Iran nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của eo biển Hormuz trong bối cảnh đàm phán với Mỹ

Tehran, Iran – Trong khi Mỹ chờ phản hồi mới nhất từ Tehran về các văn bản thỏa thuận được trao đổi qua trung gian, giới chức Iran và truyền thông nhà nước liên tục nhấn mạnh rằng quyền kiểm soát eo biển Hormuz hiện quan trọng hơn bao giờ hết.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, cho biết hôm thứ Bảy (9/5) rằng nước này vẫn đang xem xét đề xuất của Washington. “Chúng tôi làm việc của mình, không để ý đến thời hạn hay mốc thời gian”, ông nói, ám chỉ các khung thời gian mà Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến dành cho phản hồi của Iran.

Giới chức Iran đang tín hiệu hóa tầm quan trọng chiến lược của eo biển này, có thể sánh ngang với chương trình hạt nhân gây tranh cãi vốn là nguyên nhân khiến nước này bị trừng phạt và cô lập trong nhiều thập kỷ.

Mohamad Mokhber, cố vấn cấp cao của Lãnh tụ tối cao quá cố Ali Khamenei, từng là phó tổng thống thứ nhất dưới thời Tổng thống Ebrahim Raisi, nói rằng giới chức tôn giáo và quân sự Iran đã “bỏ qua phước lành” của eo biển trong nhiều năm. “Trên thực tế, đây là một năng lực tương đương bom nguyên tử, bởi khi bạn có năng lực có thể ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế toàn cầu chỉ bằng một quyết định duy nhất, đó là một năng lực to lớn”, ông phát biểu với hãng tin Mehr hôm thứ Sáu (8/5).

Ông Mokhber khẳng định chính quyền sẽ không từ bỏ quyền kiểm soát “mà chúng ta giành được qua cuộc chiến này” và sẽ nỗ lực “thay đổi chế độ quản trị” của eo biển thông qua các kênh quốc tế hoặc luật trong nước do quốc hội do phe cứng rắn kiểm soát thông qua.

Phó Tổng thống thứ nhất Mohammad Reza Aref nói rằng quyền kiểm soát eo biển Hormuz của Tehran sẽ chống lại các lệnh trừng phạt của Mỹ, bao gồm các biện pháp nhằm giảm doanh số bán dầu đang được mở rộng hàng tuần. “Chúng tôi chắc chắn sẽ không còn đối mặt với thứ gọi là trừng phạt nữa, vì với hành vi mới nhất của Trump và kẻ thù, quyền và quan điểm của chúng tôi về eo biển đã được củng cố”, ông phát biểu hôm thứ Năm (7/5).

‘Không sử dụng được cho chúng tôi, không sử dụng được cho tất cả’

Truyền hình nhà nước Iran đã so sánh với trận Uhud cách đây 1.400 năm, khi các cung thủ rời bỏ vị trí chiến lược bất chấp chỉ thị của nhà tiên tri Muhammad, tạo điều kiện cho kỵ binh đối phương tấn công từ phía sau. Hossein Hosseini, người dẫn chương trình của kênh Ofogh, nói với khán giả sáng thứ Bảy rằng eo biển Hormuz chính là “đèo Uhud của Iran”. “Người Iran thông minh sẽ cẩn thận không từ bỏ đèo Uhud này, không trả lại nó. Điều kiện của eo biển sẽ không bao giờ trở lại như trước; kẻ thù chắc chắn phải biết điều này”.

Nhiều tin nhắn được cho là của Mojtaba Khamenei kể từ khi ông kế nhiệm cha làm Lãnh tụ tối cao ngay sau khi chiến tranh bắt đầu cũng nhấn mạnh sự cần thiết duy trì quyền kiểm soát tuyến đường thủy này.

Các phương tiện truyền thông nhà nước đã công bố một đoạn clip từ bài phát biểu hàng thập kỷ trước của cố Tổng thống Akbar Hashemi Rafsanjani. “Chúng tôi luôn nhấn mạnh rằng chúng tôi sẽ đóng cửa eo biển Hormuz vào thời điểm Vịnh Ba Tư không thể sử dụng được cho chúng tôi. Nếu Vịnh Ba Tư không thể sử dụng được cho chúng tôi, chúng tôi sẽ làm cho Vịnh Ba Tư không thể sử dụng được cho người khác”, ông nói trong bài phát biểu không ghi ngày tháng.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và tàu chiến Mỹ đã nổ súng vào nhau về vấn đề quá cảnh qua eo biển trong những ngày gần đây, khi Washington tiếp tục áp đặt phong tỏa hải quân các cảng Iran.

Tập trung nội bộ về đàm phán với Mỹ

Các khía cạnh khác nhau của cuộc đàm phán qua trung gian với Mỹ đang được các nhà chức trách Iran thảo luận hàng ngày, những người tự cho rằng mình đã chiếm thế thượng phong sau giao tranh. Phe cứng rắn, vốn trở nên kiên định hơn sau chiến tranh, phản đối mạnh mẽ việc nhượng bộ lớn về chương trình hạt nhân, kho tên lửa hoặc bất kỳ vấn đề chính nào khác.

Ali Khezrian, đại diện Tehran trong ủy ban an ninh quốc gia của quốc hội, nói với truyền thông nhà nước hôm thứ Sáu rằng Iran “chưa tham gia bất kỳ cuộc đàm phán hạt nhân nào”. Ông cho rằng chính quyền Trump đang nhấn mạnh “lời nói dối” về một thỏa thuận tiềm năng nhằm “bù đắp cho những thất bại trên chiến trường”.

Mahdi Kharratiyan, nhà phân tích chính sách đối ngoại thân chính quyền, cho rằng sẽ là “mơ và ảo tưởng” khi nghĩ rằng một thỏa thuận với Washington có thể dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt, vì vậy Tehran phải hướng nhiều hơn về Trung Quốc.

Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi đã có chuyến thăm Trung Quốc để họp cấp cao tuần trước, nhưng nhà ngoại giao hàng đầu này cũng không tránh khỏi chỉ trích nội bộ vì vai trò thúc đẩy đàm phán với Mỹ. Các nghị sĩ cứng rắn như Mahmoud Nabavian, từng là thành viên đoàn đàm phán tham gia hội đàm với Mỹ tại Pakistan hồi tháng 4, đã kêu gọi loại Araghchi khỏi quy trình do trưởng đoàn Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn dắt. “Ông Ghalibaf có nghĩa vụ loại bỏ hoàn toàn những người của thỏa thuận JCPOA tốn kém khỏi đội ngũ”, Nabavian viết trên X.