Cuộc chiến trên mặt trận quê nhà: Tác động đến Mỹ, Israel và Iran sau sáu tháng xung đột

Sáu tháng trước, Mỹ và Israel đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào thủ đô Tehran, khiến Đại giáo chủ Ali Khamenei và nhiều nhà lãnh đạo Iran thiệt mạng. Đây là mục tiêu mà Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu theo đuổi từ lâu nhằm thiết lập một cuộc tấn công chung với Mỹ, nhưng đến nay Washington đang bị cuốn vào một cuộc chiến mà họ khó có thể rút ra.

Các mục tiêu chiến tranh được Mỹ công bố ban đầu dường như cũng không đạt được, khi tuyên bố của Tổng thống Donald Trump rằng năng lực hạt nhân của Iran đã bị phá hủy giờ đây không còn đúng. Netanyahu có thể hy vọng việc chính phủ Tehran sụp đổ sẽ trở thành một phần trong chiến dịch tranh cử của ông, trong khi tại Iran, hệ quả của sáu tháng chiến tranh chưa giúp cải thiện nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn.

Mỹ

Khủng hoảng chi phí sinh hoạt từng là điểm chính trong các chỉ trích của ông Trump với chính quyền Joe Biden hồi bầu cử 2024, nhưng chỉ riêng giá xăng dầu tại Mỹ đã tăng 50% kể từ khi chiến tranh với Iran bùng nổ hôm 28/2. Những tuyên bố lặp đi lặp lại của ông Trump về việc sắp đạt được thỏa thuận với Iran để mở lại eo biển Hormuz dường như không giúp ích cho Đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Nhiều cuộc khảo sát cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Trump đang ở mức thấp kỷ lục, với những chỉ trích về chính sách đối ngoại lẫn thành tích đối nội. "Chi phí kinh tế của cuộc chiến đang trở thành vấn đề then chốt với nhiều người," Shibley Telhami, giáo sư chính trị tại Đại học Maryland, nói với Al Jazeera.

Cũng gây áp lực lên ông Trump là các báo cáo cho rằng ông bước vào cuộc chiến không được lòng dân này theo sự thúc giục của ông Netanyahu, trong khi chưa đầy một phần ba người Mỹ ủng hộ cuộc xung đột, theo một cuộc thăm dò gần đây của Ipsos. "Từng có nhận thức, chắc chắn ở phe Dân chủ nhưng ban đầu cả ở phe Cộng hòa trẻ, rằng đây là cuộc chiến mà Israel lôi kéo Mỹ vào," ông Telhami nói.

Trong nỗ lực gây sức ép buộc Iran đạt thỏa thuận có lợi hơn cho Mỹ, ông Trump tuần trước đã áp đặt các lệnh trừng phạt mới lên Tehran, gọi đây là "Cuộc đổ bộ D-Day về kinh tế". Tuy nhiên, dù các lệnh trừng phạt gây thiệt hại cho nền kinh tế Iran, nhà ngoại giao kiêm tác giả Mỹ Aaron David Miller chỉ ra rằng chính phủ Tehran vẫn tồn tại. "Uranium làm giàu cao vẫn còn trong nước và vẫn có thể làm giàu thêm. Iran cũng đã vũ khí hóa địa lý khi đóng cửa eo biển," ông nói với Al Jazeera.

Theo ông Miller, thất bại của chiến dịch quân sự của ông Trump và ông Netanyahu tại Iran có thể ảnh hưởng lâu dài đến chính sách đối ngoại Mỹ. "Không chính quyền nào trong tương lai có thể cân nhắc một chiến dịch quân sự như vậy nữa."

Israel

Ahron Bregman, nhà phân tích an ninh Israel tại Đại học King's College London, cho rằng ông Netanyahu bị coi là thất bại ở Gaza, Lebanon và giờ là ở Iran. Với nhiều người Israel, cuộc chiến Iran là một sai lầm an ninh lớn. "Ông Netanyahu đang tụt hậu trong các cuộc thăm dò vì lý do chính đáng. Thay vì tập trung ngăn Iran có bom, ông ta tập trung vào thay đổi chế độ và thuyết phục ông Trump tham gia. Tất cả đều thất bại, và Iran giờ gần hơn bao giờ hết trong việc sở hữu bom," ông Bregman nói.

Quyết định của Mỹ ký biên bản ghi nhớ với Iran mà không có Israel tham gia hồi tháng 6 đã cho các đối thủ chính trị của ông Netanyahu nhiều lý do để công kích. "Tôi nghĩ ông Netanyahu hy vọng đây sẽ là yếu tố thay đổi cuộc chơi bầu cử," Daniel Levy, cựu cố vấn chính phủ Israel, nói. "Cuộc chiến không diễn ra như kế hoạch, nên không tạo được đà đó."

Quan điểm rằng Iran vẫn là mối đe dọa cơ bản với Israel và chiến tranh không làm giảm điều này là niềm tin phổ biến ở người Israel. Ông Levy cho rằng ông Netanyahu ủng hộ các biện pháp kinh tế "D-Day" không phải vì tin chúng sẽ mang tính quyết định, mà vì hy vọng chúng sẽ thúc đẩy sự thất vọng của ông Trump và đưa việc leo thang trở lại chương trình nghị sự.

Iran

Dù chính phủ Iran vẫn nắm quyền, các biện pháp trừng phạt và phong tỏa cảng biển của Mỹ đang ảnh hưởng đến nền kinh tế nước này. Theo tính toán của Iran, chiến tranh đã khiến nền kinh tế thiệt hại hơn 145 tỷ USD tính đến tháng 4, với lạm phát hàng năm đạt 66% ngay trong tháng trước. Riêng lệnh phong tỏa của Mỹ có thể gây thiệt hại 435 triệu USD mỗi ngày.

"Tôi không muốn hạ thấp tác động của nền kinh tế suy yếu và lạm phát, nhưng tôi có cảm giác những đau đớn này vẫn có thể kiểm soát được," Shervin Malekzade, học giả chuyên nghiên cứu về Iran, nói với Al Jazeera. Hệ thống chính trị và quân sự của Iran bắt nguồn từ "nhiệm vụ vượt thời gian là bảo vệ chủ quyền và phẩm giá Iran trước thế giới", giúp nước này vượt qua các thách thức kinh tế.

Tuy vậy, vẫn có những khác biệt về kinh tế trong nội bộ chính phủ Iran và rạn nứt công khai giữa phe cứng rắn và ôn hòa về tương lai các cuộc đàm phán với Mỹ. Bất kể thách thức chính trị nội bộ do chiến tranh gây ra, không bên tham chiến nào có thể chấp nhận thất bại. Với Iran, cuộc đối đầu với Mỹ và Israel đã vượt qua việc thiết lập răn đe và trở thành vấn đề sinh tồn.