Căng thẳng Iran-Mỹ đe dọa cá voi ngoài khơi Nam Phi

Các tuyến đường vận chuyển toàn cầu đã thay đổi đáng kể kể từ cuối năm 2023 khi phiến quân Houthi tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ. Sau đó, căng thẳng tại eo biển Hormuz, nơi bị Iran phong tỏa, càng khiến các hãng tàu buộc phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope) của Nam Phi. Sự thay đổi này đã làm gia tăng mạnh lưu lượng tàu thuyền ngoài khơi bờ biển Tây Nam của nước này.

Theo một nghiên cứu được trình bày tại cuộc họp của Ủy ban săn cá voi quốc tế (IWC), điều này đã làm gia tăng đáng kể nguy cơ va chạm giữa tàu thuyền và cá voi. Số liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế cho thấy từ ngày 1/3 đến 24/4, có ít nhất 89 tàu thương mại đi vòng qua Nam Phi, tăng mạnh so với con số 44 tàu của cùng kỳ năm 2023.

Vùng biển Nam Phi là nơi sinh sống của hơn 40 loài cá voi. Các nhóm lớn cá voi lưng gù (humpback whale) thường kiếm ăn ở khu vực này trước khi di cư hàng năm xuống Nam Cực, với tổng số lượng ước tính từ 11.000 đến 13.000 con. Một số loài khác như cá voi xanh Nam Cực, cá voi vây và cá voi Sei vẫn đang bị xếp hạng Nguy cấp hoặc Cực kỳ nguy cấp theo Sách Đỏ của Nam Phi.

Nhà nghiên cứu Els Vermeulen từ Đại học Pretoria, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết các thủy thủ trên tàu hàng thường quay video với thái độ thích thú khi đi qua đàn cá voi dày đặc, song bà nhận ra rằng điều đó đồng nghĩa với việc tàu đang đâm vào nhiều con cá voi. Tốc độ tàu nhanh – yếu tố gây nguy hiểm nhất – đã tăng gấp bốn lần. Cá voi thường không nhận thức được mối nguy hiểm, đặc biệt khi chúng đang tập trung kiếm ăn.

Chris Johnson, chuyên gia toàn cầu của Quỹ Động vật hoang dã thế giới, nhận xét các loài cá voi chưa biết cách thích ứng với tàu thuyền. Ví dụ, cá voi xanh ở Los Angeles khi nghe thấy tàu đến gần chỉ lặn sâu hơn thay vì bỏ đi. Ngoài ra, sự thay đổi hành vi do biến đổi khí hậu cũng khiến các đàn cá voi lưng gù chỉ mới bắt đầu kiếm ăn ở vùng bờ biển phía tây – nơi ngày càng nhiều tàu – từ năm 2011.

Một nghiên cứu trước đó của nhóm Vermeulen, công bố năm 2022, ghi nhận từ năm 1999 đến 2019, trong số 97 ca tử vong của cá voi đầu cong (southern right whale) ở vùng bờ biển Western Cape, có 11 ca chết vì bị tàu đâm. Các nhà khoa học tin rằng con số này bị thống kê thiếu vì nhiều con cá voi bị tàu đâm ở vùng biển khơi thường chìm xuống đáy đại dương.

Để bảo vệ loài cá voi, nghiên cứu của Vermeulen đề xuất việc dịch chuyển nhẹ làn đường giao thông ra xa bờ biển Nam Phi có thể giảm nguy cơ va chạm từ 20 đến 50%. Công ty MSC của Thụy Sĩ đã bắt đầu chuyển hướng tàu để bảo vệ môi trường sống quan trọng của cá voi ở Hy Lạp và Sri Lanka. Các biện pháp khác bao gồm chương trình giảm tốc độ, thông báo vô tuyến về sự hiện diện của các đàn cá voi lớn, hoặc sử dụng ứng dụng chuyên dụng.

Bộ Môi trường Nam Phi cho biết sẽ xem xét tất cả các giải pháp và biện pháp giảm thiểu khả thi để bảo vệ cá voi ở mũi Hảo Vọng. Sau khi các nghiên cứu khoa học và đánh giá hoàn tất, các cơ quan hàng hải sẽ phối hợp với bộ để xác định hướng đi tiếp theo.