Khói mù từ cháy rừng Indonesia bao phủ Borneo, Malaysia ban bố cảnh báo khẩn cấp

Kuala Lumpur, Malaysia – Khói từ các đám cháy rừng và than bùn đang hoành hành tại Indonesia đã khiến chất lượng không khí ở nhiều khu vực thuộc đảo Borneo của Malaysia rơi vào mức nguy hiểm, kéo theo sự gia tăng đột biến các ca bệnh đường hô hấp và buộc chính quyền phải hủy bỏ các hoạt động kỷ niệm Ngày Độc lập ngoài trời.

Làn khói độc phát ra từ các đám cháy ở khu vực Kalimantan trên đảo Borneo và Sumatra của Indonesia đã bao phủ bang Sarawak của Malaysia trong suốt phần lớn tháng 8. Khói mù cũng lan tới bán đảo Malaysia, Brunei và Singapore. Đây được coi là đợt khói mù nghiêm trọng nhất trong khu vực kể từ năm 2015, thời điểm các vụ cháy ở Indonesia khiến hàng chục triệu người tiếp xúc với khói độc và hơn 500.000 người mắc các bệnh về hô hấp.

Hôm thứ Ba (giờ địa phương), sáu khu vực ở Sarawak ghi nhận chất lượng không khí ở mức nguy hiểm, với chỉ số ô nhiễm không khí (API) vượt 300. Mức trên 100 được coi là không lành mạnh. Tại thủ phủ Kuching, chỉ số này lên tới 407, trong khi ở Serian, một thị trấn gần biên giới với Kalimantan, con số là 408.

Chị Mia Emylia Hassan, 33 tuổi, mẹ của hai con tại Kuching, cho biết mùi khói bao trùm khắp nơi. “Không khí ở đây rất đặc. Nó có mùi khói và mọi thứ trắng xóa”, chị nói. Tầm nhìn từ nhà chị đã giảm xuống còn khoảng một km. “Chúng tôi đã không thấy bầu trời xanh trong hơn một tháng”.

Khói mù xuất hiện từ đầu tháng 8, ngay sau khi cô con gái 10 tháng tuổi của chị Hassan xuất viện sau khi điều trị nhiễm trùng phổi. “Cháu không thể hồi phục bình thường vì phổi vẫn đang phát triển. Cháu đã phải dùng thuốc suốt cả tháng và bị ho, nôn ói”. Gia đình chị đã hai lần phải đưa con gái vào phòng cấp cứu vì cháu không thể thở. “Đó là cơn đau tim cỡ nhỏ mỗi lần như vậy”, chị nói.

Số ca hen suyễn tăng vọt

Bộ Y tế Malaysia báo cáo số ca mắc bệnh trên toàn quốc tăng mạnh. Trong tuần từ 23/8 đến 29/8, số ca hen suyễn tăng lên 1.811 ca, so với 219 ca của tuần trước đó. Số ca viêm kết mạc cũng tăng lên 720 ca, từ mức 146 ca.

Tại bán đảo Malaysia, bà Karen-Michaela Tan, 52 tuổi, một bệnh nhân hen suyễn sống gần thủ đô Kuala Lumpur, cho biết chỉ một tuần sau khi khói mù dày đặc hơn, bà đã “thở khò khè” và “hụt hơi khi leo cầu thang”. Bà đã cần hai lần xịt thuốc giãn phế quản liên tiếp cùng liều steroid cao để cắt cơn khò khè.

Nhà bà Tan được bịt kín và hai máy lọc không khí hoạt động liên tục. Dù vậy, bà vẫn “phải chống chọi với cảm giác rát họng và khô mũi ngay cả khi đã áp dụng các biện pháp này”.

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã kích hoạt mức cảnh báo khói mù xuyên biên giới Cấp 3 – mức cao nhất – cho khu vực phía nam. Cảnh báo này phản ánh nguy cơ cao về khói mù xuyên biên giới nghiêm trọng. ASEAN dẫn số điểm nóng cháy rừng gia tăng và thời tiết khô hạn kéo dài do hiện tượng El Nino ngày càng mạnh lên.

Khói độc đã buộc Sarawak phải hủy bỏ các lễ kỷ niệm Ngày Độc lập ngoài trời hôm thứ Hai và giới chức cảnh báo có thể áp dụng các hạn chế nghiêm ngặt hơn. Phó thủ hiến bang, ông Douglas Uggah Embas, cho biết bất kỳ khu vực nào có chỉ số vượt 500 sẽ được đặt trong tình trạng khẩn cấp cục bộ, và tất cả văn phòng công và tư sẽ đóng cửa. “Chỉ các dịch vụ thiết yếu được phép hoạt động”, ông nói.

Trong khi đó, tại Kuala Lumpur, bầu trời xám xịt phần lớn thời gian trong tháng đã quang đãng hơn, lần đầu tiên xuất hiện bầu trời xanh trong một tuần, ngay khi cuộc diễu hành Ngày Độc lập bắt đầu vào sáng sớm.

