Kế hoạch tài trợ của Hezbollah tạo thách thức mới cho chính phủ Lebanon

Beirut, Lebanon – Tuần trước, Hezbollah thông báo sẽ hỗ trợ tài chính cho các gia đình tại Lebanon bị mất nhà cửa trong cuộc chiến gần nhất với Israel. Động thái này được giới phân tích đánh giá là làm gia tăng sức ép lên chính phủ Lebanon, vốn đang nỗ lực kiềm chế ảnh hưởng của nhóm.

Theo hãng tin Reuters, Iran đã cung cấp cho Hezbollah 200 triệu USD nhằm giảm bớt gánh nặng cho cộng đồng người Shia tại Lebanon sau ba năm chiến tranh tàn phá. Một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ bác bỏ thông tin này, cho rằng Iran – dưới áp lực kinh tế nghiêm ngặt – không đủ khả năng chuyển số tiền trên cho đồng minh Lebanon.

Hezbollah chi trả cho người dân sơ tán

Ngày 2/3 năm nay, Israel tăng cường chiến dịch quân sự nhằm vào Lebanon, lần leo thang thứ hai trong vòng chưa đầy hai năm. Trước đó vài giờ, Hezbollah lần đầu tấn công Israel sau hơn một năm, với lý do các cuộc không kích chung của Mỹ và Israel vào Tehran đã sát hại Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei – đồng minh của nhóm – cùng việc Israel liên tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn năm 2024 ở miền nam Lebanon.

Trong những ngày sau đó, Israel tái xâm nhập miền nam Lebanon, khiến hơn một triệu người phải rời bỏ nhà cửa và khoảng 4.300 người thiệt mạng. Lực lượng Israel tiến hành các cuộc không kích lan rộng nhằm vào các làng mạc, thị trấn Lebanon với cáo buộc nơi đây có vị trí của Hezbollah.

Hồi tháng 6, một khuôn khổ ba bên do Mỹ làm trung gian đã được Israel và Lebanon thông qua, với mục tiêu Israel rút khỏi một số khu vực miền nam Lebanon và quân đội Lebanon triển khai để giải giáp Hezbollah. Đến nay, Israel vẫn chưa tiến vào hai trong ba khu vực thí điểm đầu tiên. Thay vì rút quân, Israel phần lớn đã củng cố hiện diện tại lãnh thổ Lebanon – điều giới phân tích cho rằng có thể trở thành một cuộc chiếm đóng dài hạn – với hơn 50 làng, thị trấn tiền tuyến bị san phẳng hoàn toàn. Israel tiếp tục phá hủy nhà cửa ở phía nam "Đường Vàng" (Yellow Line).

Hàng chục nghìn người vẫn phải sơ tán, ở nhờ người thân, thuê căn hộ hoặc lưu trú tại khách sạn; nhiều người bị gián đoạn sinh kế. Trong bối cảnh đó, Hezbollah tìm cách hỗ trợ người sơ tán – phần lớn là người Hồi giáo Shia, cũng là cơ sở ủng hộ của nhóm.

Nguồn tiền và cách chi trả

Hezbollah cho biết các thành viên đã khảo sát thiệt hại tại vùng ngoại ô phía nam Beirut và miền nam Lebanon. Các gia đình ở Beirut và vùng ngoại ô có nhà bị phá hủy sẽ nhận 14.000 USD mỗi hộ; những hộ ngoài thủ đô nhận 12.000 USD. Nhóm cũng hỗ trợ thêm chi phí mua sắm nội thất.

Theo Hezbollah, "tất cả những ai chịu thiệt hại ở đất nước chúng ta, bất kể lập trường chính trị" đều sẽ được hỗ trợ – hàm ý cả những gia đình từng công khai chỉ trích nhóm vì đẩy đất nước vào cuộc chiến với Israel cũng thuộc diện được chi trả. Nhóm nêu điều kiện: ai sở hữu nhà khác nên, vì tinh thần đoàn kết, từ bỏ khoản trợ cấp nhà ở nhưng vẫn nhận trợ cấp nội thất.

