Iran trì hoãn phản hồi đề xuất hòa bình của Mỹ, vướng mắc chương trình hạt nhân và eo biển Hormuz

Mỹ vẫn đang chờ phản hồi chính thức từ Iran về đề xuất hòa bình mới nhất nhằm chấm dứt cuộc chiến đã lan rộng ra khu vực, bao gồm Lebanon, và gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu do Tehran phong tỏa eo biển Hormuz. Chính quyền Trump dự kiến nhận được câu trả lời vào cuối tuần trước, nhưng Tehran tuyên bố vẫn đang xem xét và nhấn mạnh bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải “công bằng và toàn diện”.

Theo các báo cáo truyền thông Mỹ, đề xuất 14 điểm yêu cầu Iran đóng băng chương trình làm giàu uranium trong ít nhất 12 năm và mở lại eo biển Hormuz trong vòng 30 ngày. Tehran cũng phải giao nộp khoảng 440 kg uranium đã được làm giàu tới 60% để ngăn chặn Iran đạt đến mức 90% cần thiết cho chế tạo vũ khí. Đổi lại, Mỹ hứa sẽ dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt và giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9/5 cho biết ông hy vọng sẽ sớm biết câu trả lời của Iran. Ngoại trưởng Marco Rubio cũng tuyên bố Mỹ chờ phản hồi trong vài giờ, đồng thời hy vọng đây có thể là bước khởi đầu cho một tiến trình đàm phán nghiêm túc. Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei xác nhận Tehran vẫn đang xem xét kỹ lưỡng văn bản đề xuất.

Nguyên nhân Iran trì hoãn
Phóng viên Resul Serdar Atas của Al Jazeera tại Tehran cho biết đề xuất của Mỹ là “một văn bản cực kỳ kỹ thuật”, khiến các nhà đàm phán Iran phải cân nhắc từng ngày tháng và từng từ ngữ. Ngoài ra, nhiều trung tâm quyền lực ở Iran phải thông qua phản hồi trước khi gửi đi, và cuối cùng là Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei phải bật đèn xanh.

Giáo sư Mohamad Elmasry từ Học viện Doha nhận định việc Iran chậm trễ có thể là một chiến thuật để thể hiện quyền kiểm soát tình hình và tạo cảm giác họ có nhiều đòn bẩy hơn. Ông lưu ý Mỹ, dưới thời Trump, thường thiếu kiên nhẫn và muốn đạt thỏa thuận nhanh chóng.

Điều kiện của Iran
Theo các nguồn tin Iran, Tehran theo đuổi cách tiếp cận “ba giai đoạn”. Trong giai đoạn đầu kéo dài 30 ngày, Iran muốn đàm phán tập trung vào việc chấm dứt vĩnh viễn chiến tranh “trên mọi mặt trận”, bao gồm cả vai trò của Hezbollah ở Lebanon. Đây là điều Mỹ khó có thể đảm bảo, khi giao tranh giữa Hezbollah và Israel vẫn tiếp diễn bất chấp thỏa thuận ngừng bắn từ tháng 4.

Iran cũng yêu cầu các đảm bảo rằng các cuộc tấn công sẽ không tái diễn, và nhấn mạnh sự đảm bảo này phải đến từ Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc - một điều Washington khó chấp nhận. Tehran đòi dỡ bỏ lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa, chấm dứt phong tỏa hải quân của Mỹ và mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Iran tin rằng “môi trường chiến lược đã thay đổi” và khẳng định sẽ duy trì ảnh hưởng đối với tuyến đường thủy này, thay vì quay lại hiện trạng trước chiến tranh.

Về chương trình hạt nhân, Iran không chấp nhận tháo dỡ các cơ sở hạt nhân hay đưa uranium đã làm giàu ra nước ngoài. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 9/5 đặt câu hỏi về độ tin cậy của giới lãnh đạo Mỹ trong đàm phán, khi đề cập đến các cuộc tấn công quân sự trước đây của Washington vào Iran giữa các vòng đàm phán hồi tháng 6/2025 và cuộc chiến hiện tại.