Chiến tranh Iran làm đảo lộn năng lượng vùng Vịnh: Lợi nhuận tăng vọt nhưng rủi ro chồng chất

Cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran, bùng nổ từ ngày 28/2, đang tạo ra cục diện trái ngược cho các tập đoàn dầu khí Mỹ. Một mặt, giá dầu Brent tăng khoảng 22% từ 72 USD lên 88 USD/thùng giúp họ thu về khoản lợi nhuận khổng lồ; mặt khác, các khoản đầu tư lâu năm của họ tại khu vực vùng Vịnh đang ngày càng dễ bị tổn thương do các cuộc tấn công của Iran.

Theo báo cáo hồi đầu tháng 8, ExxonMobil và Chevron đạt tổng lợi nhuận quý II hơn 26,6 tỷ USD, nhờ giá năng lượng tăng vọt sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa. Eo biển chiến lược này từng vận chuyển 1/5 lượng dầu và khí đốt tự nhiên của thế giới trước chiến tranh và hiện vẫn gần như đóng cửa với tàu thương mại, dù Iran và Oman mới đây đã nhất trí về một tuyến đường biển tạm thời. Iran tuyên bố chỉ mở lại hoàn toàn Hormuz khi Mỹ thực hiện các cam kết trong thỏa thuận hòa bình tạm thời đã hết hạn.

Bức tranh lợi nhuận và rủi ro trái chiều

Ông Rahul Choudhary, Phó chủ tịch nghiên cứu thượng nguồn tại Rystad Energy, cho biết xung đột đã khiến sản lượng dầu khí mà các công ty Mỹ khai thác từ vùng Vịnh sụt giảm. Cụ thể, sản lượng khí đốt dự kiến giảm khoảng 40% và sản lượng dầu giảm 30-35% trong năm nay so với năm ngoái. Giá hàng hóa tăng đã bù đắp tác động tài chính trước mắt, nhưng gián đoạn kéo dài có thể trì hoãn các dự án lớn và ảnh hưởng đến kế hoạch tăng trưởng.

Hai gã khổng lồ ExxonMobil và Chevron phản ánh rõ sự khác biệt này. Chevron có mức độ phơi nhiễm hạn chế với gián đoạn nguồn cung vùng Vịnh, khi khu vực này chỉ chiếm 5% sản lượng toàn cầu của họ. Công ty này báo cáo lợi nhuận điều chỉnh quý II đạt 12 tỷ USD, mức cao nhất trong 6 năm. Ngược lại, ExxonMobil chịu ảnh hưởng nặng nề hơn. Việc đóng cửa Hormuz và các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở hạ tầng liên quan đến Mỹ đã tác động đến hoạt động của họ tại Qatar và UAE – hai nơi chiếm 20% nguồn cung thượng nguồn toàn cầu của tập đoàn. Lợi nhuận thượng nguồn của ExxonMobil trong nửa đầu năm 2026 giảm khoảng 1,3 tỷ USD so với cùng kỳ 2025 do sản lượng giảm, nhưng được bù đắp nhờ giá cao.

Lộ diện các điểm nghẽn tại vùng Vịnh

Hệ thống năng lượng vùng Vịnh dù do các công ty nhà nước như Saudi Aramco, ADNOC và QatarEnergy chi phối, nhưng các công ty Mỹ vẫn nắm giữ vị thế chiến lược quan trọng thông qua cổ phần trong các dự án liên doanh, hợp đồng sản xuất và cung cấp thiết bị.

ExxonMobil có lợi ích thương mại lớn nhất Mỹ tại vùng Vịnh, là đối tác lâu năm của Qatar trong lĩnh vực LNG và nắm cổ phần tại mỏ dầu Upper Zakum (UAE). ConocoPhillips tham gia các dự án mở rộng North Field của Qatar; Occidental Petroleum vận hành mỏ Mukhaizna tại Oman và có cổ phần trong các dự án khí đốt UAE; Chevron vận hành mỏ Wafra ở Khu vực Phân chia Saudi-Kuwait và đang nghiên cứu tuyến đường vận chuyển dầu Iraq tới Địa Trung Hải nhằm giảm phụ thuộc vào Hormuz.

