Các đảng người Kurd ở Iraq đứng trước bài toán cân bằng giữa làn sóng tấn công của Iran

Các đảng đối lập người Kurd gốc Iran có căn cứ tại khu vực bán tự trị Kurdistan của Iraq đã được đặt trong tình trạng báo động cao kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích nhằm vào Iran từ ngày 28/2. Căn cứ của họ tại Iraq cũng như bên trong lãnh thổ Iran bị đẩy lên tuyến đầu của cuộc chiến.

Khả năng các tay súng người Kurd tham chiến nhằm lật đổ chính quyền Tehran cũng được bàn luận rộng rãi. Tổng thống Mỹ Donald Trump và Israel từng gợi ý rằng việc trang bị vũ khí cho lực lượng này có thể thay đổi cán cân sức mạnh bên trong Iran, nơi người Kurd chiếm khoảng 10% dân số.

Một số lãnh đạo các đảng này nói với Al Jazeera rằng họ vẫn có các đơn vị quân sự và cơ cấu tổ chức bên trong vùng lãnh thổ người Kurd tại Iran, bên cạnh các trụ sở và căn cứ ở miền bắc Iraq.

Phong trào người Kurd ở hai bên biên giới phát triển mạnh sau thất bại của Iraq trong chiến tranh vùng Vịnh 1990-1991, khi vùng cấm bay được thiết lập ở miền bắc Iraq và Chính quyền khu vực Kurdistan giành quyền tự trị. Các nhóm người Kurd gốc Iran, từ cánh tả đến dân tộc chủ nghĩa, đặc biệt an toàn sau khi Mỹ dẫn đầu cuộc xâm lược Iraq năm 2003.

Ngày 22/2/2026, năm nhóm người Kurd có căn cứ tại Iraq và miền tây Iran đã thành lập Liên minh các lực lượng chính trị người Kurd ở Iran nhằm đáp trả việc đàn áp các cuộc biểu tình. Kể từ khi chiến sự nổ ra, các cơ sở quân sự và chính trị của họ tại Iraq bị máy bay không người lái và tên lửa Iran tập kích dữ dội.

Ông Kako Alyar, thành viên Bộ chính trị đảng Komala của người Kurd ở Iran, khẳng định đảng của ông có các mạng lưới ngủ ngầm từng tham gia các cuộc biểu tình chống chính phủ tại Iran trong tháng 12 và tháng 1 trước khi bị lực lượng an ninh đàn áp đẫm máu. Ông cũng cho biết từ khi chiến tranh bắt đầu, 13 tay súng liên quan đến đảng này đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Iran.

“Chiến tranh bùng nổ đã thay đổi tình hình trong vùng người Kurd, đặc biệt khi chính quyền Iran thắt chặt an ninh và đàn áp các cuộc biểu tình. Đảng không nhận được bất kỳ hỗ trợ quân sự nào từ Mỹ, châu Âu hay Arab dù đã yêu cầu”, ông Alyar giải thích.

Tổng thống Trump có những phát biểu thay đổi về vai trò của các nhóm người Kurd trong chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, có thông tin cho rằng tình báo Mỹ đã hợp tác với các tay súng người Kurd, và khu vực biên giới Iraq - Iran bị tập kích đặc biệt dữ dội kể từ đầu chiến tranh. Một số nhận định cho rằng Washington có thể nghiêm túc tính đến việc để các nhóm người Kurd mở chiến dịch trên bộ bên trong Iran.

Các tay súng đối lập Iran tỏ ra hoài nghi về khả năng thành công của một chiến dịch quân sự quy mô lớn tại vùng người Kurd ở Iran, cho rằng đó là việc làm đầy rủi ro và có thể dẫn đến thương vong lớn.

“Hiện tại, rủi ro rất lớn, đặc biệt khi Iran triển khai lực lượng dày đặc trong vùng người Kurd và dọc biên giới với khu vực Kurdistan”, ông Alyar nói.

Chính quyền khu vực Kurdistan ở Iraq đã yêu cầu các đảng người Kurd gốc Iran tránh các hoạt động có thể gây hại đến an ninh và lợi ích địa phương, do lo ngại phản ứng từ Iran.

