Israel cân nhắc phản ứng trước hiệp ước quốc phòng Ả Rập Xê Út - Thổ Nhĩ Kỳ - Pakistan

Israel vẫn chưa có phản ứng chính thức nào đối với hiệp ước quốc phòng được ký kết tại Mecca giữa Pakistan, Ả Rập Xê Út và Thổ Nhĩ Kỳ, một thỏa thuận mà một số nhà phân tích cho là thách thức đối với tham vọng bành trướng khu vực của Israel.

Hiệp ước quốc phòng chung Mecca được ba nước ký kết vào thứ Sáu, với điểm đáng chú ý nhất là điều khoản quy định “bất kỳ cuộc tấn công vũ trang nào chống lại một trong ba quốc gia sẽ được coi là tấn công chống lại tất cả”.

Các nhà phân tích và giới chức nội bộ cho rằng giới lãnh đạo Israel có thể sẽ tận dụng khoảng lặng ngày thứ Bảy, khi các chính trị gia Israel thường nghỉ lễ Sabbath, để xem xét toàn bộ tác động của liên minh khu vực mới này.

Thổ Nhĩ Kỳ vốn được các chính trị gia Israel thuộc mọi phe phái coi là mối đe dọa. Phát biểu hồi tháng trước của Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan rằng Israel là “gánh nặng mà nhân loại không thể chịu đựng thêm” đã bị các chính trị gia Israel, bao gồm cả Ngoại trưởng Gideon Saar, chỉ trích là “kích động diệt chủng”. Thổ Nhĩ Kỳ là nước chỉ trích mạnh mẽ chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza, nơi đã khiến ít nhất 72.000 người Palestine thiệt mạng.

Trong khi đó, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan phát biểu hồi tháng 6 rằng các cuộc xâm lược của Israel vào Syria và Lebanon là mối đe dọa trực tiếp đối với Ankara. “An ninh của Thổ Nhĩ Kỳ không bắt đầu từ Hatay mà còn từ Aleppo, Damascus và Beirut”, ông nói. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đáp trả bằng cách gọi ông Erdogan là “nhà độc tài bài Do Thái”.

Pakistan, quốc gia không công nhận Israel, cũng là mục tiêu của sự tức giận từ Israel. Hồi tháng 4, Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Muhammad Asif mô tả các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon là “tà ác” và gọi nước này là “lời nguyền cho nhân loại”. Văn phòng Thủ tướng Israel cáo buộc bài đăng trên mạng xã hội sau đó đã bị xóa là “lời kêu gọi tiêu diệt Israel”.

Ả Rập Xê Út, quốc gia mà Israel được cho là đang tìm cách bình thường hóa quan hệ, lại được Israel nhìn nhận ít đáng lo ngại hơn. Cả ông Netanyahu và Tổng thống Mỹ Donald Trump đều thúc đẩy mạnh mẽ việc đưa Ả Rập Xê Út vào Hiệp định Abraham. Văn phòng Thủ tướng Israel mô tả một thỏa thuận hạt nhân giữa Ả Rập Xê Út và Israel là “bước nhảy vọt lịch sử vì hòa bình”. Tuy nhiên, Riyadh đã giữ khoảng cách với tiến trình bình thường hóa này kể từ khi chiến tranh Gaza bắt đầu vào tháng 10/2023.

Các cuộc tấn công của ông Netanyahu vào hơn sáu quốc gia trong khu vực kể từ năm 2023, bao gồm cuộc tấn công Mỹ-Israel vào Iran ngày 28/2, đã có tác động lớn đến Ả Rập Xê Út, quốc gia bị Iran nhiều lần nhắm mục tiêu với lý do nước này chứa quân Mỹ.

Theo Andreas Krieg, giảng viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King’s College London, kinh nghiệm từ cuộc chiến hiện tại củng cố một kết luận khó chịu cho Riyadh: sức mạnh quân sự Mỹ vẫn không thể thiếu, nhưng mối quan hệ với Mỹ không đảm bảo quốc gia này miễn nhiễm với các cuộc tấn công và không nhất thiết Washington sẽ hành động theo ưu tiên của Saudi Arabia. “Ả Rập Xê Út muốn có chiều sâu chiến lược và nhiều lựa chọn hơn”.

Không chỉ là câu chuyện về Israel

Nhiều người coi Hiệp ước quốc phòng chung Mecca, dù mới được công bố nhưng đã được bàn tán từ lâu, là phản ứng đối với cuộc chiến Mỹ-Israel chống Iran, trong bối cảnh khu vực có những diễn biến lớn. Bản thân ông Netanyahu theo đuổi “liên minh lục giác” gồm Israel, Hy Lạp, Síp, Ấn Độ, cùng các quốc gia Ả Rập, châu Phi và châu Á khác.

Mặc dù hiệp ước Saudi Arabia-Pakistan-Thổ Nhĩ Kỳ chắc chắn được định hình bởi những diễn biến này, nó cũng xuất phát từ những cân nhắc khác. Bregman, chuyên gia phân tích, cho rằng hiệp ước phản ánh sự thiếu tin tưởng vào Mỹ và khả năng sẵn sàng bảo vệ các đồng minh Trung Đông của Washington. Ông nhận định đây là việc “nắm tay nhau” để đối phó Iran hơn là đối phó Israel, nhưng từ góc nhìn Israel, điểm tiêu cực chính là Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia đang nổi lên là thách thức nghiêm trọng, nằm trong hiệp ước.

Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành đối trọng hữu ích của ông Netanyahu trong một thời gian, đặc biệt khi người Israel đi bỏ phiếu vào tháng 10 để quyết định chính phủ tiếp theo. Ông Netanyahu đã thực hiện hàng loạt cuộc phỏng vấn, điện đàm và tuyên bố trong những tháng gần đây nhằm ngăn chặn việc bán máy bay chiến đấu F-35 của Mỹ cho Ankara. Các nhà phân tích tại Haaretz cho rằng ông Netanyahu có thể sử dụng Thổ Nhĩ Kỳ như một “đối thủ chiến lược mới hữu ích” để củng cố uy tín an ninh trước thềm tổng tuyển cử, khi ông đang cạnh tranh sát sao với đối thủ Gadi Eizenkot trong các cuộc thăm dò gần đây.

Cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett, một người chỉ trích ông Netanyahu, hồi tháng 2 đã gọi Thổ Nhĩ Kỳ là “Iran mới” và cảnh báo về việc Ankara thành lập “trục Sunni thù địch với Pakistan hạt nhân”. Những người ủng hộ ông Bennett coi hiệp ước công bố hôm thứ Sáu là sự xác nhận cho đánh giá an ninh trước đó của ông, điều có thể ảnh hưởng đến khả năng hành động của Israel tại Lebanon, Syria và Israel.

Đối với giai đoạn hiện tại, liên minh an ninh Thổ Nhĩ Kỳ-Ả Rập Xê Út-Pakistan có thể sẽ là một phần trọng tâm trong chiến dịch tranh cử giữa ông Netanyahu và các đối thủ trước thềm tổng tuyển cử tháng 10. Daniel Levy, cựu cố vấn chính phủ Israel, dự đoán các chính trị gia có thể dùng hiệp ước này để chỉ trích ông Netanyahu, đặc biệt là việc Saudi Arabia tham gia, như một thất bại ngoại giao. Về phần mình, ông Netanyahu có thể tìm cách hạ thấp vấn đề này, nhấn mạnh mối quan hệ quan trọng hơn với Ấn Độ của Thủ tướng Narendra Modi mà ông tự tay vun đắp.