Israel có thể tồn tại nếu không có Mỹ?
Middle East Eye
Israel đang đối mặt với nguy cơ suy giảm kinh tế do phụ thuộc vào viện trợ Mỹ và thương mại châu Âu, trong khi dư luận phương Tây thay đổi và các nước cân nhắc cắt giảm hỗ trợ. Chiến lược chiến tranh kéo dài dưới thời Thủ tướng Netanyahu khiến ngân sách quốc phòng phình to, ảnh hưởng đến các lĩnh vực dân sự. Áp lực từ Mỹ và EU đe dọa sự ổn định của nền kinh tế chiến tranh Israel.
Một quốc gia có thể duy trì tình trạng chiến tranh vĩnh viễn và vẫn tồn tại, thậm chí phát triển thịnh vượng? Israel đang tìm câu trả lời.
Kể từ năm 1948, Israel đã nhiều lần xung đột với các nước Ả Rập láng giềng, nhưng dưới thời Thủ tướng Benjamin Netanyahu, chính phủ nước này đã đẩy mạnh các cuộc chiến tranh chiếm đóng kéo dài ở Dải Gaza và Bờ Tây, đồng thời mở rộng bạo lực nhằm vào Iran, Lebanon, Yemen và Syria. Chiến lược này dẫn đến ngân sách quốc phòng phình to và suy thoái đạo đức, với chi tiêu quân sự tăng gần gấp đôi so với GDP, gây thiệt hại cho các lĩnh vực dân sự, du lịch và đầu tư nước ngoài.
Báo cáo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các phân tích từ The Jerusalem Report cho thấy Israel đã chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng dựa trên tiêu dùng và hòa bình sang một tổ hợp công nghiệp lấy an ninh làm trọng tâm. Chuyên gia nhận định đây là 'Nền kinh tế chiến tranh Siêu Sparta', phụ thuộc vào nguồn nhân lực vô tận, công nghệ giám sát, vũ khí AI và vốn nước ngoài.
Suốt gần 80 năm lịch sử, Israel dựa vào sự kết hợp viện trợ và vũ khí từ Mỹ, sự dung túng của châu Âu và chiến dịch vận động hành lang Zionist mạnh mẽ tại Washington. Tuy nhiên, dư luận phương Tây đã thay đổi đáng kể sau hai năm qua, với tỷ lệ ủng hộ Israel giảm mạnh, đặc biệt trong giới trẻ và cử tri đảng Dân chủ Mỹ. Một cuộc khảo sát của Pew Research (tháng 4/2026) xác nhận xu hướng này.
Tại Mỹ, áp lực chính trị đang gia tăng nhằm ngừng chuyển giao vũ khí cho Israel. Các nhà lập pháp Dân chủ và độc lập kêu gọi Quốc hội tuân thủ luật pháp, không dùng tiền thuế của người dân để hỗ trợ bạo lực. Theo kênh Zeteo, 'mức ủng hộ ngăn chặn chuyển giao vũ khí cho Israel cho thấy sự sụt giảm nghiêm trọng trong hỗ trợ công chúng'. Israel cũng chuẩn bị đàm phán với Mỹ về việc chấm dứt viện trợ quân sự vào năm 2038.
Ở châu Âu, các nghị sĩ ngày càng thúc giục trừng phạt hoặc tẩy chay Israel, nhưng giới lãnh đạo EU tại Brussels vẫn chưa có hành động cụ thể. Israel dễ bị tổn thương về kinh tế nếu EU - đối tác thương mại lớn nhất - thay thế những tuyên bố quan ngại bằng các biện pháp trừng phạt thực tế.
Tương lai chính trị Israel có thể không còn ông Netanyahu, nhưng người kế nhiệm tiềm năng Naftali Bennett – người từng tìm cách loại trừ các đảng Ả Rập khỏi liên minh – được nhận định sẽ không thay đổi căn bản chính sách. Nhiều quốc gia đã mất tính chính danh vì bạo lực, nhưng Israel vẫn phụ thuộc lâu dài vào Mỹ, đó là điểm yếu khiến nước này khó tránh khỏi trách nhiệm giải trình.
Tuy nhiên, chỉ riêng việc cắt viện trợ của Mỹ không thể chấm dứt các hành vi vi phạm của Israel tại Palestine và khu vực. Điều này đòi hỏi một phong trào toàn cầu đã hình thành nhưng chưa đủ sức mạnh chính trị để tạo ra thay đổi thực sự.