Nhiều nhóm người Kurd gốc Iran, ước tính có hàng nghìn tay súng, đã chống Tehran từ lâu từ các căn cứ ở miền bắc Iraq và dọc biên giới Iraq - Iran.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo đối lập Iran tỏ ra thận trọng về ý định của Mỹ. Ông Rebaz Sharifi, lãnh đạo đảng Tự do Kurdistan của Iran đối lập, nói với Al Jazeera: “Họ không muốn hỗ trợ các lực lượng bên trong Iran nhằm lật đổ chế độ. Mục tiêu là làm suy yếu ảnh hưởng của Iran ở Trung Đông”. Ông cũng bác bỏ thông tin trên mạng xã hội rằng nhóm của ông nhận vũ khí hoặc viện trợ quân sự từ Mỹ hoặc các nước khác.

Quân đội Iran vẫn tiếp tục các chiến dịch quân sự nhằm vào các nhóm người Kurd gốc Iran ở miền bắc Iraq, trong đó có các cuộc không kích vào căn cứ của họ. Truyền thông nhà nước Iran xác nhận đã tấn công “các lực lượng ly khai chống Iran” ở khu vực hiểm trở gần biên giới Iran - Iraq. Ông Sharifi ước tính căn cứ của đảng ông đã bị tấn công hơn 80 lần kể từ đầu chiến tranh.

Trước chiến tranh, chính quyền khu vực Kurdistan đã gây sức ép buộc các đảng này hạn chế hoạt động để bảo vệ vùng tự trị. Nhưng chỉ vài giờ sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran hồi tháng 2, các cuộc tập kích trả đũa nhằm vào tài sản Mỹ ở vùng Kurdistan của Iraq đã kéo khu vực này vào xung đột. Các mục tiêu kinh tế như mỏ dầu cũng bị nghi là mục tiêu của máy bay không người lái và tên lửa.

“Chúng tôi có hàng nghìn tay súng… Chúng tôi có thể làm nhiều hơn bên trong Iran, nhưng chúng tôi đặt an ninh và ổn định của khu vực Kurdistan lên hàng đầu và không muốn gây hại cho người Kurd ở Iraq”, ông Sharifi nói.

Các nhóm vũ trang thân Iran tại Iraq cũng hứng chịu nhiều cuộc không kích của Mỹ, trong đó có các vụ tấn công nhằm vào Ả Rập Saudi bị quy cho các nhóm này.

Giới phân tích cho rằng các đảng người Kurd ở Iran đang đối mặt với một bài toán hết sức phức tạp. Chuyên gia Soran Palani nhận định: “Khu vực Kurdistan của Iraq đã cho các đảng này không gian hoạt động chính trị, tổ chức và quân sự, nhưng đồng thời khiến khu vực dễ bị tổn thương trước hậu quả của bất kỳ cuộc đối đầu nào giữa họ và Tehran”.

“Việc thiếu sự hỗ trợ trực tiếp từ Arab, châu Âu và Mỹ là một trong những yếu tố nổi bật nhất ngăn các đảng người Kurd đưa ra quyết định leo thang”, ông Palani nói thêm, đồng thời chỉ ra rằng Iran đã xây dựng ảnh hưởng sâu rộng ở Iraq, Syria, Lebanon, Yemen và hỗ trợ các đồng minh tại Palestine. “Các nước Arab không có sự hỗ trợ tương tự cho phe đối lập Arab-Iran, đặc biệt ở vùng Ahwaz… Thực tế này khiến khó có thể kỳ vọng các đảng người Kurd nhận được hỗ trợ trực tiếp từ Arab nếu họ quyết định mở mặt trận quân sự bên trong Iran”.

Chính phủ Iraq tuyên bố nước này không được phép trở thành bàn đạp cho các cuộc tấn công nhằm vào các nước láng giềng.

Hiện câu hỏi lớn nhất với các đảng người Kurd gốc Iran là liệu cuộc chiến hiện tại có biến thành dự án thay đổi chế độ ở Tehran hay không. Với nhiều người Kurd trong và ngoài Iran, sự sụp đổ của chế độ có thể là cơ hội lịch sử, nhưng đồng thời có thể dẫn đến khoảng trống an ninh và bất ổn lớn. Giai đoạn tiếp theo của cuộc xung đột có thể mang tính quyết định đối với người Kurd ở Iran, Iran, Mỹ, Iraq và toàn khu vực.