Flávio Bolsonaro cam kết 'tái dân chủ hóa' Brazil, dấy lên lo ngại đảo chính

Sau chiến thắng bất ngờ trong vòng một cuộc bầu cử tổng thống Brazil, Flávio Bolsonaro – con trai cựu tổng thống Jair Bolsonaro – đã cam kết "tái dân chủ hóa" đất nước, làm dấy lên lo ngại về một bước chuyển sang chế độ độc đoán nếu ông giành chiến thắng trong vòng hai.

Phát biểu tại một sự kiện vận động tranh cử ở Goiânia, gần thủ đô Brasília, Flávio Bolsonaro tuyên bố sẽ tận dụng sự hiện diện ngày càng lớn của phe cực hữu tại quốc hội sau cuộc bầu cử để thay đổi hiến pháp và "tái dân chủ hóa đất nước này". Ông nói: "Điều duy nhất cản trở Brazil trở thành một sự man rợ chính là việc Flávio Bolsonaro làm tổng thống."

Những bình luận gây tranh cãi này đã làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trong giới sử gia và những người phản đối phong trào dân túy cánh hữu của Bolsonaro, những người cáo buộc ông lợi dụng ngôn từ dân chủ để ngụy trang cho một sự thay đổi phi tự do.

Nữ nghị sĩ cánh tả Talíria Petrone viết trên mạng xã hội X: "Đây là lời tuyên bố đảo chính." Nghị sĩ mới đắc cử Marcelo Freixo thuộc đảng Công nhân (PT) của Lula nói: "Brazil đã được tái dân chủ hóa vào năm 1988. Người cố gắng đảo ngược điều này là cha ông ta, người đã bị kết tội âm mưu đảo chính. Điều họ muốn, một lần nữa, là một cuộc đảo chính."

Flávio Bolsonaro không giải thích rõ ý nghĩa của "tái dân chủ hóa" đối với Brazil, một nền dân chủ đa đảng sôi động nhưng phân cực, được Viện V-Dem có trụ sở tại Thụy Điển xếp hạng 28 trên chỉ số dân chủ tự do, cao hơn Anh hai bậc và cao hơn Mỹ 23 bậc.

Tuy nhiên, cha ông, Jair Bolsonaro, người từng ca ngợi các nhà lãnh đạo độc đoán bao gồm cựu độc tài Chile Augusto Pinochet, từ lâu đã khao khát quay trở lại chế độ quân sự. Vào tháng 9 năm ngoái, Tòa án tối cao đã kết án Jair Bolsonaro tội cố gắng thuyết phục các chỉ huy quân sự giúp ông nắm quyền sau khi kết thúc nhiệm kỳ tổng thống 2018-2022. Âm mưu này lên đến đỉnh điểm trong cuộc bạo loạn ngày 8 tháng 1 năm 2023 tại Brasília, một cuộc nổi dậy cực hữu dường như lấy cảm hứng từ vụ tấn công Điện Capitol của Mỹ ngày 6 tháng 1.

Viết trên báo O Globo, nhà báo chính trị và kinh tế nổi tiếng Míriam Leitão cảnh báo rằng nếu Bolsonaro thắng cử, Brazil sẽ đối mặt với "nguy cơ cực kỳ cụ thể về một âm mưu đảo chính khác". Bà viết: "Flávio theo đuổi cùng ý tưởng như cha mình và đã nói rằng cần có sự can thiệp vào các thể chế. Nếu Flávio Bolsonaro đắc cử, ông ta sẽ có nhiều công cụ hơn để thực hiện dự án độc đoán của cha: các nhóm nghị sĩ mạnh ở hạ viện và thượng viện, một tòa án tối cao suy yếu và sự ủng hộ của chính quyền Donald Trump. Khoa học chính trị cho thấy đến nhiệm kỳ thứ hai, một nhà độc tài sẽ đẩy mạnh kế hoạch của mình. Hãy nhìn trường hợp của Donald Trump. Rủi ro không phải là con trai lặp lại cha, mà là vượt qua cha."

Nhà khoa học chính trị Miguel Lago nhận định chiến thắng của phe cực hữu trong cuộc bầu cử ngày Chủ nhật – khi đảng Tự do (PL) của Bolsonaro giành được nhóm nghị sĩ lớn nhất tại thượng viện với 28 trong số 81 ghế – sẽ cho phép những thay đổi cấp tiến, bao gồm cả việc luận tội các thẩm phán tòa án tối cao bị coi là kẻ thù của phong trào Bolsonarismo. Jair Bolsonaro và những đồng phạm đang bị giam giữ cũng có thể được trả tự do nếu con trai ông thắng cử, với cựu tổng thống được cho là sẽ trở thành một bộ trưởng có ảnh hưởng, có thể chọn các lãnh đạo mới của lực lượng vũ trang.

Lago nói: "Điều đó còn tốt hơn một cuộc đảo chính… nó gần giống như một cuộc đảo chính với sự ủng hộ của đa số dân chúng."

Nayib Bukele, tổng thống độc đoán của El Salvador, đã bị cáo buộc "giết chết" nền dân chủ bằng cách sử dụng quyền kiểm soát quốc hội và các thể chế để thông qua những thay đổi hiến pháp sâu rộng, bao gồm việc xóa bỏ giới hạn nhiệm kỳ tổng thống để ông có thể tái cử vô thời hạn. Flávio Bolsonaro gần đây đã gặp Bộ trưởng An ninh của Bukele, Gustavo Villatoro, tại São Paulo, ca ngợi các chính sách an ninh cứng rắn của quốc gia Trung Mỹ này, nơi hàng nghìn người bị giam giữ trong tình trạng ngoại lệ kéo dài gần năm năm. Bolsonaro nói với các phóng viên rằng trong cuộc trò chuyện, Villatoro "nhấn mạnh tầm quan trọng" của việc sử dụng quyền kiểm soát quốc hội để thực hiện "những thay đổi pháp lý cần thiết".

Hôm thứ Ba, chủ tịch đảng của Bolsonaro, Valdemar Costa Neto, cho biết nếu Flávio Bolsonaro trở thành tổng thống, ông sẽ trả tự do cho cha mình, người sau đó sẽ là "một ứng cử viên mạnh" trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2030.