Trường học cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Theo quy định của Bộ Giáo dục, các hoạt động ngoài trời bị đình chỉ khi chỉ số đạt 100 và trường học phải đóng cửa khi chỉ số đạt 200. Hôm 20 và 21/8, gần 600 trường học tại và quanh Kuching đã đóng cửa, ảnh hưởng đến khoảng 200.000 học sinh tiểu học và trung học. Hôm 28/8, thêm 30 trường ở Sarawak phải đóng cửa, khiến hơn 4.000 trẻ em phải ở nhà. Tuần này, các trường đóng cửa nghỉ lễ Quốc khánh.

Hoạt động thể thao thanh thiếu niên cũng bị ảnh hưởng. Anh Yap Kai Jinn, 31 tuổi, huấn luyện viên tại học viện bóng đá Square One Football ở Kuala Lumpur, cho biết câu lạc bộ đã hủy mọi buổi tập và trận đấu kể từ tuần trước. “Cùng với phụ huynh, chúng tôi nhận thấy việc thi đấu trong điều kiện này là không lành mạnh và không an toàn. Hiện chúng tôi đang tìm một địa điểm kín để tập luyện, còn với hoạt động ngoài trời, chúng tôi phải chờ và hy vọng thời tiết tốt hơn”.

Cháy rừng gia tăng ở Tây Kalimantan

Ảnh hưởng của khói mù tại Indonesia còn nặng nề hơn nhiều. Thứ trưởng Bộ Y tế Dante Saksono Harbuwono cho biết khoảng 13.500 người đã được điều trị vì nhiễm trùng đường hô hấp trong tháng 7 và tháng 8, trong khi khoảng 5,5 triệu người trên các đảo Borneo và Sumatra đã tiếp xúc trực tiếp với khói độc.

Theo chính phủ, các vụ cháy từ tháng 1 đến tháng 7 đã thiêu rụi hơn 200.000 ha, diện tích gấp ba lần thủ đô Jakarta. Riêng tháng 7 đã có gần 95.000 ha bị cháy. Bất chấp các nỗ lực kiểm soát, cháy rừng vẫn tiếp tục gia tăng ở nhiều khu vực thuộc đảo Borneo của Indonesia.

Ông Berton Panjaitan, quan chức Cơ quan Giảm nhẹ Thiên tai Quốc gia Indonesia, cho biết số điểm nóng ở Tây Kalimantan gần như tăng gấp đôi trong ngày thứ Hai, tăng thêm 3.553 điểm lên 7.377, trong khi số đám cháy đang hoạt động tăng 88 lên 104 và tầm nhìn giảm xuống dưới một km. Tại Trung Kalimantan, số điểm nóng giảm 147 xuống còn 5.244, nhưng số điểm cháy tăng 16 lên 72.

Các thành phố ở Kalimantan cũng ghi nhận không khí ở mức nguy hiểm. Chỉ số chất lượng không khí tại Palangkaraya ở Trung Kalimantan đạt 780 hôm thứ Hai theo thang đo của IQAir, công ty Thụy Sĩ chuyên theo dõi dữ liệu ô nhiễm. Pontianak ở Tây Kalimantan đạt 593.

Theo các nhà phân tích, các vụ cháy phần lớn được cố tình gây ra, khi các công ty đồn điền và tiểu nông đốt rừng nhiệt đới và than bùn giàu carbon để lấy đất trồng cọ dầu, canh tác và sản xuất bột giấy. Hoạt động này là bất hợp pháp. Cảnh sát Indonesia tuần trước cho biết đã bắt giữ 72 người bị tình nghi gây ra các vụ cháy gần đây.

Siêu El Nino

Các nhà nghiên cứu cảnh báo người dân Đông Nam Á nên chuẩn bị cho một mùa cháy kéo dài. Bà Helena Varkkey, chuyên gia về khói mù xuyên biên giới tại Đại học Malaya, cho biết El Nino – hiện tượng tự nhiên làm thay đổi gió, áp suất không khí và lượng mưa trên toàn cầu – dường như đang hướng tới cường độ “siêu mạnh”. Tại Đông Nam Á, “El Nino mạnh lên đồng nghĩa với thời tiết nóng và khô hơn, do đó bất kỳ đám cháy nào xảy ra cũng sẽ có tác động khu vực lớn hơn và kéo dài hơn”.

Ông Jayaprakash Muralitharan, nhà khoa học khí quyển người Malaysia, cho rằng điều tồi tệ nhất vẫn còn ở phía trước. “Tình trạng khói mù sẽ nghiêm trọng và kéo dài hơn, vì thời tiết nóng đã bắt đầu sớm hơn nhiều so với năm ngoái. El Nino đến khiến điều kiện khô hơn. Giờ đây, than bùn đang bị khô kiệt”.

Than bùn có thể khiến các đám cháy dai dẳng. Những gì tưởng như đã tắt trên bề mặt có thể âm ỉ dưới lòng đất trong nhiều tuần rồi bùng phát trở lại, và chỉ có mưa lớn kéo dài mới có thể làm ướt đẫm đất để dập tắt hoàn toàn. Cho đến khi mưa đến, “sự can thiệp của con người lúc này chỉ là giải pháp tạm thời. Tình trạng này sẽ tiếp tục đến cuối tháng 9 hoặc tháng 10 khi mưa đến. Tôi hy vọng mưa sẽ đến lúc đó”, ông Muralitharan nói.