Kho dầu của Iran sắp đầy – và nước này có buộc phải cắt giảm sản lượng?

Phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran và eo biển Hormuz, áp dụng từ ngày 13/4, đã làm dấy lên lo ngại rằng Iran có thể hết khả năng chứa dầu thô và buộc phải hạn chế sản xuất.

Bloomberg đưa tin phân tích hôm thứ Ba từ công ty dữ liệu và phân tích Kpler cho thấy Iran có thể hết kho dự trữ dầu thô trong vòng 12 đến 22 ngày nếu lệnh phong tỏa tiếp diễn.

Tuần trước, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố rằng công suất lưu trữ tại đảo Kharg, nơi xuất khẩu phần lớn dầu của Iran, sẽ đầy "chỉ trong vài ngày".

Vậy Iran có thể hết chỗ chứa dầu nhanh đến mức nào và tại sao điều này lại quan trọng?

Điều gì đang xảy ra ở eo biển Hormuz?

Eo biển Hormuz là một tuyến đường hẹp nối Vịnh Ba Tư với đại dương. Nó nằm trong vùng lãnh hải của Iran ở phía bắc và Oman ở phía nam. Đây không phải vùng biển quốc tế.

Trong thời bình, 20% nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua hành lang này.

Hai ngày sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích đầu tiên trong cuộc chiến chống Iran vào ngày 28/2, Ebrahim Jabari, cố vấn cấp cao của tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tuyên bố eo biển đã "đóng cửa". Ông nói, nếu bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua, IRGC và hải quân sẽ "đốt cháy những con tàu đó".

Khi chiến tranh kéo dài và các cuộc đàm phán không đạt được thỏa thuận, Iran đôi khi trong hai tháng qua đã cho phép một số tàu "thân thiện" và những tàu trả phí đi qua. Hiện nước này từ chối cho phép bất kỳ tàu mang cờ nước ngoài nào, kể cả những tàu trước đây được coi là thân thiện, đi qua cho đến khi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân của chính mình.

Phó Tổng thống thứ nhất Iran Mohammad Reza Aref nói hôm 19/4 rằng "an ninh của eo biển Hormuz không phải miễn phí".

"Người ta không thể hạn chế xuất khẩu dầu của Iran trong khi mong đợi an ninh miễn phí cho người khác," ông viết trên X. "Sự lựa chọn rất rõ ràng: hoặc một thị trường dầu tự do cho tất cả, hoặc nguy cơ chi phí đáng kể cho mọi người. Ổn định giá nhiên liệu toàn cầu phụ thuộc vào việc chấm dứt bảo đảm và lâu dài áp lực kinh tế và quân sự chống lại Iran và các đồng minh."

Kể từ khi phong tỏa hải quân Mỹ bắt đầu, Mỹ đã nổ súng và kiểm soát một tàu chở dầu mang cờ Iran gần eo biển Hormuz, đồng thời chuyển hướng các tàu trên biển cao đang vận chuyển hàng hóa đến hoặc đi từ Iran. Lực lượng vũ trang Iran đã tố cáo các hành động này là "bất hợp pháp" và "cướp biển".

Phong tỏa hải quân có nghĩa là Iran có thể phải lưu trữ dầu mà nước này sản xuất.

Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) sau Saudi Arabia và Iraq, và xuất khẩu 90% dầu thô qua đảo Kharg ở Vịnh Ba Tư để vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Mỹ đã tuyên bố điều gì?

Mỹ muốn hạn chế doanh thu dầu mỏ của Iran, vốn đã tăng lên kể từ khi Tehran đóng cửa eo biển Hormuz đối với các tàu khác. Đây là động cơ chính của Washington đối với lệnh phong tỏa hải quân.

Iran đã xuất khẩu 1,84 triệu thùng mỗi ngày (bpd) dầu thô vào tháng 3 và vận chuyển 1,71 triệu bpd vào tháng 4, so với mức trung bình 1,68 triệu bpd trong năm 2025, theo Kpler.

Tuy nhiên, lệnh phong tỏa từ giữa tháng 4 khiến hầu hết hàng xuất khẩu phải được lưu trữ thay thế.

Bessent viết trên X hôm 22/4: "Chỉ trong vài ngày, kho chứa trên đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu mỏng manh của Iran sẽ bị đóng cửa. Hạn chế thương mại hàng hải của Iran trực tiếp nhắm vào các nguồn doanh thu chính của chế độ."

Iran có thể chứa bao nhiêu dầu?

Các nhà máy lọc dầu trong nước của Iran có công suất sản xuất 2,6 triệu bpd, theo công ty tư vấn năng lượng Facts Global Energy.

