Chiến dịch 40 ngày của Ukraine không đưa chiến tranh đến gần hồi kết

Chiến dịch 40 ngày của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhằm “gây ảnh hưởng” để buộc Nga chấm dứt chiến tranh đã kết thúc vào tuần trước mà không có nhiều dấu ấn nổi bật. Chiến dịch này bao gồm các cuộc tấn công cường độ cao bằng tên lửa tầm xa, với mục tiêu thuyết phục Moscow chấp nhận các điều kiện của Kiev. Tuy nhiên, nó dường như không mang lại hiệu quả mong muốn khi Tổng thống Nga Vladimir Putin vẫn không sẵn sàng nhượng bộ.

Sau một lần leo thang thất bại nữa, Kiev phải đối mặt với lựa chọn khó khăn như cũ: tiếp tục chiến tranh và hứng chịu sự tàn phá thảm khốc, hoặc đàm phán hòa bình, phần lớn theo các điều khoản của Putin.

Tổng thống Nga đang thể hiện sự nhất quán tàn nhẫn vốn là đặc trưng trong cách tiếp cận của Moscow đối với cuộc xung đột này ngay từ đầu. Ukraine càng kháng cự lâu, thiệt hại càng lớn. Bất kỳ nỗ lực leo thang nào gây tổn hại rõ rệt cho Nga đều nhận lại phản ứng với cường độ cao hơn.

Đó chính xác là những gì đã xảy ra với chiến dịch của ông Zelensky. Tên lửa và máy bay không người lái của Ukraine đã tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, gây ra cuộc khủng hoảng nhiên liệu nghiêm trọng ở Nga và tình trạng thiếu hụt trầm trọng tại Crimea do Nga kiểm soát. Gần đây, lực lượng Ukraine chuyển trọng tâm sang các trung tâm hậu cần của sàn thương mại điện tử Wildberries của Nga, hy vọng làm suy yếu hàng loạt doanh nghiệp liên quan và qua đó là lĩnh vực ngân hàng.

Các cuộc tấn công này không mang lại kết quả mong muốn là gây bất ổn chính trị và các cuộc biểu tình phản đối chiến tranh. Moscow đã có thể xoa dịu cuộc khủng hoảng nhiên liệu trong những tuần gần đây và tăng cường phòng không tại các cơ sở hạ tầng trọng yếu. Wildberries đang thích nghi bằng cách chuyển các trung tâm hậu cần sang Kazakhstan láng giềng, quốc gia thuộc liên minh thuế quan do Nga dẫn đầu.

Để đáp trả chiến dịch “gây ảnh hưởng” của Ukraine, quân đội Nga đã tiến hành các cuộc tấn công dữ dội nhằm vào cơ sở hạ tầng của Ukraine, khiến các cảng Biển Đen của nước này phải đóng cửa. Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các công ty xử lý hai mặt hàng xuất khẩu chính của Ukraine là ngũ cốc và quặng.

Nga cũng tiến hành các cuộc tấn công bừa bãi vào các trung tâm hậu cần của các nhà bán lẻ lớn Ukraine như Epicentr và Rozetka, khiến các chủ sở hữu có ảnh hưởng chính trị của họ gần như mất trắng hoạt động kinh doanh. Quân đội Nga cũng nhắm mục tiêu vào các trạm xăng và thậm chí cả xe bồn chở xăng của Ukraine.

Trong khi đó, cuộc tấn công của Nga vào cụm đô thị Sloviansk-Kramatorsk ở phía bắc tỉnh Donetsk, miền đông Ukraine, vẫn tiếp diễn. Quân đội Nga cũng đang xây dựng cái gọi là “vành đai an ninh” bằng cách chiếm giữ các phần lãnh thổ Ukraine dọc biên giới Nga-Ukraine ở phía bắc.

Sự leo thang của Ukraine, được công bố ngay trước hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara vào tháng 7, cùng với chiến dịch truyền thông đi kèm tuyên bố rằng điều này đang “xoay chuyển cục diện”, nhằm tác động đến Tổng thống Mỹ Donald Trump về vấn đề Ukraine. Tại Ankara, điều đó có vẻ là một thành công.

