Diều hâu ủng hộ Israel tại Mỹ chỉ trích thỏa thuận với Iran, nhưng tránh đối đầu Trump

Washington, DC – Cách đây vài tháng, thật khó tưởng tượng một chính trị gia chính thống tại Mỹ, chứ chưa nói tới một thượng nghị sĩ Cộng hòa, lại thừa nhận quyền tự vệ của Iran. Nhưng hôm thứ Tư, Thượng nghị sĩ Roger Marshall đã làm điều đó: “Tôi nghĩ họ phải có khả năng tự vệ”, ông nói với CNN.

Các nhà phân tích cho rằng những tuyên bố như vậy là dấu hiệu cho thấy thái độ đang thay đổi tại Mỹ. Tuần này, sau khi Tổng thống Donald Trump đồng ý ký một biên bản ghi nhớ (MoU) với Iran, một số nghị sĩ Cộng hòa dường như đã hạ thấp giọng điệu diều hâu của mình.

Tuy nhiên, nhiều nhóm và chính trị gia thân Israel đang bắt đầu vận động chống lại thỏa thuận, tạo ra khả năng đối đầu với Nhà Trắng và những ai muốn nhanh chóng kết thúc cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran.

Cuộc chiến không được ưa chuộng

Các điều khoản của thỏa thuận đã được tiết lộ dần dần kể từ thứ Năm tuần trước, khi Trump lần đầu tiên gợi ý rằng “các điểm cuối cùng” của một thỏa thuận ngừng bắn đã được “tất cả các bên chấp thuận”. Mãi đến thứ Tư, 14 điểm của biên bản ghi nhớ mới được công bố.

Dù vậy, việc công bố từ từ chỉ phần nào che chắn thỏa thuận khỏi sự chỉ trích của phe diều hâu. Một yếu tố khác là các nghị sĩ Cộng hòa phần lớn miễn cưỡng đối đầu với Trump, người có thành tích đối đầu và đánh bại những người bất đồng trong nội bộ đảng.

Ngay cả một số diều hâu thân Israel lớn tiếng nhất cũng hạn chế chỉ trích Trump kể từ khi các điều khoản được công bố. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, một người nhiệt tình ủng hộ cuộc chiến, nói rằng biên bản ghi nhớ “sẽ có lợi” cho Mỹ.

Nhìn chung, các nghị sĩ Cộng hòa đã khoan dung hơn nhiều với thỏa thuận sơ bộ này so với thỏa thuận hạt nhân năm 2015 do cựu Tổng thống Barack Obama ký. Không giống như thỏa thuận đó, biên bản ghi nhớ hiện tại nhằm giải quyết một cuộc chiến đang diễn ra. Mỹ và Israel bắt đầu ném bom Iran vào ngày 28 tháng 2 mà không có sự khiêu khích trực tiếp.

Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy sự phản đối rộng rãi của người Mỹ đối với cuộc xung đột, vốn cũng củng cố lập luận ủng hộ ngoại giao trong một số khu vực bảo thủ. Giao tranh khiến Iran đóng cửa eo biển Hormuz, đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt. Tại Mỹ, điều này đã thổi bùng lạm phát và bất ổn kinh tế, những yếu tố có thể ảnh hưởng đến triển vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.

Bên trong biên bản ghi nhớ

Biên bản ghi nhớ, được ký hôm thứ Tư, quy định lệnh ngừng bắn trong khu vực để kết thúc chiến tranh, yêu cầu ngừng giao tranh không chỉ ở Iran mà còn ở Lebanon. Thỏa thuận sẽ cho phép Iran mở lại eo biển Hormuz và Mỹ dỡ bỏ phong tỏa chống lại nước này. Tehran cũng tái khẳng định lập trường lâu nay là sẽ không theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Đổi lại sự đảm bảo đó, Iran sẽ nhận được một số cứu trợ kinh tế. Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu năng lượng của Iran, điều này sẽ tăng nguồn cung toàn cầu và giúp giảm giá dầu. Iran cũng sẽ được giải phóng hàng tỷ USD tài sản của mình đang bị đóng băng bởi các lệnh trừng phạt, mặc dù biên bản ghi nhớ không đưa ra mốc thời gian hoặc cơ chế cụ thể để giải phóng quỹ. Tuy nhiên, nó hứa hẹn một quỹ đầu tư và tái thiết trị giá 300 tỷ USD cho Iran.

