Trump muốn Ukraine có tổng thống mới: Những gương mặt có thể thay ông Zelenskyy

Kyiv, Ukraine – Nhà Trắng muốn Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy rời khỏi vị trí hiện tại. Phát biểu trước báo giới hôm thứ Bảy, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng "đã đến lúc Ukraine có một tổng thống mới", đồng thời cho rằng các cuộc tập kích kéo dài nhiều tháng của ông Zelenskyy nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga đã gây tổn hại nguồn cung dầu diesel toàn cầu.

Tuy nhiên, mong muốn của Trump không đồng nghĩa với mệnh lệnh đối với Ukraine.

Dù nhiệm kỳ tổng thống 5 năm của ông Zelenskyy đã hết hạn từ năm 2024, hiến pháp Ukraine và luật thiết quân luật cho phép gia hạn nhiệm kỳ trong thời chiến. Nhiều người Ukraine mong muốn bộ máy chính trị được đổi mới, song vẫn ngần ngại tổ chức bầu cử tổng thống trước khi cuộc chiến kéo dài 4 năm rưỡi kết thúc.

Đáp lại phát biểu của Trump, ông Zelenskyy đề xuất tổ chức bỏ phiếu nếu Tổng thống Nga Vladimir Putin đảm bảo một lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày.

Vậy nếu bầu cử diễn ra trong tương lai gần, ai có thể cạnh tranh với ông Zelenskyy?

"Nếu bầu cử diễn ra nhanh, một trong các cựu chỉ huy quân đội là đối thủ khả dĩ nhất của ông Zelenskyy", nhà phân tích Igar Tyshkevych tại Kyiv nói với Al Jazeera.

Theo ông Tyshkevych, các nhân vật chính trị kỳ cựu như cựu Tổng thống Viktor Poroshenko – người thua ông Zelenskyy trong cuộc bầu cử năm 2019 – và cựu Thủ tướng Yulia Tymoshenko, người đang bị điều tra tham nhũng, không có nhiều cơ hội.

Valerii Zaluzhnyi: "Lựa chọn khả dĩ nhất"

Cựu Tổng tư lệnh quân đội Ukraine, hiện là Đại sứ tại Anh, đứng đầu danh sách các đối thủ tiềm năng của ông Zelenskyy.

"Ít nhất từ năm 2023, và đặc biệt từ năm 2024 sau khi ông từ chức, Valerii Zaluzhnyi là lựa chọn khả dĩ nhất để thay thế ông Zelenskyy, đối thủ nguy hiểm nhất có thể đánh bại ông trong bầu cử", Volodymyr Fesenko, người đứng đầu viện nghiên cứu Penta tại Kyiv, nói với Al Jazeera.

Gần hai phần ba người Ukraine – 64% – tin tưởng ông, theo khảo sát ngày 8/10 của Rating Group, một tổ chức thăm dò tại Kyiv; chỉ 25% "không tin tưởng".

Sự tín nhiệm này bắt nguồn từ những thắng lợi quân sự của ông năm 2022. Sau khi bảo vệ Kyiv trong những tuần đầu của cuộc xâm lược toàn diện năm 2022, ông Zaluzhnyi lãnh đạo các cuộc phản công giành lại 40% lãnh thổ do Nga kiểm soát.

Ông bị cách chức năm 2023 sau khi cuộc phản công mùa hè được chờ đợi từ lâu không đạt kết quả.

Ông Zaluzhnyi vẫn là nhân vật bí ẩn về những vấn đề hậu chiến cấp bách nhất. Người đàn ông 53 tuổi, vóc dáng vạm vỡ, cố ý kín tiếng, khiến công chúng phải đoán về quan điểm của ông đối với công cuộc tái thiết kinh tế Ukraine, cuộc khủng hoảng nhân khẩu học hay nỗ lực gia nhập Liên minh châu Âu.

Ông không tham gia các chương trình trò chuyện, hiếm khi trả lời báo chí và thỉnh thoảng công bố các bài phân tích chi tiết về vấn đề liên quan đến chiến tranh, cùng những tuyên bố chung về việc đảm bảo hòa bình lâu dài và cam kết an ninh từ các đối tác phương Tây.

Cơ hội thứ hai của ông Zelenskyy?

Cựu diễn viên hài được bầu năm 2019 với 73% phiếu bầu, kết quả cao nhất trong lịch sử Ukraine thời hậu Xô viết.

Bất chấp một loạt bê bối tham nhũng trong nội bộ, nhà lãnh đạo 48 tuổi vẫn đủ uy tín để tái tranh cử. Hơn một nửa người Ukraine – 53% – tin tưởng ông, trong khi 40% không tin tưởng, theo khảo sát của Rating Group.

Tuy nhiên, sự thù địch mới từ ông Trump có thể lại có lợi cho ông Zelenskyy. Sau cuộc khẩu chiến với ông Trump tại Phòng Bầu dục hồi tháng 2/2025, tỉ lệ tín nhiệm của ông Zelenskyy đạt mức cao nhất thời chiến là 67%.