Tuy nhiên, các tuyên bố sau đó của ông Trump cho thấy ông không thay đổi quan điểm. Ông thậm chí còn rút lại lời hứa cấp giấy phép sản xuất tên lửa Patriot cho Ukraine. Một dự luật “trừng phạt nghiêm khắc” nhằm vào Nga đã được Thượng viện Mỹ thông qua nhưng phải đối mặt với tương lai bấp bênh tại Hạ viện. Ngay cả khi được ký thành luật, vẫn chưa chắc chắn liệu nó có thể thay đổi cục diện chiến tranh có lợi cho Ukraine hay không.

Trong khi đó, Ukraine đang vật lộn để tự vệ. Cuộc chiến của ông Trump chống Iran đã phần lớn tước đi tên lửa cho hệ thống phòng không Patriot của Ukraine, khiến gần như mọi tên lửa của Nga đều trúng mục tiêu trong loạt cuộc tấn công gần đây vào Kiev và các thành phố khác.

Điều đó có nghĩa là Ukraine có thể sẽ trải qua mùa đông khắc nghiệt nhất kể từ khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào năm 2022. Các quan chức Ukraine lo ngại rằng, ngoài việc phá hủy thêm cơ sở hạ tầng năng lượng, Nga sẽ nhắm mục tiêu vào hệ thống thoát nước và cấp nước, khiến các thành phố của Ukraine trở nên không thể sinh sống.

Với viễn cảnh tàn khốc phía trước, những thỏa hiệp đau đớn trên bàn đàm phán một lần nữa nổi lên như lối thoát duy nhất của Ukraine khỏi thảm họa quốc gia. Bất chấp những tuyên bố đầy thách thức, ông Zelensky có thể đang tiến tới hướng đó.

Trong cuộc cải tổ nội các giữa chiến dịch 40 ngày, ông đã sa thải Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, người đứng đầu các cuộc tấn công tầm trung và tầm xa nhằm vào Nga. Tổng thống Ukraine sau đó đã chịu sức ép từ các đồng minh phương Tây thân cận nhất và những người ủng hộ họ tại Ukraine để phục chức cho ông Fedorov, những người đã cố gắng tổ chức biểu tình toàn quốc phản đối quyết định này.

Trong một diễn biến ít được công khai hơn, ông Zelensky cũng sa thải Phó Thủ tướng phụ trách hội nhập châu Âu Taras Kachka. Vài tháng trước khi bị cách chức, Kachka cùng Ủy viên EU về mở rộng Marta Kos đã soạn thảo kế hoạch cải cách 10 điểm nhằm chống tham nhũng và cải thiện pháp quyền tại Ukraine.

Một số cải cách trong kế hoạch này sẽ hạn chế nghiêm trọng khả năng kiểm soát cơ quan thực thi pháp luật của tổng thống, đặc biệt là trong các cuộc điều tra chống tham nhũng. Quốc hội Ukraine do ông Zelensky kiểm soát đã từ chối thông qua các luật này, không ít vì chúng có thể gây nguy hiểm cho tổng thống, người có nhóm thân cận đang bị điều tra chống tham nhũng lớn từ mùa thu năm ngoái.

Mạo hiểm làm mất lòng EU, nhà tài trợ chính của Ukraine, là một đề xuất đáng ngờ trong thời chiến. Nhưng nếu ông Zelensky quyết định tìm kiếm hòa bình với Putin, ông sẽ cần loại bỏ nguy cơ bị luận tội và duy trì một trật tự an ninh kiểu Nga để ngăn chặn bất kỳ phản ứng dữ dội nào đối với các điều khoản hòa giải chắc chắn không mấy dễ chịu.

Ông có thể cảm thấy được tiếp thêm sức mạnh từ phản ứng xã hội khá yếu ớt trước việc sa thải Fedorov – không nhiều người Ukraine mong muốn làm cách mạng vì một nhân vật được truyền thông phương Tây ưa chuộng.

Nhưng rủi ro cá nhân của ông Zelensky khi bị mọi người coi là vật tế thần cho thất bại trong việc đánh bại chiến lược Nga vẫn rất cao. Rút khỏi chiến tranh thực sự là quyết định sống còn đối với nhà lãnh đạo Ukraine, nhưng tiếp tục chiến đấu thêm một hoặc hai năm nữa cũng không phải là viễn cảnh sáng sủa hơn.