Trong báo cáo công bố ngày 19/10, tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) cáo buộc quân đội Mali cùng lực lượng bán vũ trang do Nga kiểm soát đã sát hại dân thường, vi phạm luật nhân đạo quốc tế, và các nhóm vũ trang đối lập cũng có hành vi tương tự.
Theo HRW, binh sĩ và các tay súng “đang thực hiện những vi phạm nghiêm trọng luật chiến tranh trong khi các tổ chức quốc tế và chính phủ phần lớn chỉ đứng nhìn”. Tổ chức có trụ sở tại Mỹ kêu gọi Hội đồng Hòa bình và An ninh của Liên minh châu Phi “khẩn trương hành động để ngăn chặn thêm các vụ thảm sát” tại Mali.
Quốc gia Tây Phi này chìm trong xung đột và các vụ tấn công từ năm 2012, khi quân đội và đồng minh giao tranh với nhiều nhóm vũ trang, trong đó có phiến quân ly khai Tuareg và các băng nhóm tội phạm. Chính quyền quân sự nắm quyền tại Mali sau các cuộc đảo chính liên tiếp năm 2020 và 2021 đã tìm đến Nga để hỗ trợ, ban đầu là lực lượng Wagner, sau đó chuyển thành nhóm bán vũ trang Africa Corps do nhà nước kiểm soát từ năm 2025.
Hàng chục dân thường thiệt mạng
HRW cho biết báo cáo dựa trên phỏng vấn 30 người, gồm nhân chứng, nhà bảo vệ nhân quyền, lãnh đạo cộng đồng, nhà báo và một binh sĩ Mali, thực hiện từ cuối tháng 7 đến giữa tháng 9.
Theo tổ chức này, quân đội Mali và Africa Corps “đã sát hại và làm bị thương hàng chục dân thường trong các vụ tấn công và khi bị giam giữ, vi phạm luật nhân đạo quốc tế”. Các nhóm vũ trang cũng “vi phạm luật chiến tranh, bao gồm tra tấn và hành quyết binh sĩ Mali bị bắt”.
HRW nói đã ghi nhận hai vụ tấn công bằng máy bay không người lái “dường như không phân biệt mục tiêu” do quân đội Mali thực hiện. Một vụ ngày 29/7 tại vùng Kidal, đông bắc Mali, phá hủy một phần cơ sở y tế; vụ thứ hai ngày 19/8 nhắm vào một khu chợ ở vùng Bandiagara miền trung, khiến sáu dân thường thiệt mạng và ít nhất 20 người bị thương.
Báo cáo cũng ghi nhận một chiến dịch chống các nhóm vũ trang ở vùng Segou miền nam, nơi binh sĩ Mali bắn chết năm bé gái, và một vụ khác ở vùng Mopti miền trung, nơi dân quân Dozo đồng minh với quân đội sát hại ba dân thường, “tất cả đều không bị trừng phạt”.
Phiến quân hành quyết binh sĩ
HRW cũng dẫn vụ tấn công đoàn xe quân sự ở vùng Gao ngày 18/7 do nhóm Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) cùng các tay súng ly khai trong Mặt trận Giải phóng Azawad thực hiện. Theo báo cáo, hai nhóm này “tra tấn và hành quyết ít nhất 19 binh sĩ Mali” bị bắt làm tù binh.
JNIM thừa nhận các tù binh đã bị giết trong vụ việc nhưng phủ nhận việc ra lệnh, trong khi Mặt trận Giải phóng Azawad thừa nhận giao tranh với quân đội và lực lượng Nga ở vùng đông bắc cùng ngày nhưng phủ nhận việc hành quyết binh sĩ, theo HRW.
Báo cáo còn dẫn dữ liệu của tổ chức phi chính phủ Armed Conflict Location and Event Data, cho thấy từ tháng 4 đến tháng 8 có 49 vụ không kích do lực lượng Mali và Africa Corps thực hiện, khiến 89 dân thường thiệt mạng, “hơn gấp đôi con số 22 vụ không kích và 44 dân thường thiệt mạng được ghi nhận cùng kỳ năm ngoái”.
HRW cho biết đã gửi thư tới Bộ trưởng Quốc phòng Mali ngày 5/8 nêu các phát hiện và câu hỏi nhưng không nhận được phản hồi.
