Một ổ dịch Ebola chủng Bundibugyo hiếm gặp, chưa có thuốc chữa hay vaccine, đang bùng phát tại khu vực Trung Phi. Theo các chuyên gia y tế, Mỹ gần như không tham gia hỗ trợ ngăn chặn dịch, sau hàng loạt cắt giảm ngân sách y tế trong nước và toàn cầu dưới chính quyền hiện tại.
Từ tháng 4/2026, CHDC Congo ghi nhận 482 ca nghi nhiễm và khoảng 116 ca tử vong. Uganda có 2 ca và 1 ca tử vong, trong khi dịch có nguy cơ lan sang Nam Sudan. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ngay lập tức tuyên bố đây là tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu (PHEIC), dù chưa kịp triệu tập ủy ban ra quyết định. Giới chức nhận định dịch có thể kéo dài nhiều tháng.
Theo giáo sư Kristian Andersen (Viện Nghiên cứu Scripps), ổ dịch 'có thể đã âm thầm lây lan trong vài tháng'. Trong quá khứ, Mỹ từng là đối tác hàng đầu hỗ trợ các quốc gia châu Phi ứng phó Ebola, với Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) và Cơ quan Phát triển Quốc tế (USAID) dẫn đầu các hoạt động. Nhưng hiện nay, vai trò đó đã bị đảo ngược.
Viện trợ của Mỹ cho CHDC Congo giảm từ 1,4 tỷ USD năm 2024 xuống còn 431 triệu USD năm 2025, và chỉ 21 triệu USD trong năm 2026. Viện trợ cho Uganda giảm từ 674 triệu USD còn 377 triệu USD năm 2025, và hiện là âm 1,2 triệu USD. Bà Kavanagh từ Đại học Georgetown gọi việc Mỹ cắt viện trợ 'mà không báo trước' là đòn giáng mạnh vào một trong những hệ thống y tế yếu kém nhất thế giới.
Không chỉ cắt viện trợ, Mỹ còn tuyên bố rời WHO, chấm dứt 130 triệu USD tài trợ, khiến tổ chức này mất 2.371 nhân sự. CDC Mỹ hiện không có giám đốc, Bộ Y tế không có Tổng Y sĩ, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm không có ủy viên. Các đội phản ứng Ebola đã bị đình chỉ. Một phòng thí nghiệm Ebola đẳng cấp thế giới thuộc Viện Y tế Quốc gia (NIH) tại Frederick, Maryland – nơi từng nghiên cứu kháng thể đơn dòng và vaccine cho chủng Bundibugyo – đã bị đóng cửa từ năm ngoái, toàn bộ nhân viên bị sa thải đột ngột, trang web phòng thí nghiệm vẫn không hoạt động.
Hiện chỉ có 25-30 nhân viên CDC tại CHDC Congo, và cơ quan này mới cử thêm một người. Giáo sư Andersen bình luận: 'Đây không chỉ là chúng tôi rời bàn đàm phán, chúng tôi đang lật tung cả cái bàn.'
Thay vì hỗ trợ kiểm soát ổ dịch tại nguồn, Mỹ áp dụng lệnh cấm nhập cảnh với người không phải công dân từng tới khu vùng dịch. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) đã lên tiếng kêu gọi các nước từ bỏ lệnh cấm 'dựa trên nỗi sợ hãi', nhấn mạnh con đường nhanh nhất bảo vệ toàn cầu là hỗ trợ mạnh mẽ kiểm soát dịch ngay tại nguồn.
Bà Kavanagh nhấn mạnh: 'Việc để bất cứ ai chết vì một căn bệnh có thể ngăn chặn là vô đạo đức. Ebola có thể bị chặn đứng. Vấn đề là liệu nó có được chặn đứng hay không, và khi nào?' Bà kết luận: 'Nếu không huy động tiền bạc và nỗ lực y tế công cộng, thì chúng ta đang cố tình không ngăn chặn ổ dịch.'
