Iran dùng hỏa lực trực tiếp bảo vệ Lebanon, đàm phán ngừng bắn gặp nguy

Iran đã phóng đợt tấn công trực tiếp đầu tiên vào Israel trong hai tháng vào tối Chủ nhật, sau nhiều tuần cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon sẽ gây nguy hiểm cho ngoại giao, làm dấy lên nghi ngờ mới về khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình Mỹ-Iran.

Trong khi Israel và Mỹ tìm cách tách biệt việc chiếm đóng miền nam Lebanon khỏi cuộc chiến Mỹ-Israel nhắm vào Iran, Tehran luôn khẳng định sẽ không xem xét một thỏa thuận hòa bình nào không bao gồm Lebanon. Cuộc tấn công đêm qua đã xác nhận điều này.

Sau một cuộc đột kích của Israel vào vùng ngoại ô phía nam Beirut hôm Chủ nhật, bất chấp sự bảo đảm của Mỹ vào tuần trước rằng Israel sẽ không tấn công thủ đô Lebanon nếu Hezbollah ngừng các cuộc tấn công vào miền bắc Israel, Iran đã phóng tên lửa vào Israel để trả đũa. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) tuyên bố: "Chiến dịch tối nay là một lời cảnh báo, và nếu các cuộc xâm lược lặp lại, các phản ứng sẽ rộng hơn và bao trùm tất cả các mục tiêu Mỹ-Zionist trong khu vực".

Israel đáp trả bằng cách thực hiện nhiều cuộc tấn công vào Iran hôm thứ Hai, bao gồm cả thủ đô Tehran, bất chấp việc Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đã yêu cầu Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không leo thang. Trump nói với tờ Financial Times của Anh hôm Chủ nhật: "Tôi là người quyết định... ông ấy (Thủ tướng Israel) không quyết định". Tehran sau đó bắn trả bằng một loạt tên lửa thứ hai vào Israel. Hầu hết tên lửa Iran đã bị đánh chặn và chưa có báo cáo về thương vong ở Israel.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ vẫn buộc phải lên mạng xã hội vào cuối ngày thứ Hai để can ngăn cả hai bên. Ông viết trên Truth Social: "Israel và Iran phải ngay lập tức ngừng 'bắn nhau'".

Sau đợt tấn công thứ hai, quân đội Iran tuyên bố kết thúc các chiến dịch nhắm vào Israel nhưng cảnh báo rằng các cuộc tấn công tiếp theo của Israel vào Lebanon sẽ bị đáp trả bằng các cuộc tấn công "khắc nghiệt hơn", hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran đưa tin.

"Tehran đã chịu đựng các cuộc tấn công gần đây của Israel vào miền nam Lebanon nhưng đã vạch ra một ranh giới đỏ ở Beirut," Negar Mortazavi, thành viên cấp cao tại Trung tâm Chính sách Quốc tế và người sáng lập The Iran Podcast, nói với Al Jazeera. "Khi Israel muốn tấn công Beirut tuần trước, Tehran đã gửi một cảnh báo nghiêm túc tới Washington rằng họ sẽ không dung thứ cho các cuộc tấn công vào Beirut, và họ vừa chứng minh rằng lời cảnh báo đó không chỉ là một lời đe dọa suông".

Sự leo thang đặt ra câu hỏi liệu Iran có sẵn sàng thực thi ranh giới đỏ rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Israel vào đồng minh của họ sẽ dẫn đến các cuộc tấn công trực tiếp của Iran hay không, và liệu Washington có cơ hội đàm phán chấm dứt chiến tranh với Iran khi Israel tiếp tục các chiến dịch quân sự chống Hezbollah ở Lebanon hay không.

Lebanon bị lôi kéo vào cuộc chiến của Mỹ và Israel chống Iran vào ngày 2 tháng 3 sau khi Hezbollah liên kết với Tehran phát động các cuộc tấn công vào miền bắc Israel. Hezbollah cho biết các cuộc tấn công là để trả đũa việc Israel giết chết Lãnh tụ tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, vào ngày đầu tiên của cuộc chiến, cũng như việc Israel vi phạm gần như hàng ngày lệnh ngừng bắn đã thỏa thuận ở Lebanon vào tháng 11 năm 2024. Theo số liệu mới nhất từ Bộ Y tế Lebanon, ít nhất 3.613 người đã thiệt mạng và 11.072 người khác bị thương trong các cuộc tấn công của Israel trên khắp Lebanon kể từ khi giao tranh bắt đầu trở lại vào tháng 3. Hơn một triệu người đã phải di dời khỏi nhà cửa khi Israel chiếm đóng gần một phần năm đất nước.

Mặc dù lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian nhằm ngăn chặn giao tranh giữa Israel và Hezbollah bắt đầu từ ngày 17 tháng 4, các cuộc tấn công của Israel vẫn tiếp tục trong những tuần sau đó, bao gồm cả thủ đô Beirut, nơi Israel cho biết họ đang nhắm vào một thành trì của Hezbollah ở vùng ngoại ô phía nam thành phố. Đầu tuần này, các nhà đàm phán Lebanon và Israel tuyên bố một lệnh ngừng bắn có điều kiện khác sau các cuộc đàm phán ở Washington. Tuy nhiên, lãnh đạo Hezbollah Naim Qassem đã bác bỏ lệnh ngừng bắn đó, gọi đó là một trò hề và tuyên bố các cuộc tấn công vào miền bắc Israel sẽ tiếp tục chừng nào bom đạn còn rơi xuống Lebanon.

