Lợi thế năng lượng giá rẻ giúp Trung Quốc bắt kịp Mỹ trong cuộc đua AI

Mỹ đang dẫn đầu thế giới về khả năng tiếp cận những con chip bán dẫn tiên tiến nhất, nhưng khi nói đến năng lượng vận hành các trung tâm dữ liệu khổng lồ cho trí tuệ nhân tạo (AI), Trung Quốc lại nắm giữ lợi thế rõ rệt.

Các trung tâm dữ liệu – những cơ sở tính toán rộng lớn cần thiết để huấn luyện và chạy các mô hình AI – tiêu thụ một lượng điện năng khổng lồ. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), một trung tâm dữ liệu điển hình có thể tiêu thụ lượng điện tương đương 100.000 hộ gia đình, trong khi các cơ sở “siêu quy mô” thế hệ mới sử dụng lượng điện tương đương hai triệu hộ gia đình.

Trung Quốc hiện sản xuất lượng điện gấp hơn hai lần Mỹ, một khoảng cách được dự báo sẽ còn nới rộng nhờ đầu tư mạnh mẽ từ nhà nước vào lưới điện quốc gia. BloombergNEF ước tính trong 5 năm tới, Trung Quốc sẽ bổ sung lượng công suất phát điện gấp sáu lần Mỹ, phần lớn đến từ các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió.

Riêng trong năm 2025, Trung Quốc đã tăng thêm hơn 430 gigawatt công suất điện gió và mặt trời, chiếm hơn một nửa tổng công suất năng lượng tái tạo bổ sung trên toàn cầu.

Một yếu tố then chốt trong chiến lược AI của Trung Quốc là tích hợp các trung tâm dữ liệu vào lĩnh vực năng lượng tái tạo đang mở rộng nhanh chóng. Theo sáng kiến “Đông dữ liệu, Tây tính toán”, chính phủ Trung Quốc đang tập trung xây dựng các trung tâm dữ liệu mới ở vùng nội địa thưa dân, nơi đất đai và nguồn năng lượng tái tạo dồi dào hơn so với vùng duyên hải phía đông đông đúc.

Đầu tháng 5, Bắc Kinh thông báo vận hành dự án năng lượng tái tạo “quy mô lớn” đầu tiên kết nối trực tiếp với một trung tâm dữ liệu. Dự án điện gió và mặt trời công suất 500 megawatt ở khu tự trị Ninh Hạ, tây bắc Trung Quốc, sẽ cấp điện cho một trung tâm dữ liệu đám mây của China Datang thông qua đường dây truyền tải chuyên dụng.

“Về lâu dài, quốc gia nào có thể cung cấp điện giá rẻ, ổn định và ít carbon sẽ có lợi thế lớn trong hạ tầng AI,” Qiyang Xiong, nghiên cứu sinh tại Đại học Nhân dân Trung Quốc, chuyên gia về AI và chính sách năng lượng, nhận định với Al Jazeera. “Trung Quốc là nhà lãnh đạo toàn cầu về điện mặt trời, điện gió và truyền tải siêu cao áp, giúp cung cấp lượng lớn điện sạch giá rẻ cho các cụm trung tâm dữ liệu phía tây.”

Mặc dù Mỹ hiện vẫn dẫn đầu về số lượng trung tâm dữ liệu – 5.427 cơ sở vào năm 2025 so với 449 của Trung Quốc (theo Đại học Stanford) – khoảng cách đang thu hẹp nhanh chóng. Tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu của Trung Quốc tăng trưởng 30% mỗi năm từ 2016 đến 2023, theo Học viện Công nghệ Thông tin và Truyền thông Trung Quốc.

Đến năm 2030, công suất trung tâm dữ liệu của Trung Quốc dự kiến đạt 60 gigawatt, gần gấp đôi hiện tại, chiếm 2,3% tổng nhu cầu điện của cả nước. “Cơ sở sản xuất lớn và môi trường quản lý ít khắt khe hơn giúp Trung Quốc xây dựng trung tâm dữ liệu và hạ tầng năng lượng nhanh hơn nhiều so với Mỹ,” Leah Fahy, chuyên gia kinh tế cao cấp về Trung Quốc tại Capital Economics, cho biết. “Các trung tâm dữ liệu dạng mô-đun của Huawei có thể được xây dựng trong sáu tháng, trong khi các cơ sở tương đương ở Mỹ mất ít nhất một năm.”

Trong khi đó, Mỹ đang phải đối mặt với những hạn chế về năng lượng. Công ty tư vấn Wood Mackenzie cho biết giới hạn của lưới điện Mỹ đã khiến số dự án trung tâm dữ liệu mới giảm 50% theo quý vào cuối năm 2025. Ít nhất 36 trung tâm dữ liệu đã bị chặn hoặc đình trệ tại Mỹ từ tháng 5/2024 đến tháng 6/2025. Các lãnh đạo công nghệ Mỹ như Elon Musk, Jensen Huang (Nvidia) và Sam Altman (OpenAI) thừa nhận lợi thế của Trung Quốc trong lĩnh vực năng lượng.

“Cuộc đua AI giờ đây là vấn đề về điện không kém gì vấn đề về chip,” Howard Yu, Giám đốc Trung tâm Sẵn sàng Tương lai tại IMD Business School, nhận xét. “Người chiến thắng sẽ sở hữu silicon, hợp đồng điện và nước làm mát, theo thứ tự đó – và Trung Quốc đã xây dựng chiến lược xoay quanh yếu tố mà nước này kiểm soát.”

Tuy nhiên, lợi thế năng lượng của Trung Quốc cũng có giới hạn. Hầu hết trung tâm dữ liệu vẫn tập trung tại các đại đô thị phía đông như Bắc Kinh, Thiên Tân, Thượng Hải, Quảng Châu và Thâm Quyến, vốn đang gặp khó khăn về nguồn cung điện. Lưới điện Trung Quốc cũng bị phân mảnh cao, khiến dòng điện khó lưu thông liền mạch giữa các khu vực. Ngoài ra, chất lượng xây dựng một số trung tâm dữ liệu còn vấn đề, và tỷ lệ sử dụng công suất chỉ đạt 20-30% theo ước tính của Bắc Kinh.

“Mỹ có chip và thiếu điện, Trung Quốc có điện và thiếu chip. Mỗi bên đang chạy đua để khắc phục điểm nghẽn của mình,” Howard Yu kết luận.