Dữ liệu vệ tinh cho thấy lượng dầu Iran dự trữ đã tăng mạnh kể từ khi bắt đầu phong tỏa, và trong những ngày sau khi Mỹ thắt chặt, tồn kho tăng nhanh đến mức Iran dường như khó có thể xuất khẩu bất kỳ loại dầu nào.

Từ ngày 13/4 đến 21/4, dữ liệu cho thấy tồn kho tăng hơn 6 triệu thùng, theo Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu Columbia (CGEP). Từ ngày 17/4 đến 21/4, tồn kho tăng rất nhanh, với mức tăng 1,7 bpd.

Tính đến ngày 20/4, các bể chứa tại Kharg đã đầy khoảng 74% sau khi riêng hòn đảo đã tiếp nhận thêm khoảng 3 triệu thùng dầu, CGEP báo cáo.

Thông thường, các công ty dầu tránh lấp đầy kho chứa vượt quá 80% công suất để cân bằng an toàn, kiểm soát khí thải và tính linh hoạt. Tuy nhiên, Iran và các nước sản xuất dầu khác đã vượt quá giới hạn này trước đây, chẳng hạn trong đại dịch COVID-19. Vào tháng 4/2020, tồn kho trên đảo Kharg đạt gần 90% công suất, mức cao nhất mọi thời đại.

Iran cũng có một số khả năng lưu trữ dầu thô dưới dạng "bể chứa nổi" hoặc tàu đậu. Khoảng 127 triệu thùng có thể được lưu trữ theo cách này, Frederic Schneider, thành viên cấp cao không thường trú tại Hội đồng Trung Đông về các vấn đề toàn cầu, nói với Al Jazeera trong một cuộc phỏng vấn hôm 14/4.

Iran có cần cắt giảm sản lượng dầu không?

Muyu Xu, nhà phân tích dầu thô cấp cao tại Kpler, nói với Al Jazeera rằng lệnh phong tỏa cuối cùng có thể buộc Iran phải cắt giảm sản xuất.

"Tuy nhiên, do vẫn còn khả năng lưu trữ trên bờ (tương đương khoảng 20 ngày sản xuất hiện tại của Iran), chúng tôi dự kiến bất kỳ sự cắt giảm sản xuất nào cũng sẽ diễn ra dần dần trong tuần tới, với khả năng cao hơn là tăng tốc vào tháng 5," cô nói.

Phân tích của Antoine Halff, thành viên không thường trú của CGEP, cũng tương tự. Halff viết trong một bài báo do CGEP công bố hôm thứ Ba rằng có thể mất một thời gian trước khi lệnh phong tỏa khiến Iran ngừng sản xuất "một cách lớn".

Tuy nhiên, Halff nói thêm, Iran vẫn có thể chọn ngừng sản xuất "khá mạnh mẽ" nhưng điều này "sẽ là do lựa chọn hơn là do bắt buộc".

Ông giải thích: "Làm như vậy sẽ có lợi thế là cung cấp cho Iran khả năng lưu trữ dự phòng tương đối rộng rãi sau khi ngừng hoạt động và cho phép khởi động lại hoạt động dễ dàng hơn khi các điều kiện cho phép, do đó giảm thiểu tác động bất lợi từ lệnh phong tỏa đối với nguồn cung dài hạn."

Tại sao điều này lại quan trọng?

Việc ngừng sản xuất dầu có nguy cơ làm hỏng các hồ chứa dưới lòng đất bằng cách giảm áp suất hồ chứa, cho phép nước hoặc khí xâm nhập vào các tầng sản xuất và thay đổi dòng chảy của dầu. Các chuyên gia cho biết điều này có thể khiến một số loại dầu khó khai thác hơn hoặc tốn kém hơn sau này.

Việc khởi động lại quá trình sản xuất dầu cũng có thể chậm và tốn kém, liên quan đến việc sửa chữa thiết bị bị ăn mòn hoặc khơi thông đường ống.

Việc ngừng sản xuất cũng sẽ khiến doanh thu xuất khẩu của Iran giảm. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho biết, trong vài tháng, Iran có thể tiếp tục kiếm doanh thu từ lượng dầu đang vận chuyển trên biển.

Kenneth Katzman, cựu nhà phân tích Iran tại Dịch vụ Nghiên cứu Quốc hội ở Washington, DC, cho biết Iran không xuất khẩu dầu mới trong thời gian Mỹ phong tỏa nhưng Tehran hiện có từ 160 triệu đến 170 triệu thùng dầu trên các tàu trên khắp thế giới.