Thỏa thuận sơ bộ không giải quyết vấn đề gai góc là liệu chương trình làm giàu uranium của Iran có được phép tiếp tục hay không. Vấn đề này dự kiến sẽ được thảo luận trong các cuộc đàm phán trong tương lai, dự kiến diễn ra trong 60 ngày tới. Nó cũng không đề cập một từ nào về chương trình tên lửa của Tehran, một trong những lý do được nêu ra cho cuộc chiến Mỹ-Israel chống lại nước này.

Ted Cruz phản đối thỏa thuận

Ryan Costello, giám đốc chính sách tại Hội đồng Quốc gia Mỹ-Iran (NIAC), giải thích rằng trong khi một số nghị sĩ Cộng hòa đang tuân theo sự xoay chuyển của Trump, những người khác đang thử nghiệm xem liệu họ có thể phản đối chính sách ngoại giao của tổng thống với Iran hay không.

Thượng nghị sĩ Ted Cruz, người gọi thỏa thuận này là “thiếu sáng suốt”, thuộc nhóm đó. “Lịch sử dạy rằng trao hàng tỷ đô la cho những kẻ điên rồ thần quyền muốn giết chúng ta không phải là một ý kiến hay”, Cruz nói với The Hill. Các nhà bình luận thân Israel, như Mark Levin của Fox News, cũng mô tả biên bản ghi nhớ là “sự đầu hàng Iran và Hezbollah”.

Tổ chức Foundation for Defense of Democracies (FDD), một think tank từng thúc đẩy hành động quân sự chống Iran, cũng bác bỏ thỏa thuận. Ủy ban Công vụ Mỹ Israel (AIPAC) cũng ra một tuyên bố dài với những giải thích chi tiết về những gì họ coi là thất bại của biên bản ghi nhớ, bao gồm việc dỡ bỏ trừng phạt và thiếu các hạn chế đối với tên lửa và sự hỗ trợ của Iran cho các nhóm khu vực như Hezbollah và Hamas. Tuyên bố của AIPAC vẫn ca ngợi Trump vì đã ném bom Iran.

Lực lượng 'đáng gờm'

Matthew Duss, phó chủ tịch điều hành tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, cho biết một số diều hâu thân Israel đang thận trọng với những chỉ trích của họ và đã chỉ tay vào Phó Tổng thống JD Vance thay vì Trump. Duss nói rằng mặc dù lập trường ủng hộ chiến tranh không được ưa chuộng, nhưng ảnh hưởng của các nhóm thân Israel không thể bị coi nhẹ. “Họ có nguồn tài trợ khổng lồ cho các think tank và tổ chức vận động hành lang của họ. Mặc dù họ có sự ủng hộ rất nhỏ và đang giảm dần trong công chúng, nhưng khả năng thúc đẩy các ý tưởng của họ trong các cuộc thảo luận chính sách ở Washington vẫn rất đáng gờm”, ông nói.

Về phần mình, Costello cảnh báo rằng những người ủng hộ Israel có thể làm việc để cản trở ngoại giao với Iran thông qua một chiến lược dài hạn. Ông chỉ ra cách các nhóm thân Israel tấn công thỏa thuận JCPOA, nói rằng thỏa thuận đó đã phải chịu “cái chết bởi một nghìn nhát cắt”. Trump cuối cùng đã hủy bỏ thỏa thuận đó vào năm 2018. “FDD, những người bảo thủ mới, bộ máy chính sách đối ngoại của đảng Cộng hòa đã làm cho thỏa thuận của Obama trở nên độc hại. Và cuối cùng, họ đã tìm được một tổng thống sẵn sàng phá hủy nó”, Costello nói.