Theo tổ chức giám sát xung đột ACLED, Iran và các lực lượng được Iran hậu thuẫn đã thực hiện ít nhất 172 cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng phi quân sự tại 6 nước Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) kể từ khi chiến tranh nổ ra. Đáng chú ý, các cơ sở năng lượng, nhà máy điện và khử mặn chiếm gần một nửa (48%) số cuộc tấn công này. UAE, Kuwait và Bahrain là những nước hứng chịu nhiều đòn tấn công thành công nhất.

Các mục tiêu bị tấn công bao gồm nhà máy lọc dầu Mina Abdullah và Mina al-Ahmadi (Kuwait), nhà máy lọc dầu Bahrain Petroleum Company, khu công nghiệp al-Ruwais và khu phức hợp khí Habshan của ADNOC (UAE). Saudi Aramco cũng hứng chịu nhiều cuộc tấn công, gần nhất là vụ drone tấn công khu phức hợp Abqaiq ngày 27/7, nơi xử lý hơn 7 triệu thùng dầu mỗi ngày. Hồi tháng 3, một vụ tấn công bằng drone gần nhà máy lọc dầu SAMREF (liên doanh Saudi Aramco-ExxonMobil) ở Yanbu đã làm gián đoạn hoạt động bốc dỡ dầu tại cảng Biển Đỏ.

Qatar – điểm nóng LNG và hậu quả nặng nề

Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng LNG của Qatar – nơi ExxonMobil và ConocoPhillips nắm cổ phần lớn – gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng. Khu công nghiệp Ras Laffan, trung tâm xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, bị tấn công nhiều lần, có thời điểm buộc nhà máy ngừng sản xuất hoàn toàn. Tháng 6, một vụ nổ do “sự cố kỹ thuật” tại dự án khí Barzan (ExxonMobil nắm cổ phần) đã làm ít nhất 13 người thiệt mạng.

Ông Choudhary cho biết sản lượng LNG từ Qatar của ExxonMobil dự kiến giảm mạnh từ 13 triệu tấn năm ngoái xuống còn khoảng 4 triệu tấn năm nay. ConocoPhillips cũng giảm từ 2,5 triệu tấn xuống còn 1 triệu tấn. Việc sửa chữa các đường ống LNG tại Ras Laffan bị hư hại có thể mất từ 3-5 năm và tốn khoảng 3 tỷ USD. Việc trì hoãn các dự án mở rộng North Field cũng có thể đẩy lùi kế hoạch tăng nguồn cung. Ngoài ra, dự án khí Shah của UAE (Occidental nắm 40% cổ phần) và mỏ Upper Zakum (ExxonMobil nắm 28% cổ phần) cũng bị ảnh hưởng do các cuộc tấn công và gián đoạn tuyến xuất khẩu. Tại Iraq, mỏ dầu Sarsang bị drone tấn công hồi tháng 3 và nổ kho chứa hồi tháng 4.

Giới phân tích cảnh báo rằng những rủi ro này có thể đe dọa các kế hoạch tương lai. Dự án mở rộng Upper Zakum và LNG Qatar trị giá 10 tỷ USD của ExxonMobil có thể bị trì hoãn, trong khi ConocoPhillips vẫn chịu rủi ro từ khoản đầu tư 42% cổ phần vào hoạt động của BP tại Kirkuk, Iraq. Ngược lại, Chevron và Occidental được đánh giá ít chịu ảnh hưởng hơn khi hiện diện tại các quốc gia ít bất ổn hơn như Israel và Oman.

Nhóm dịch vụ mỏ dầu và triển vọng bấp bênh

Các công ty dịch vụ mỏ dầu lớn như SLB, Halliburton và Baker Hughes đang chứng kiến tác động trái chiều. Theo bà Chinmayi Teggi, chuyên gia phân tích năng lượng tại Rystad Energy, doanh thu khu vực Trung Đông của “Big Three” trong quý II giảm 8-10% so với cùng kỳ năm ngoái do chi phí hậu cần tăng, chuỗi cung ứng gián đoạn và dự án bị trì hoãn. Tuy nhiên, giá dầu cao giúp doanh thu ở các khu vực khác tăng và sự phục hồi sản xuất có thể thúc đẩy tăng trưởng đến năm 2027.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần cảnh báo Iran về việc hạn chế tiếp cận eo biển Hormuz. Nhưng với các công ty có hàng tỷ USD đầu tư tại vùng Vịnh, thách thức không chỉ là giữ cho hàng hóa lưu thông mà còn là đảm bảo an ninh cho cơ sở hạ tầng năng lượng – vốn ngày càng trở thành mục tiêu của chiến tranh.