Bên cạnh nguồn tiền từ Iran, giới phân tích lưu ý Hezbollah có các kênh tài chính độc lập, gồm hỗ trợ từ cộng đồng người Lebanon ở nước ngoài; dù bị trừng phạt nặng, nhóm vẫn tiếp cận được tiền qua các định chế tài chính trong nước hoặc tiền mã hóa. "Nhóm có thể tiếp cận nguồn tiền từ nhà nước, các cá nhân giàu có, nhiều tổ chức, công ty và bệnh viện", chuyên gia chính trị Lebanon Marcel Baloukji nói với Al Jazeera.

Nicholas Blanford, chuyên gia cấp cao không thường trú tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định khoản tiền này sẽ là nguồn hỗ trợ lớn cho nhóm. "Nhìn chung, điều này sẽ có ích. Hezbollah rất nhạy cảm với nhu cầu của cơ sở ủng hộ – cộng đồng Shia – và tôi cho rằng đó là một lý do khiến họ chưa quay lại giao chiến với Israel", ông nói, thêm rằng Iran vẫn là bên quyết định cuối cùng nhưng Hezbollah ý thức được cần để người dân "có chút không gian thở".

Thách thức với chính quyền Beirut

Hezbollah được đánh giá là lực lượng chính trị và quân sự mạnh nhất Lebanon, song giới phân tích cho rằng nhóm đã trở nên quá tự tin trước các cuộc tấn công của các nhóm Palestine vào Israel ngày 7/10/2023. Cục diện chính trị Lebanon từ đó thay đổi, đặc biệt sau khi Israel tăng cường chiến dịch nhằm vào Hezbollah năm 2024, khiến phần lớn ban lãnh đạo quân sự của nhóm, trong đó có Tổng thư ký Hassan Nasrallah, thiệt mạng.

"Ba năm qua thật khó khăn với họ. Khoản tiền này sẽ phần nào xoa dịu nỗi khổ của người dân", ông Blanford nói.

Việc Hezbollah công bố hỗ trợ người bị ảnh hưởng chiến tranh được nhiều người xem là nỗ lực duy trì ủng hộ tại cơ sở. "Hezbollah biết rằng hỗ trợ tài chính và bồi thường cho người dân là một cách duy trì sự ủng hộ đông đảo. Điều này đặc biệt quan trọng vì nhóm đã chứng kiến mức ủng hộ giảm và sự bất mãn gia tăng với cuộc chiến dai dẳng", bà Dania Arayssi, Phó giám đốc Viện New Lines về Chiến lược và Chính sách, nói với Al Jazeera.

Tuy vậy, các khoản chi trả không đảm bảo lòng trung thành. Nhiều người trong cộng đồng Shia ca ngợi Hezbollah vì hỗ trợ nhận được, nhưng phần lớn nói số tiền không đủ trang trải. Ông Blanford cho biết có thể nảy sinh vấn đề giữa những hộ được bồi thường vì nhà bị phá hủy và những hộ có nhà hư hại nặng nhưng không nhận được gì.

Bà Arayssi nhận định động thái mới của Hezbollah cũng là thách thức với chính phủ Lebanon, vốn chịu áp lực ngày càng tăng từ Israel và Mỹ trong việc xử lý ảnh hưởng của nhóm. Tuần trước, chính quyền Lebanon thu giữ hàng trăm kg chất nổ liên quan đến Hezbollah; nghị sĩ Hassan Fadlallah của nhóm nói số chất nổ thuộc phe đối đầu với Israel và yêu cầu trả lại, đồng thời thả những người bị bắt. Cùng tuần, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio điện đàm với Tổng thống Lebanon Joseph Aoun để thúc giục vấn đề này.

"Chính phủ Lebanon đang đối mặt một thử thách thực sự trong việc xây dựng và giành được lòng tin của cộng đồng quốc tế, đặc biệt là Mỹ, trước những tín hiệu Hezbollah đang tái thiết", bà Arayssi nói. Theo bà, khoản tài trợ này có thể khiến việc đàm phán với Israel về kế hoạch kiểm chứng và cả việc rút khỏi các vùng lãnh thổ còn lại trở nên khó khăn hơn, khi Israel có thể viện cớ chính phủ Lebanon không kiểm soát được hệ thống tài chính.