ đâu tại Yemen.

“Các lực lượng này là một phần của đội quân đã chiến đấu với Houthi từ năm 2015, được thành lập ở Yemen sau khi quân đội Yemen sụp đổ”, ông nói với Al Jazeera. “Họ đối đầu Houthi từ góc độ quân sự, chính trị, dân sự và tôn giáo”.

Bin Lazraq mô tả Lữ đoàn Khổng lồ là lực lượng chiến đấu mạnh mẽ và chỉ ra các chiến dịch trước đây của họ ở miền bắc, gồm Hodeidah và Marib. Ông cũng tin rằng chữ “miền Nam” trong tên gọi không nhất thiết có nghĩa họ ủng hộ ly khai hay từ chối chiến đấu ngoài biên giới nhà nước Nam Yemen từng độc lập.

Nhưng khác với Lực lượng Khiên Tổ quốc, được Chủ tịch PLC al-Alimi thành lập tháng 1/2023 và đặt dưới quyền chỉ huy trực tiếp, khiến lòng trung thành với chính phủ được quốc tế công nhận rõ ràng, Lữ đoàn Khổng lồ hoạt động trong vùng xám hơn.

“Họ không chiến đấu với tư cách ‘lực lượng miền Nam’ đúng nghĩa, mà là một phần của lực lượng chính phủ hợp pháp được liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu hậu thuẫn”, bin Lazraq nói. “Dù hoạt động dưới ngọn cờ lực lượng miền Nam, họ không tuyên bố ly khai hay bất cứ điều gì tương tự, vì đã chiến đấu ở Hodeidah và Marib”.

Lữ đoàn Khổng lồ, và cả các lực lượng liên kết STC cứng rắn hơn, đã nhận ra mối nguy từ Houthi và sự cần thiết phải liên minh với lực lượng chính phủ để chống nhóm này.

“Mọi người đều tin Houthi là mối đe dọa: nếu chúng ta không đến với họ, họ sẽ đến với chúng ta. Lữ đoàn Khổng lồ và các lực lượng khác đều thống nhất trong một trận chiến để đối đầu Houthi”, ông nói.

Tuy nhiên, cáo buộc Lữ đoàn Khổng lồ có tham vọng ly khai miền nam cũng không phải vô căn cứ. Chiến dịch hiện tại của nhóm tập trung vào các khu vực trong biên giới thực thể Nam Yemen cũ, bao gồm eo biển Bab al-Mandeb.

Một số chiến binh tham gia chiến dịch quanh Bab al-Mandeb đã giương cao lá cờ Nam Yemen cũ, và các nhà báo nhúng cũng chia sẻ đoạn phim cho thấy binh lính bày tỏ quan điểm ly khai miền nam.

Chủ tịch STC Aidarous al-Zubaidi, người không xuất hiện công khai từ khi lực lượng của ông thất bại hồi tháng 1, đã tham gia tranh luận bằng cách gửi lời chia buồn với các chiến binh thiệt mạng trong chiến dịch, gọi họ là liệt sĩ, và chỉ trích những gì ông cho là người khác nhận công cho thắng lợi của lực lượng miền nam.

“Miền Nam sẽ không cho phép thắng lợi của lực lượng vũ trang mình bị đánh cắp dưới những khẩu hiệu không phản ánh thực tế của nó”, al-Zubaidi nói trên X.

Anwar al-Tamimi, phát ngôn viên STC, nói với Al Jazeera rằng sự tham gia của lực lượng miền nam trong chiến dịch tập trung vào việc chiếm và bảo vệ Bab al-Mandeb cùng các khu vực xung quanh, nơi phe ly khai coi là phần lãnh thổ của nhà nước họ muốn khôi phục.

“Sự tham gia của lực lượng miền nam nhằm bảo vệ và đảm bảo an ninh biên giới miền nam, một nguyên tắc ăn sâu trong học thuyết quân sự miền nam và là trọng tâm của chính nghĩa miền nam. Bab al-Mandeb nằm trong lãnh thổ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen trước đây”, ông nói.

Al-Tamimi không loại trừ khả năng lực lượng miền nam tiến sâu hơn vào miền bắc Yemen để bảo vệ thành quả và biên giới, sau các chiến dịch quân sự tương tự ở miền bắc.

Lữ đoàn Khổng lồ vẫn trung thành với phong trào độc lập miền nam bất chấp việc tham gia chiến dịch chống Houthi rộng lớn hơn.

“Lữ đoàn Khổng lồ là các lữ đoàn miền nam được thúc đẩy bởi tinh thần chiến đấu miền nam, cùng các yếu tố tư tưởng Salafi”, al-Tamimi nói với Al Jazeera.

“Điều này củng cố dự án quốc gia miền nam chứ không đi chệch khỏi nó. Lữ đoàn Khổng lồ là lực lượng miền nam; họ mang cờ và ngọn cờ của miền nam, và không có vấn đề gì với điều đó. Họ là một phần của lực lượng vũ trang miền nam – và là một phần rất tích cực”.