Kế hoạch khu định cư E1: Vì sao Israel và phe cánh hữu có thể không bận tâm chỉ trích toàn cầu

Chính phủ Israel cuối tuần qua đã mời thầu xây dựng hơn 1.200 đơn vị nhà ở tại khu định cư E1 ở Bờ Tây, chỉ hai tháng trước thềm cuộc tổng tuyển cử tại nước này. E1 (East 1) được thiết kế để kết nối khu định cư Ma'ale Adumim và các khu định cư bất hợp pháp khác với Đông Jerusalem, qua đó chia cắt Bờ Tây thành hai phần. Cả những người ủng hộ lẫn chỉ trích đều nhận định việc xây dựng E1 sẽ chấm dứt khả năng thành lập một nhà nước Palestine.

Động thái này vấp phải sự phẫn nộ từ cộng đồng quốc tế, trong đó có Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, một bộ phận giới chính trị Israel đang tận dụng làn sóng phản đối toàn cầu này để phục vụ lợi ích riêng, biến việc ủng hộ E1 thành điểm nhấn trong chiến dịch tranh cử.

Lợi ích chính trị từ chỉ trích quốc tế

Nhiều chính trị gia cánh hữu Israel, bao gồm Thủ tướng Benjamin Netanyahu, thường xuyên hưởng lợi từ sự phẫn nộ quốc tế đối với các phát ngôn và kế hoạch của họ, đặc biệt là từ các nước châu Âu. Kể từ tháng 10/2023, ông Netanyahu đã coi sự chỉ trích của quốc tế về chiến dịch quân sự ở Gaza như thời khắc "chúng ta và họ" đối với đất nước. Ông thường xuyên mô tả Israel đơn độc trong một thế giới thù địch và là nhà lãnh đạo duy nhất đủ mạnh để đối đầu với các nhà phê bình.

Sau khi Ngoại trưởng Anh Ed Miliband gọi E1 là một "hành động không thể chấp nhận và mang tính phá hoại", Ngoại trưởng Israel Gideon Saar đã chỉ trích "giọng điệu trịch thượng" trong tuyên bố này. Với việc bầu cử đang đến gần, cách các bộ trưởng phản ứng với dự án E1 có thể quyết định tương lai chính trị của họ.

Bộ trưởng Tài chính theo đường lối cực hữu Bezalel Smotrich là một trong những người ủng hộ chính cho E1 và có thể được hưởng lợi từ sự ủng hộ ngày càng tăng của người Israel cánh hữu đối với kế hoạch định cư bất hợp pháp này. Đảng Phục quốc Tôn giáo của ông hiện khó có thể vượt qua ngưỡng bầu cử để tham gia cuộc tổng tuyển cử năm nay.

"Chính Smotrich đang thổi phồng mọi thứ dưới sự quản lý của ông ta trước thềm bầu cử", nhà phân tích Israel Nimrod Flaschenberg nói với Al Jazeera từ Berlin, Đức. Ông cho rằng việc chính phủ đưa ra lời mời thầu xây dựng E1 ngay sát kỳ bầu cử Israel không phải là trùng hợp ngẫu nhiên, cũng như sự gia tăng đáng kể của bạo lực định cư ở Bờ Tây, nơi Smotrich nắm quyền kiểm soát hành chính. "Cả ông ta và cả Netanyahu đều đang được hưởng lợi từ sự phẫn nộ này. Ít điều trong đó là tình cờ", nhà phân tích nói thêm.

Phản ứng quốc tế đối với kế hoạch E1

Sự lên án khu định cư E1 gần như là toàn diện. Hôm thứ Sáu vừa qua, các ngoại trưởng của Ai Cập, Indonesia, Jordan, Pakistan, Qatar, Ả Rập Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã bác bỏ khu định cư E1, kêu gọi "hành động ngay lập tức để ngăn chặn kế hoạch định cư E1".

Trước đó trong tuần, 15 nhà lãnh đạo châu Âu và Bắc Mỹ, bao gồm cả những đồng minh truyền thống của Israel như Anh, Pháp và Đức, đã lên án khu định cư này. Trong một bức thư chung, họ nói rằng E1 sẽ "làm suy yếu triển vọng giải pháp hai nhà nước bằng cách tạo ra một khoảng ngăn cách xuyên qua Bờ Tây". Một số ý kiến cho rằng việc các nước này không đưa ra biện pháp trừng phạt nào nếu Israel tiến hành kế hoạch khiến sự chỉ trích của họ trở nên vô nghĩa.

Mỹ không chỉ trích trực tiếp E1, nhưng hôm thứ Sáu đã tuyên bố phản đối việc Israel sáp nhập Bờ Tây, điều mà khu định cư bất hợp pháp có thể dẫn tới. "Như tổng thống đã nói rõ, Mỹ không ủng hộ Israel sáp nhập Bờ Tây. Một Bờ Tây ổn định giữ cho Israel an toàn và phù hợp với mục tiêu của chính quyền này là đạt được hòa bình trong khu vực", tuyên bố của Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết.

Giải pháp hai nhà nước có thực sự chấm dứt?

Công bố kế hoạch xây dựng vào tháng 8/2025, Smotrich từng tự hào rằng khu định cư mới sẽ chôn vùi "ý tưởng về một nhà nước Palestine". Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng quan điểm cho rằng tình hình là không thể đảo ngược là phiến diện, bởi các khu định cư bất hợp pháp có thể bị phá dỡ như nhiều ngôi nhà của người Palestine từng bị Israel phá hủy kể từ khi chiếm đóng Bờ Tây năm 1967.

Nhà phân tích chính trị Ori Goldberg lưu ý rằng việc đấu thầu dự án E1 diễn ra vào thời điểm Israel phải đối mặt với chỉ trích quốc tế vì ném bom một sân bay ở Syria, và gọi việc đưa ra lời mời thầu là "một hành động khiêu khích có chủ đích".

Hàng nghìn người Palestine, hầu hết là người Bedouin, đã phải chịu cảnh nhà cửa bị phá hủy, phải di dời và bị hạn chế các dịch vụ cơ bản khi Israel mở rộng mạng lưới đường bộ trước khi xây dựng ở Bờ Tây. Tháng 4/2026, 23 người Palestine, trong đó có 15 trẻ em, đã bị di dời khỏi cộng đồng Bedouin az-Za'im sau khi quân đội Israel phá hủy nhà cửa. Liên Hợp Quốc cảnh báo việc mở rộng các khu định cư bất hợp pháp và cơ sở hạ tầng liên quan đe dọa chia cắt Bờ Tây và có thể buộc 18 cộng đồng người Palestine đã sống trong lãnh thổ này trong nhiều thập kỷ phải rời bỏ nhà cửa.