Cựu trùm tình báo Đức bị bắt: Những điệp viên cấp cao từng làm việc cho đối phương

Cựu lãnh đạo Cơ quan Tình báo Liên bang Đức (BND) August Hanning đã bị bắt với cáo buộc chuyển bí mật quốc gia cho một cơ quan tình báo nước ngoài. Ông Hanning, 80 tuổi, từng đứng đầu BND từ năm 1998 đến năm 2005.

Theo tuyên bố của công tố viên liên bang, ông bị tình nghi "gián điệp phản bội, thu thập bí mật quốc gia, âm mưu phản bội" thông qua liên hệ với các cơ quan tình báo nước ngoài từ năm 2010, khi đang làm tư vấn tư nhân. Ông bị cáo buộc thu thập khoảng 2.000 tài liệu mật từ một cựu trưởng phòng cũng đã bị bắt.

Vụ việc không phải trường hợp duy nhất. Trong nhiều thập kỷ, không ít sĩ quan tình báo cấp cao đã bị phát hiện làm việc cho chính phủ nước ngoài.

Thập niên 1940–1960: Kim Philby và "Cambridge Five"

Kim Philby là sĩ quan tình báo Anh bí mật làm việc cho Liên Xô trong Thế chiến II và những năm đầu Chiến tranh Lạnh. Ông được tình báo Liên Xô tuyển mộ khi đang học tại Đại học Cambridge thập niên 1930, là thành viên nổi bật nhất của "Cambridge Five" – nhóm gián điệp cung cấp bí mật Anh cho Liên Xô.

Trong chiến tranh, ông gia nhập MI6, thăng lên lãnh đạo bộ phận chống Liên Xô, sau đó được cử đến Washington, có quyền truy cập thông tin nhạy cảm qua quan hệ với CIA và FBI. Những thông tin ông cung cấp được cho là đã phá hủy nhiều chiến dịch phương Tây và tiết lộ danh tính điệp viên, trong đó có chiến dịch nhằm lật đổ lãnh đạo cộng sản Albania Enver Hoxha.

Năm 1951, Philby bị nghi ngờ và buộc rời MI6 khi hai thành viên khác của Cambridge Five là Guy Burgess và Donald Maclean đào tẩu sang Liên Xô. Ông bị nghi đã cảnh báo họ trước khi được chính thức minh oan năm 1955. Năm 1963, biết bị theo dõi, ông trốn sang Nga, sống cùng vợ là Rufina Pukhova từ năm 1971 cho đến khi qua đời năm 1988. Trong gần 20 năm, ông cung cấp bí mật quốc gia, danh tính điệp viên, biên bản họp nội các, nghiên cứu nguyên tử, thông tin ngoại giao, quân sự và phản gián cho Liên Xô.

Theo Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Anh, một trong những điệp viên ông tiết lộ là Constantin Volkov, sĩ quan tình báo Liên Xô muốn đào tẩu sang Anh năm 1945. Volkov và vợ bị bắt và xử tử tại Moskva. Thông tin ông cung cấp về chiến dịch chung CIA-MI6 ở Albania cuối thập niên 1940, đầu 1950 dẫn đến việc hàng trăm điệp viên chống cộng bị xử tử.

Thập niên 1970–1980: Oleg Gordievsky

Oleg Gordievsky là đại tá KGB làm gián điệp cho tình báo Anh hơn một thập kỷ. Ông là con của một sĩ quan NKVD, tiền thân của KGB, nhưng bị MI6 tuyển mộ đầu thập niên 1970 sau khi vỡ mộng trước việc Liên Xô đàn áp các cuộc biểu tình Mùa xuân Praha 1968 và xây Bức tường Berlin.

Khi làm việc cho KGB, ông đóng ở Copenhagen rồi London, trở thành trưởng chi nhánh KGB năm 1985. Thông tin ông cung cấp cho Anh được cho là tiết lộ lo ngại sâu sắc của KGB rằng cuộc tập trận Able Archer năm 1983 của NATO có thể là bình phong cho một cuộc tấn công hạt nhân thật. Điều này giúp phương Tây hiểu nỗi sợ của Liên Xô và hạ nhiệt căng thẳng.

Năm 1985, Gordievsky bị nghi ngờ, bị triệu hồi về Moskva, bị đánh thuốc mê và thẩm vấn nhưng chưa bị buộc tội. MI6 đã tiến hành chiến dịch táo bạo giải cứu ông, đưa qua biên giới Phần Lan trong cốp xe. Nga kết án tử hình vắng mặt. Ông sống ở Anh dưới sự bảo vệ cho đến khi qua đời năm 2025.

Thập niên 1980–1990: Robert Hanssen

Robert Hanssen là đặc vụ cấp cao của Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) làm gián điệp cho Liên Xô và sau đó là tình báo Nga từ năm 1979 đến 2001. Ban đầu học nha khoa tại Đại học Northwestern rồi chuyển sang kế toán và hệ thống thông tin. Ông làm cảnh sát ở Chicago trước khi gia nhập FBI năm 1976.

Năm 1979, ông tiếp cận tình báo quân sự Liên Xô, làm việc với KGB và cơ quan kế nhiệm SVR, dùng bí danh "Ramon Garcia". Ông không gặp trực tiếp người điều hành mà dùng "điểm chết" – để tài liệu mật ở nơi hẹn trước như công viên, rừng, dưới cầu, góc phố quanh Washington, DC – để đổi lấy tiền mặt hoặc kim cương.

Ông cung cấp hàng nghìn trang tài liệu mật, gồm kế hoạch chiến tranh hạt nhân của Mỹ và danh tính các quan chức Nga làm việc cho Mỹ. Ít nhất hai nguồn tin, trong đó có Dmitri Polyakov và Valery Marynov, bị xử tử. Vụ bắt giữ Aldrich Ames năm 1994 – một gián điệp Mỹ khác làm cho tình báo Nga – dẫn đến việc Hanssen bị bắt tháng 2/2001. Ông nhận tội để tránh án tử hình và qua đời trong tù năm 2023.

Thập niên 2000: Alexander Yuk Ching Ma

Alexander Yuk Ching Ma là cựu sĩ quan CIA bị bắt vì làm gián điệp cho Trung Quốc. Ông làm việc cho CIA từ năm 1982 đến 1989, trở thành công dân Mỹ và sống ở Honolulu.

Tháng 3/2001, các sĩ quan Cục An ninh Quốc gia Thượng Hải của Trung Quốc yêu cầu ông sắp xếp cuộc gặp với một cựu sĩ quan CIA (đã qua đời, từng phục vụ 1967–1983). Hai người gặp trong phòng khách sạn ở Hong Kong ba ngày. Đổi lấy 50.000 USD, họ cung cấp thông tin mật cho Trung Quốc.

FBI biết được mối liên hệ của ông với tình báo Trung Quốc và thuê ông làm chuyên gia ngôn ngữ hợp đồng tại văn phòng Honolulu để giám sát hoạt động. Ông bị bắt trong một cuộc mật phục sau khi thừa nhận với nhân viên FBI bí mật rằng đã giúp chuyển thông tin mật cho tình báo Trung Quốc. Ma nhận tội tháng 5/2024 và đang thụ án 10 năm tù.