Chủ tịch Fed Jerome Powell kết thúc nhiệm kỳ giữa áp lực từ Nhà Trắng

Ngày 15/5, nhiệm kỳ Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) của Jerome Powell chính thức kết thúc sau nhiều tháng căng thẳng giữa Nhà Trắng và ngân hàng trung ương. Tổng thống Trump đã thúc ép Fed cắt giảm lãi suất mạnh mẽ hơn so với những gì cơ quan này sẵn sàng thực hiện.

Kevin Warsh, người từng giữ chức Thống đốc Fed giai đoạn 2006-2011, sẽ kế nhiệm Powell. Ông Warsh được Tổng thống Trump bổ nhiệm sau khi Thượng viện xác nhận hồi tháng 4, bất chấp những tranh cãi về tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Powell, người được Trump bổ nhiệm lần đầu vào năm 2018, cho biết ông dự định ở lại Hội đồng Thống đốc sau khi rời ghế chủ tịch nhằm bảo vệ sự độc lập của Fed. Tuyên bố này được đưa ra sau khi Trump đe dọa sẽ sa thải Powell nếu ông tiếp tục ở lại Fed sau khi kết thúc nhiệm kỳ chủ tịch.

Căng thẳng với chính quyền Trump

Nhiệm kỳ của Powell trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump bị chi phối bởi áp lực chính trị. Trump liên tục kêu gọi cắt giảm lãi suất nhanh và mạnh hơn, thậm chí đặt biệt danh cho Powell là “Too Late Powell” (Powell quá chậm).

Powell nhấn mạnh tính độc lập của Fed và kiên định bác bỏ những chỉ trích từ tổng thống. Dưới sự lãnh đạo của ông, Fed chỉ bắt đầu cắt giảm lãi suất từ tháng 9 năm ngoái.

Giáo sư Babak Hafezi từ Đại học American nhận định: “Di sản của Powell là khẳng định lại sự độc lập cho Fed. Ông ấy đã chiến đấu với chính quyền Trump về việc hạ lãi suất.”

Ngoài những lời lẽ thô lỗ, đe dọa từ Trump, chính quyền còn mở cuộc điều tra Powell liên quan đến việc cải tạo trụ sở Fed tại Washington. Các công tố viên liên bang không tìm thấy bằng chứng sai phạm.

Cuộc điều tra từng khiến Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis tuyên bố sẽ không bỏ phiếu cho bất kỳ ứng viên nào vào Fed cho đến khi Bộ Tư pháp ngừng điều tra. Sau đó, cuộc điều tra bị đình chỉ và Ủy ban Ngân hàng Thượng viện đã bỏ phiếu thông qua đề cử ông Warsh.

Trong cuộc họp báo cuối cùng, Powell thẳng thắn: “Tôi lo ngại những cuộc tấn công này đang làm tổn hại đến thể chế và đe dọa khả năng điều hành chính sách tiền tệ mà không tính đến các yếu tố chính trị.”

Bên cạnh đó, việc Trump sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook do Biden bổ nhiệm với cáo buộc gian lận thế chấp; bổ nhiệm đồng minh Stephan Miran; cùng phát biểu của Trump vào tháng 12 rằng ông sẽ chỉ bổ nhiệm người đồng ý với quan điểm của mình về lãi suất đã làm dấy lên lo ngại về sự độc lập của Fed.

Ngay từ nhiệm kỳ đầu, Trump đã chỉ trích Powell khi Fed tăng lãi suất 4 lần trong năm 2018, từ 1,25-1,50% lên 2,25-2,50%. Trump từng gọi Fed là “điên rồ” trên mạng xã hội X và gọi Powell là “kẻ thù” vào tháng 8/2019.

Giáo sư Brett House từ Đại học Columbia nhận xét: “Mong muốn của Trump ở cả hai nhiệm kỳ đều giống nhau: lãi suất chính sách thấp hơn. Nhưng cả thời kỳ đầu lẫn bây giờ đều không có lý do rõ ràng để cắt giảm lãi suất quỹ liên bang.”

Đại dịch COVID-19 và chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ của Powell nổi bật trong giai đoạn suy thoái kinh tế do đại dịch COVID-19. Fed cùng Bộ Tài chính đã chi trả trực tiếp cho người dân theo Đạo luật CARES, triển khai các chương trình cho vay như Bảo vệ Tiền lương (PPP), mua trái phiếu chính phủ và chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp, đồng thời cắt giảm lãi suất ngắn hạn xuống 0-0,25%.

Đến tháng 11/2020, Trump bày tỏ hài lòng với Powell. Khi nhiệm kỳ của Powell kết thúc năm 2021, Tổng thống Biden đã đề cử ông tiếp tục giữ chức Chủ tịch Fed.

Khi lạm phát tăng lên mức cao nhất trong 40 năm, Fed đã tăng lãi suất lên 5,5% vào tháng 7/2023. Giáo sư House cho rằng: “Nhìn lại, Fed thực sự cần tăng lãi suất mạnh trong chu kỳ tăng nhanh nhất trong nhiều thập kỷ để đối phó với lạm phát.”

Trước khi giữ vai trò lãnh đạo, Powell từng là Thống đốc Fed do Tổng thống Obama bổ nhiệm năm 2012. Ông từng ủng hộ cải cách chính sách “quá lớn để sụp đổ” và đến năm 2017 khẳng định các cơ quan quản lý đã đạt được tiến bộ đáng kể trong vấn đề này.

Thách thức cho người kế nhiệm

Kevin Warsh, người được Thượng viện xác nhận làm Chủ tịch Fed mới vào tháng 4, phải đối mặt với nhiều thách thức. Trong phiên điều trần, Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren từng gọi ông là “con rối” của tổng thống, nhưng Warsh phủ nhận.

Dự kiến Fed sẽ duy trì lãi suất đến năm 2027, giữ ở mức 3,5-3,75% trong bối cảnh giá tăng 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái - mức tăng lớn nhất kể từ tháng 5/2023. JPMorgan dự báo lần thay đổi lãi suất tiếp theo sẽ là tăng 25 điểm cơ bản trong quý III/2027, trái ngược với mong muốn cắt giảm của Nhà Trắng.

CME FedWatch cho thấy 97% khả năng lãi suất không đổi tại cuộc họp ngày 16-17/6 tới. Đây sẽ là bài kiểm tra lớn cho Warsh, người đã cam kết độc lập trong phiên điều trần.

Cựu chuyên gia phân tích Fed New York Skanda Amarnath nhận xét: “Kevin Warsh từng chỉ trích mạnh mẽ việc Fed cân nhắc cắt giảm lãi suất năm 2024, nhưng bỗng nhiên trở thành người ủng hộ lớn nhất việc cắt giảm lãi suất năm 2025. Có nguy cơ thực sự rằng thể chế này trở nên dễ bị thao túng chính trị hơn. Jay Powell đã cố gắng hết sức để bảo vệ Fed trước những áp lực đó.”