Hàng triệu người Palestine ngày 15/5 đã kỷ niệm 78 năm sự kiện Nakba – thuật ngữ tiếng Ả Rập có nghĩa là “thảm họa” – ám chỉ cuộc cưỡng bức di dời và tị nạn của khoảng 750.000 người Palestine khỏi nhà cửa trong cuộc chiến năm 1948, thời điểm thành lập nhà nước Israel.
Đây là lần thứ ba lễ kỷ niệm Nakba diễn ra kể từ khi Israel phát động chiến tranh tàn khốc ở Gaza. Hiện hơn hai triệu người tại vùng lãnh thổ bị bao vây này vẫn đang phải sống cảnh di tản, bị dồn vào một phần nhỏ diện tích. Sáu tháng sau thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 10, dân số Gaza bị nhồi nhét trong chưa đầy một nửa dải đất ven Địa Trung Hải dài 40 km, bị bao vây bởi khu vực do Israel kiểm soát.
Sự kiện Nakba bắt nguồn từ giai đoạn 1947–1949, khi các nhóm bán quân sự Zionist chiếm đóng các thị trấn và làng mạc trên lãnh thổ sau này trở thành nhà nước Israel. Các nhà sử học ước tính khoảng 750.000 người Palestine – tương đương 1/3 dân số thời điểm đó – bị cưỡng bức rời bỏ nhà cửa, hơn 400 ngôi làng và khu phố bị tàn phá hoặc xóa sổ để nhường chỗ cho người nhập cư Do Thái mới.
Hàng trăm nghìn người trong số đó cùng con cháu hiện sống trong các trại tị nạn ở Bờ Tây, Gaza, Jordan, Lebanon và Syria. Nhiều người vẫn giữ chìa khóa, giấy tờ nhà đất thuộc lãnh thổ Israel ngày nay, truyền qua nhiều thế hệ như biểu tượng của sự mất mát và hy vọng trở về. Người tị nạn Palestine tiếp tục đòi quyền hồi hương về các thị trấn, làng mạc mà họ hoặc người thân đã bị buộc phải rời bỏ.
Quyền hồi hương này, được ghi nhận trong Nghị quyết 194 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, vẫn là một trong những vấn đề cốt lõi chưa được giải quyết trong các cuộc đàm phán kéo dài giữa Israel và Palestine. Đối với nhiều người Palestine, cuộc chiến đang diễn ra ở Gaza và làn sóng di tản mới càng củng cố niềm tin rằng Nakba không phải là một sự kiện lịch sử đơn lẻ mà là một quá trình tước đoạt vẫn đang tiếp diễn.
Nhân dịp kỷ niệm 78 năm, các nhà hoạt động và những người sống sót khẳng định lễ tưởng niệm vừa là hành động tưởng nhớ quá khứ, vừa là lời tái khẳng định yêu cầu công lý, trở về và quyền tự quyết.
