Giới phân tích: Không kích căn cứ không quân Syria là thông điệp của Israel tới Damascus và Ankara

Vụ không kích hôm thứ Ba nhằm vào một căn cứ không quân ở tây bắc Syria được cho là do Israel thực hiện. Theo các nhà phân tích, đây không chỉ là thông điệp gửi tới chính quyền Damascus mà còn nhắm tới đồng minh của họ là Thổ Nhĩ Kỳ.

Israel chưa chính thức nhận trách nhiệm về vụ việc, nhưng Syria, Mỹ và Jordan đều xác nhận cuộc tấn công vào căn cứ không quân Abu al-Duhur ở tỉnh Idlib là đòn không kích mới nhất của Israel nhằm vào nước láng giềng.

“Không kích một căn cứ không quân đồng nghĩa với việc quân đội Israel không muốn Syria mới có bất kỳ loại lực lượng không quân nào trong những năm tới”, Kheder Khaddour, học giả không thường trú tại Trung tâm Carnegie Middle East, nói với Al Jazeera.

Thông điệp của Israel tới Damascus

Ngày 8/12/2024, lực lượng nổi dậy Syria đã chiếm được Damascus, lật đổ chế độ của Tổng thống Bashar al-Assad. Trong những giờ sau đó, không quân Israel đã tấn công các căn cứ quân sự và cơ sở hạ tầng của Syria, với các cuộc không kích được cho là đã phá hủy phần lớn hệ thống phòng không của chính quyền mới.

Israel cũng chiếm giữ các khu vực tại cao nguyên Golan của Syria và chiếm đóng bất hợp pháp điểm chiến lược Jabal al-Sheikh. Từ đó, Israel đã thiết lập các trạm kiểm soát trên lãnh thổ Syria, nơi họ quấy rối và đôi khi bắt cóc công dân Syria.

Tháng 3/2025, Israel không kích hai căn cứ không quân của Syria – T4 ở Homs và căn cứ không quân Palmyra – mà hãng tin Reuters đưa tin trước đó đã được các phái đoàn quân sự Thổ Nhĩ Kỳ thăm viếng. Đến tháng 7 cùng năm, Israel ném bom Bộ Quốc phòng Syria ở trung tâm Damascus.

Các quan chức Israel nhiều lần tuyên bố họ coi chính quyền mới của Syria là mối đe dọa, dù chính quyền này đã xích lại gần phương Tây, bao gồm cả Mỹ. Chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu cũng nhiều lần cảnh báo Syria không được điều quân xuống phía nam Damascus – gần biên giới Israel – dù chính quyền mới nhiều lần tuyên bố không tìm kiếm đối đầu với Israel.

“Syria không phải là mối đe dọa với Israel, và đã có nhiều tháng đàm phán về một thỏa thuận an ninh giữa hai nước láng giềng”, Asli Aydintasbas, nghiên cứu viên cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nói với Al Jazeera. “Kể từ khi chế độ al-Assad sụp đổ, người Syria đã nói rất rõ rằng họ quan tâm đến quan hệ hòa bình với Israel, và điều đó cần được coi trọng”.

Không có thương vong nào được báo cáo trong vụ không kích hôm thứ Ba. Nanar Hawach, nhà phân tích cấp cao về Syria tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho biết chỉ có đường băng và cơ sở lưu trữ bị hư hại, không có máy bay chiến đấu nào bị phá hủy.

Nhiều nhà phân tích cho rằng Israel đang cố gửi thông điệp rằng Syria không nên tái thiết lực lượng không quân, điều mà nước này đã có những bước tiến hành như sửa chữa cơ sở vật chất, máy bay và đào tạo nhân sự mới.

“Israel không hài lòng khi Syria có một lực lượng không quân hoạt động”, Samy Akil, cố vấn cấp cao tại The Syria Report, nói với Al Jazeera. Tuy nhiên, ông cho rằng số máy bay còn lại trong kho vũ khí của không quân Syria gây ra rất ít mối đe dọa đối với Israel.

Vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ

Các nhà phân tích cũng cho rằng vụ không kích của Israel nhiều khả năng là thông điệp nhắm tới Thổ Nhĩ Kỳ.

Thổ Nhĩ Kỳ là hậu thuẫn của một số nhóm nổi dậy chống Assad trong suốt cuộc chiến và tiếp tục duy trì sự hiện diện quân sự ở miền bắc Syria.

“Abu al-Duhur nằm gần Idlib và nằm sâu trong phạm vi ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ”, Akil nói.

Israel trước đây đã bày tỏ lo ngại và phản đối ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria. Thủ tướng Netanyahu được cho là đã tổ chức các cuộc tham vấn an ninh về vai trò của Ankara tại Syria và nhấn mạnh mối đe dọa từ Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia có quân đội lớn thứ hai trong NATO sau Mỹ.

Naftali Bennett, cựu Thủ tướng Israel và cũng đang tranh cử để thay thế Netanyahu trong cuộc bầu cử tháng 10 tới, đã gọi Thổ Nhĩ Kỳ là “Iran mới”.

Navvar Saban, nhà nghiên cứu về an ninh và quân sự tại Trung tâm Nghiên cứu Syria đương đại Arab, so sánh vụ tấn công Abu al-Duhur với các cuộc không kích căn cứ không quân hồi tháng 3/2025 của Israel.

Reuters đưa tin các đội quân sự Thổ Nhĩ Kỳ đã thăm các căn cứ không quân đó trước cuộc tấn công tháng 3, dù cả chính phủ Syria và Thổ Nhĩ Kỳ đều không xác nhận thông tin này.

“Vụ không kích có lẽ ít liên quan đến việc tiêu diệt một mối đe dọa quân sự trước mắt của Syria mà tập trung hơn vào việc ngăn chặn việc tạo ra năng lực quân sự trong tương lai”, Saban nói. “Israel dường như đang vạch ra một ranh giới đỏ xung quanh việc tái thiết cơ sở hạ tầng quân sự của Syria, đặc biệt là nơi sự trợ giúp của Thổ Nhĩ Kỳ có thể cải thiện năng lực không quân của Syria hoặc hạn chế quyền tự do hoạt động của Israel trên không phận Syria”.