Rob Geist Pinfold, giảng viên an ninh quốc tế tại King's College London, cho biết Iran ngày càng từ bỏ logic chiến lược khu vực kéo dài nhiều năm. "Ban đầu, toàn bộ ý nghĩa của 'phòng thủ tiền phương' là ngăn chặn xung đột giữa Israel và Iran". Iran đầu tư mạnh vào Hezbollah và các nhóm đồng minh khác vì họ tin rằng các nhóm này có thể tạo ra sức mạnh ủy nhiệm và răn đe Israel hiệu quả hơn khả năng quân sự thông thường của Iran. "Những gì chúng ta thấy ở đây là Iran đã thay đổi hoàn toàn động lực đó. Thay vì sử dụng các nhóm ủy nhiệm này để chiến đấu cho Iran, nó đang leo thang như một nhà nước để chiến đấu cho các nhóm ủy nhiệm của mình".

Mortazavi cho biết Iran hiện đã gắn bất kỳ khuôn khổ hòa bình nào với số phận của các đồng minh khu vực. "Thông điệp của Tehran là: Cùng nhau trong chiến tranh, cùng nhau trong hòa bình". Nadim Houry, giám đốc điều hành của Sáng kiến Cải cách Ả Rập (ARI) tại Lebanon, lập luận rằng Iran đang cố gắng bảo tồn chiến lược "thống nhất các mặt trận" lâu đời của mình. "Để làm điều này, nó cần chứng tỏ rằng nó có thể ngăn chặn Israel hành động đơn phương chống lại Lebanon," Houry nói. "Nỗi sợ của Iran là nếu nó tỏ ra không thể bảo vệ Hezbollah, thì các nhóm ủy nhiệm trong khu vực sẽ lần lượt bị suy yếu".

Andreas Krieg, giáo sư tại Khoa An ninh của King's College London, nhận định: "Iran đã vạch ra một 'ranh giới đỏ' cứng rắn hơn nhiều xung quanh Lebanon so với trước đây". Ông giải thích Iran đang cố gắng vẽ lại các ranh giới của lệnh ngừng bắn thông qua vũ lực có kiểm soát, thay vì từ bỏ hoàn toàn ngoại giao. "Đây là một 'ranh giới đỏ' mới, nhưng đó là một 'ranh giới đỏ' linh hoạt. Iran muốn sự mơ hồ. Nó muốn Israel tin rằng leo thang hơn nữa ở Lebanon có thể kéo theo sự trả đũa trực tiếp của Iran, nhưng nó cũng muốn có đủ chỗ để tránh bị kéo vào một cuộc chiến toàn diện theo lịch trình của Israel". Chuyên gia phân tích Ali Rizk tại Beirut cho rằng Tehran có thể đang tính đến việc Trump muốn tránh một cuộc xung đột lớn hơn và đạt được một kết quả thương lượng. "Trump, tôi nghĩ, sẽ sẵn lòng phần nào đáp ứng lợi ích của Iran tại Lebanon nếu điều đó cho phép một thỏa thuận giải quyết các vấn đề chính của Trump, như hồ sơ hạt nhân và eo biển Hormuz".

Các nhà phân tích cảnh báo nếu Washington không thể ngăn chặn các hành động của Israel mà Tehran cho là không thể chấp nhận được, Iran có thể kết luận rằng Mỹ không có khả năng mang lại lệnh ngừng bắn toàn diện mà họ đang tìm kiếm. "Câu hỏi chính là liệu Trump có sẵn sàng thực sự kiềm chế Israel một cách có ý nghĩa hay không. Liệu Trump sẽ thực hiện các biện pháp cụ thể để gây áp lực lên Israel hay chỉ đơn giản là làm theo?" Houry nói. Rizk cho biết Trump đang ở trong một vị thế "rất khó khăn" nhưng có khả năng sẽ gây áp lực buộc Israel ngừng leo thang ở Lebanon. "Hy sinh các cuộc đàm phán với Iran chỉ vì mục đích để Netanyahu ném bom Lebanon khiến ông ấy bị phơi bày như một tay sai của Israel hơn bao giờ hết, điều này có thể bất lợi trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ. Do đó, rất có khả năng ông ấy sẽ nỗ lực mạnh mẽ để ngăn chặn sự leo thang làm hỏng ngoại giao với Iran".

Hiện tại, các chuyên gia tin rằng một lệnh ngừng bắn tạm thời vẫn có thể xảy ra, nhưng một nền hòa bình lâu dài dường như khó khăn hơn nhiều. "Kết quả có khả năng xảy ra hơn là một mô hình bạo lực duy trì: các cuộc đàm phán tiếp tục, Iran và Israel tiếp tục thử thách nhau, Hezbollah vẫn hoạt động, và Mỹ cố gắng ngăn hệ thống rơi vào một chiến dịch rộng lớn hơn," Krieg nói.