Dù vậy, ông Zelenskyy có thể đã tự làm hại cơ hội của mình bằng các quyết định bổ nhiệm. "Ông lên nắm quyền với khẩu hiệu tái thiết bộ máy quyền lực, chọn những người có năng lực nhất, chứ không phải những người được tín nhiệm nhất", nhà phân tích Tyshkevych nhận định.

Kyrylo Budanov: Được hơn nửa số người Ukraine tin tưởng

Trung tướng Kyrylo Budanov là nhà lãnh đạo quân sự có sức hút lớn thứ hai, người có khả năng trở thành tổng thống Ukraine.

Cựu sĩ quan tình báo quân sự cấp cao 40 tuổi được bổ nhiệm làm người đứng đầu chính quyền của ông Zelenskyy vào tháng 1.

Ông Budanov từng chỉ huy các chiến dịch táo bạo chống Nga, trong đó có cuộc đột kích năm 2016 vào Crimea do Nga sáp nhập để đặt chất nổ tại một sân bay quân sự.

Năm 2020, ông Zelenskyy bổ nhiệm ông làm người đứng đầu Tổng cục Tình báo thuộc Bộ Quốc phòng (GUR), lực lượng đã trở thành một đơn vị đặc nhiệm chú trọng công nghệ và có tính tấn công cao.

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái trên biển của GUR đã gây hư hại Hạm đội Biển Đen của Nga, buộc lực lượng này phải rút khỏi Crimea đã sáp nhập về cảng Novorossiysk của Nga.

Ông Budanov được 53% người Ukraine tin tưởng và 31% không tin tưởng, theo khảo sát của Rating Group.

Mykhailo Fedorov: Trẻ, được ưa chuộng, táo bạo

Ở tuổi 35, ông Fedorov là người trẻ nhất trong danh sách tổng thống tiềm năng. Ông nổi tiếng sau khi được ông Zelenskyy bổ nhiệm làm Bộ trưởng Chuyển đổi số năm 2019 và đã đơn giản hóa triệt để các thủ tục hành chính tại quốc gia vốn bị tham nhũng hoành hành. Bộ của ông ra mắt Diia, ứng dụng điện thoại cho phép người dùng truy cập hơn 100 dịch vụ công trực tuyến.

Tháng 1, ông Zelenskyy bổ nhiệm ông Fedorov, người không có nền tảng quân sự, làm Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách hậu cần, ngân sách, cải cách, biện pháp chống tham nhũng và các thỏa thuận đảm bảo viện trợ, cho vay hàng tỷ USD từ phương Tây.

Ông Fedorov siết chặt các kế hoạch tham nhũng bằng cách minh bạch hóa việc mua sắm vũ khí mới, thực phẩm và vật tư y tế.

Ông gia tăng mạnh số lượng máy bay không người lái, vốn đã làm tê liệt các tuyến tiếp vận của Nga, phá hủy kho vũ khí và nhiên liệu, nhà máy lọc dầu và hệ thống phòng không.

Ông cũng tăng số lượng robot mặt đất để cung cấp thực phẩm, đạn dược và cứu thương binh.

Nhưng các cải cách này khiến Tổng tư lệnh Oleksandr Syrsky tức giận, người được cho là đã thúc đẩy việc sa thải ông Fedorov vào tháng 7.

Những người ủng hộ ông Fedorov đã biểu tình khắp Ukraine trong nhiều tuần, trong khi tỉ lệ tín nhiệm của ông tăng từ 35% tháng 6 lên 65% tháng 7, theo khảo sát của Rating Group.

Tuy nhiên, tháng 8, ông có động thái không được ưa chuộng khi nói Ukraine nên tổ chức bầu cử tổng thống, và tỉ lệ tín nhiệm hiện tại của ông ở mức 38%.

Yevhenii Khmara: Bộ trưởng Quốc phòng ít được biết đến

Danh sách 5 người đứng đầu khép lại với Yevhenii Khmara, một tướng lĩnh thay ông Fedorov làm Bộ trưởng Quốc phòng.

Khá ít người biết đến ông trước khi được bổ nhiệm vào tháng 7. Ông được 29% người Ukraine tin tưởng và 16% không tin tưởng. Ông là quan chức tình báo chuyên nghiệp với hình ảnh công chúng thấp, và 43% số người được hỏi không biết ông là ai, theo khảo sát.

Kỳ vọng thấp với ngoại trưởng và cựu tổng thống

Vị trí thứ sáu và thứ bảy trong danh sách là Ngoại trưởng Andrii Sybiha, một nhà ngoại giao chuyên nghiệp đã giành được hỗ trợ quan trọng từ Thổ Nhĩ Kỳ và Ba Lan, cùng cựu Tổng thống Poroshenko.

Cả hai đều được 24% người Ukraine tin tưởng. Nhưng ông Poroshenko, người lên nắm quyền năm 2014 với chiến dịch chống tham nhũng nhưng sau đó vướng bê bối làm giá phụ tùng quân sự, có tỉ lệ ủng hộ thấp – 70% số người được hỏi không tin tưởng ông.