Chiến tranh Hormuz: Lối thoát nào cho Mỹ?

Hơn năm tháng kể từ khi Mỹ phát động chiến dịch không kích Iran vào cuối tháng 2, chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn chưa tìm được lối thoát cho cuộc xung đột. Các cuộc ném bom ngắt quãng không khiến Tehran khuất phục, trong khi những lời đe dọa về một chiến dịch quân sự lớn hơn cũng không đạt được mục đích.

Áp lực đang dồn lên Washington từ nhiều phía: kho vũ khí quan trọng cạn kiệt, tỷ lệ ủng hộ của người dân giảm mạnh trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ, và cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu do eo biển Hormuz bị đóng cửa. Nguồn cung hàng hóa khan hiếm đang đẩy thế giới vào nguy cơ suy thoái.

Điều đáng chú ý là ưu tiên của chính quyền Mỹ đã thay đổi. Ban đầu, mục tiêu là buộc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân, bao gồm việc ngừng làm giàu uranium và giao nộp 440 kg uranium làm giàu cao độ. Sau khi Iran đáp trả bằng cách đe dọa và kiểm soát giao thông qua eo biển Hormuz, điều mà Mỹ không lường trước và không có phản ứng hiệu quả, ưu tiên của Washington đã chuyển sang việc mở lại eo biển càng sớm càng tốt.

Mặc dù ngân sách quân sự của Mỹ lớn gấp hơn 100 lần Iran, quân đội Mỹ vẫn không thể ngăn Iran duy trì mối đe dọa đối với tàu thuyền qua eo biển. Chính quyền Trump từng đe dọa mở rộng mục tiêu vào các cơ sở năng lượng dân sự của Iran. Tại cuộc họp nội các ngày 31/7, ông Trump tuyên bố sẽ tấn công Iran rất mạnh cho đến khi họ không thể chịu đựng được. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, ông đã lùi bước, có lẽ nhận ra rằng các cuộc tấn công mạnh hơn sẽ không buộc Iran đầu hàng.

Giới phân tích chỉ ra rằng giới lãnh đạo mới của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tin rằng Mỹ và Israel tìm cách xóa bỏ nước Cộng hòa Hồi giáo, do đó mọi sự nhượng bộ trước áp lực của Mỹ sẽ chỉ mời gọi thêm áp lực. Nếu Mỹ leo thang, điều có thể xảy ra không phải là Iran đầu hàng mà là các cuộc tấn công trả đũa lớn vào cơ sở hạ tầng của các nước vùng Vịnh.

Lựa chọn ít tồi tệ nhất

Chính quyền Mỹ hiện không tin vào ngoại giao với Iran và có xu hướng sử dụng vũ lực, dù là áp thuế, trừng phạt hay ném bom. Ngay cả khi đạt được thỏa thuận về eo biển, Washington cũng khó có thể tiếp tục đàm phán một thỏa thuận hạt nhân hiệu quả, bởi các cuộc đàm phán hạt nhân trước đây kéo dài tới năm năm (2010-2015).

Trong bối cảnh đó, các nhà phân tích cho rằng lựa chọn ít tồi tệ nhất là để Điều 5 của Biên bản ghi nhớ Islamabad, ký hồi tháng 6, được thực hiện. Điều khoản này quy định Iran sẽ đối thoại với Oman để xác định cơ chế quản lý và dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz, cùng với các quốc gia ven biển khác theo luật pháp quốc tế.

Các cuộc đàm phán Iran-Oman đang diễn ra được xem là cơ hội tốt nhất để giải quyết vấn đề. Mỹ chỉ cần cung cấp thông tin cho Oman khi cần và phê chuẩn thỏa thuận cuối cùng. Một thỏa thuận như vậy có thể bao gồm việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, điều mà Tehran từng tuyên bố gắn với việc mở lại eo biển.

Kết quả của các cuộc đàm phán này khó dự đoán, nhưng rõ ràng là Oman và các nước Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) có kỹ năng và động lực đàm phán với Iran tốt hơn Mỹ. Hai bên có khác biệt lớn: các nước vùng Vịnh muốn quay lại hiện trạng trước chiến tranh, trong khi Iran muốn thiết lập một trật tự mới, trong đó họ kiểm soát dòng chảy hàng hải qua eo biển, có thể phối hợp với Oman. Do lợi thế chiến lược của Iran, họ có thể sẽ đạt được mục tiêu trong ngắn hạn, bao gồm cả việc thu phí tàu thuyền qua lại.

Ngay cả khi đạt được thỏa thuận, nó cũng mong manh. Lưu lượng hàng hải sẽ khó trở lại như trước chiến tranh, căn cứ Mỹ và các lệnh trừng phạt vẫn duy trì, còn Iran sẽ tái xây dựng nền công nghiệp quốc phòng để sẵn sàng cho cuộc tấn công tiếp theo. Đây có lẽ là kịch bản tốt nhất có thể xảy ra, để lại di sản của một cuộc chiến tranh không mang lại hòa bình mà chỉ gây đau khổ kinh tế, bất ổn khu vực và tổn thất lớn về uy tín của Mỹ.